Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang hình thành vào năm 1976 từ sự hội tụ của ba nguồn lực gồm Đoàn cải lương Giải phóng hoạt động trong chiến khu, Đoàn cải lương Nam Bộ với những nghệ sĩ miền Nam tập kết ra Bắc và lực lượng nghệ sĩ tại chỗ. Năm 1998, đơn vị sáp nhập với Đoàn Văn công Thành phố và chính thức mang tên Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang.

Trải qua 50 năm hình thành và phát triển (1976-2026), Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang không chỉ là nơi hội tụ nhiều thế hệ nghệ sĩ, tác giả, đạo diễn, nhạc công mà còn giữ vai trò quan trọng trong bảo tồn, truyền nối và phát huy nghệ thuật cải lương Nam Bộ. Các tác phẩm như "Nàng Xê-Đa", "Thái hậu Dương Vân Nga", "Kim Vân Kiều", "Chiếc áo thiên nga"... đã ghi dấu những giai đoạn sáng tạo khác nhau. Riêng "Nàng Xê-Đa" từng có hơn 1.500 suất diễn, cho thấy sức hút mạnh mẽ của cải lương trong một giai đoạn lịch sử.

Nghệ sĩ Nhân dân Trịnh Kim Chi, Chủ tịch Hội Sân khấu Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, 50 năm là một chặng đường dài, được tạo dựng bằng mồ hôi, nước mắt, công sức của nhiều thế hệ nghệ sĩ, tác giả, đạo diễn, công nhân hậu đài và những người âm thầm đứng phía sau sân khấu. Để tiếp tục hành trình ấy, một trong những vấn đề quan trọng nhất là xây dựng đội ngũ kế thừa, từ tác giả, biên kịch, người sáng tác đến diễn viên trẻ. Những người đi trước cần truyền nghề, trao đổi kinh nghiệm, tạo điều kiện để người trẻ hình thành niềm đam mê, ý thức cống hiến và trách nhiệm với nghề.

Cùng với truyền nghề, cải lương phải thay đổi cách tiếp cận công chúng. "Chúng ta sẽ giữ được nét truyền thống, giữ được những hào hùng của những người đi trước. Nhưng bên cạnh đó cũng phải có những đổi mới về con người, cách dàn dựng, tư duy sáng tạo", Nghệ sĩ Nhân dân Trịnh Kim Chi chia sẻ.

Đây cũng là yêu cầu đặt ra từ thực tế thay đổi thói quen thưởng thức. Các nghiên cứu được trình bày tại tọa đàm cho thấy sức cạnh tranh của các loại hình giải trí mới, sự dịch chuyển thị hiếu và không gian thưởng thức đang tạo sức ép trực tiếp lên sân khấu truyền thống. Vì vậy, đổi mới không đồng nghĩa giản lược đặc trưng của cải lương mà cần giữ các giá trị cốt lõi về âm nhạc, ca, diễn và thẩm mỹ, đồng thời thay đổi cách kể, thiết kế trải nghiệm, truyền thông và nền tảng phân phối.

Bà Nguyễn Thị Thanh Thúy, Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Thành phố Hồ Chí Minh nhấn mạnh, nhìn lại 50 năm không chỉ để ghi nhận những thành tựu mà quan trọng hơn là đề ra nhiệm vụ, giải pháp cho Nhà hát trong bối cảnh mới. Định hướng của ngành Văn hóa Thành phố là bảo tồn phải gắn với sáng tạo và đổi mới; giữ vững bản sắc, cái gốc của cải lương Nam Bộ nhưng chủ động tìm tòi phương thức biểu đạt, ngôn ngữ dàn dựng và đề tài phù hợp với công chúng đương đại, đặc biệt là thế hệ trẻ.

Một nhiệm vụ khác là nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đẩy mạnh đào tạo, bồi dưỡng nghệ sĩ, đạo diễn, tác giả, nhạc công trẻ và tăng cường truyền nghề từ các nghệ sĩ đi trước. Song song đó là số hóa kho tư liệu, hiện đại hóa quản trị, xây dựng sản phẩm nghệ thuật chất lượng cao và mở rộng quảng bá, giao lưu quốc tế.

Nghệ sĩ Ưu tú Phan Quốc Kiệt, Giám đốc Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang xác định phát triển nguồn nhân lực đặc thù là một trong những hướng trọng tâm cho chặng đường tiếp theo. Nhà hát dự kiến nghiên cứu vận dụng các cơ chế của Thành phố để thu hút chuyên gia, nhà khoa học, nghệ sĩ có chuyên môn cao; đồng thời tạo điều kiện cho viên chức, người lao động nâng cao trình độ về quản lý văn hóa, sân khấu, nghệ thuật học, diễn viên, đạo diễn, ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và truyền thông quảng bá.

Từ hành trình 50 năm, bài toán đặt ra với Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang vì thế không chỉ là bảo tồn một di sản sân khấu, mà còn tạo sức sống mới cho di sản. Khi nghệ sĩ trẻ có không gian làm nghề, tác phẩm đối thoại được với đời sống và khán giả mới được hình thành, cải lương mới có thể tiếp tục "sáng đèn", vừa giữ căn cốt nghệ thuật Nam Bộ, vừa tìm được vị trí trong đời sống văn hóa của một đô thị đang chuyển động mạnh mẽ.