Bản quyền chính là “huyết mạch” và nền tảng để phát triển ngành công nghiệp sáng tạo. Một hệ sinh thái chuyên nghiệp chỉ thực sự hình thành khi tài sản trí tuệ được bảo vệ nghiêm ngặt.

Từ góc độ quản lý nhà nước, có thể thấy vi phạm bản quyền không chỉ là hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ đơn thuần, mà còn tác động trực tiếp đến sự phát triển của các ngành công nghiệp văn hóa và nền kinh tế sáng tạo tại Việt Nam.

Khi tình trạng sao chép, phát tán trái phép nội dung diễn ra tràn lan, người sáng tạo, doanh nghiệp sản xuất nội dung và các nhà đầu tư sẽ bị thất thu nghiêm trọng. Điều này làm suy giảm động lực sáng tạo, hạn chế khả năng tái đầu tư cho các sản phẩm mới và ảnh hưởng đến sức cạnh tranh của ngành công nghiệp nội dung Việt Nam. Một thị trường mà nội dung bị sử dụng miễn phí hoặc bị khai thác trái phép trên diện rộng sẽ rất khó hình thành hệ sinh thái sáng tạo chuyên nghiệp, nơi các tác giả, nghệ sĩ và doanh nghiệp có thể sống bằng tài sản trí tuệ của mình.

Ở chiều ngược lại, nếu quyền tác giả và quyền liên quan được bảo vệ hiệu quả, đó sẽ là nền tảng để thúc đẩy đổi mới sáng tạo, thu hút đầu tư và phát triển thị trường nội dung số lành mạnh. Thực tế cho thấy, tại nhiều quốc gia, công nghiệp văn hóa chỉ thực sự bứt phá khi cơ chế bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ đủ mạnh để bảo đảm lợi ích hợp pháp cho người sáng tạo.

Để phát triển bền vững, Bộ xác định các nhóm giải pháp:

- Thứ nhất, hoàn thiện hành lang pháp lý: Các quy định liên quan đến trách nhiệm của nền tảng trung gian, cơ chế gỡ bỏ nội dung vi phạm, cụ thể hóa các cơ chế bảo vệ dữ liệu chứng cứ điện tử hay xử lý vi phạm xuyên biên giới cần được cụ thể hóa hơn nữa để đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

- Thứ hai, nâng cao hiệu quả thực thi và phối hợp liên ngành: Một trong những khó khăn lớn hiện nay là vi phạm bản quyền diễn ra trên không gian mạng với tính chất xuyên biên giới, ẩn danh và tái phạm liên tục. Do đó cần: Tăng cường phối hợp giữa các cơ quan quản lý văn hóa, thông tin truyền thông, công an, thanh tra, tòa án, viện kiểm sát, thuế, ngân hàng và các doanh nghiệp công nghệ; thiết lập cơ chế phối hợp với các nền tảng xuyên biên giới nhằm ngăn chặn nguồn thu quảng cáo của các website vi phạm và đẩy mạnh thanh tra chuyên đề, xử lý nghiêm các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trên môi trường số.

- Thứ ba, ứng dụng công nghệ trong bảo vệ bản quyền, đặc biệt là công nghệ nhận diện nội dung số, trí tuệ nhân tạo và các hệ thống giám sát dữ liệu trực tuyến nhằm phát hiện nhanh, xử lý sớm và hạn chế tái phạm. Trong bối cảnh nội dung số tăng trưởng rất nhanh, nếu chỉ dựa vào phương thức quản lý thủ công thì sẽ không thể theo kịp thực tế.

- Thứ tư, xây dựng văn hóa tôn trọng bản quyền: Bộ chỉ đạo đẩy mạnh tuyên truyền thường xuyên về quyền tác giả, quyền liên quan và công nghiệp văn hóa.

Bảo vệ bản quyền không phải là trách nhiệm riêng của cơ quan quản lý nhà nước, mà cần sự chung tay của toàn xã hội. Để xây dựng một thị trường nội dung số lành mạnh, mỗi chủ thể đều phải có trách nhiệm rõ ràng. Cơ quan quản lý nhà nước cần hoàn thiện pháp luật, tăng cường thực thi và tạo môi trường cạnh tranh công bằng. Các doanh nghiệp cung cấp nền tảng, dịch vụ trung gian phải chủ động kiểm soát, gỡ bỏ nội dung vi phạm và không tiếp tay cho các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Người sáng tạo cần nâng cao ý thức đăng ký, quản lý và bảo vệ tài sản trí tuệ của mình. Quan trọng hơn cả là vai trò của người dùng, khi người dân lựa chọn sử dụng các sản phẩm có bản quyền, đó không chỉ là hành động văn minh mà còn là sự tôn trọng công sức lao động của tác giả, nghệ sĩ và nhà sản xuất.

Bảo vệ bản quyền vì thế cần được nhìn nhận như một nhiệm vụ chung để xây dựng môi trường sáng tạo bền vững. Chỉ khi Nhà nước, doanh nghiệp, người sáng tạo và cộng đồng cùng đồng hành thì mới có thể hình thành một hệ sinh thái nội dung số phát triển lành mạnh, thúc đẩy các ngành Kinh tế sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh văn hóa của Việt Nam trong thời đại số.

Theo Cục Bản quyền tác giả