Dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chủ trì xây dựng hướng tới việc tạo hành lang pháp lý đồng bộ nhằm chuyển hóa bản sắc văn hóa thành tài sản trí tuệ và dòng tiền kinh tế.

Bối cảnh toàn cầu hóa đòi hỏi Việt Nam phải có một chiến lược bứt phá để vừa bảo tồn bản sắc, vừa phát triển kinh tế bền vững. Do vậy, sự xuất hiện của Luật Phát triển công nghiệp văn hóa được ví như một xung lực mới, mở ra hành lang pháp lý đồng bộ nhằm khơi thông những nguồn lực còn tiềm ẩn.

Mục tiêu của Luật Phát triển công nghiệp văn hoá không dừng lại ở việc quản lý mà là kiến tạo một hệ sinh thái sáng tạo hoàn chỉnh, nơi các giá trị truyền thống được chuyển hóa thành tài sản trí tuệ có giá trị thương mại cao. 

Đáng chú ý, Luật Phát triển công nghiệp văn hoá đưa ra những quy định rất chặt chẽ, rõ ràng về những vấn đề nhận được sự quan tâm lớn như: ưu đãi đặc thù, ngân sách nhà nước, thuế, tín dụng, nhân tài...

Trong đó, các quy định về thuế thu nhập cá nhân đối với nhân lực chất lượng cao tiếp tục được hoàn thiện nhằm tạo sức hút với các cá nhân hoạt động trong ngành. Cụ thể, tại điều 47 dự thảo 1.0 Luật Phát triển công nghiệp văn hoá về “chính sách đối với tổ chức, cá nhân nước ngoài” quy định: Tổ chức, cá nhân nước ngoài thành lập pháp nhân tại Việt Nam được hưởng chính sách ưu đãi về thuế thu nhập doanh nghiệp tương tự doanh nghiệp Việt Nam khi đầu tư vào hạ tầng số, phát triển giải pháp công nghệ cao phục vụ văn hóa và phát triển trọng điểm các ngành, lĩnh vực công nghiệp văn hóa, bao gồm: Du lịch văn hóa; điện ảnh; nghệ thuật biểu diễn; mỹ thuật; trò chơi điện tử trên mạng có nội dung giáo dục, tuyên truyền, quảng bá giá trị văn hóa, lịch sử Việt Nam.

Song song với đó, tổ chức, cá nhân sử dụng dịch vụ quay phim có bối cảnh tại Việt Nam, tổ chức sự kiện công nghiệp văn hóa có yếu tố nước ngoài tại Việt Nam có quy mô đáp ứng tiêu chí được hỗ trợ một lần chi phí sản xuất thực tế phát sinh tại Việt Nam theo quy định của Chính phủ. 

Với các dự án đầu tư hình thành sản phẩm đạt tiêu chí về nội dung bản sắc văn hóa Việt Nam theo quy định tại Điều 30 Luật này, khai thác di sản, lịch sử, văn hóa Việt Nam và quảng bá hình ảnh quốc gia được hưởng ưu đãi bổ sung so với mức ưu đãi chung theo quy định khác của pháp luật liên quan.

Đối với các dự án đầu tư nước ngoài có cam kết thành lập trung tâm nghiên cứu phát triển công nghiệp văn hóa tại Việt Nam được hỗ trợ chi phí đào tạo và nghiên cứu.

Trong khi đó, tại Điều 48 dự thảo 1.0 Luật Phát triển công nghiệp văn hoá quy định về hỗ trợ, ưu đãi đối với cơ sở công nghiệp văn hoá công cộng tiếp tục mở đường cho phát triển công nghiệp văn hoá khi quy định: Cơ sở công nghiệp văn hóa công cộng được hưởng chính sách ưu đãi, hỗ trợ của Nhà nước theo quy định của pháp luật về xã hội hóa và pháp luật có liên quan, bao gồm ưu đãi về đất đai, đầu tư, thuế, tín dụng và các chính sách hỗ trợ khác.

Một quy định đáng chú ý về thuế thu nhập cá nhân đối với nhân lực chất lượng cao được quy định tại Điều 58 khi sửa đổi, bổ sung 2 khoản tại Điều 5 và 12 của Luật Thuế thu nhập theo hướng bổ sung doanh nghiệp công nghiệp văn hóa và dự án đầu tư mới trong ngành công nghiệp văn hóa thuộc Danh mục ưu tiên vào đối tượng được hưởng ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp và giảm 50% thuế thu nhập cá nhân đối với chuyên gia, nghệ sĩ, nhân lực chất lượng cao là người nước ngoài và người Việt Nam ở nước ngoài làm việc trong ngành công nghiệp văn hóa tại Việt Nam.

Bao quát, đặc thù, vượt trội, vượt khung hơn

Dù vậy, để Luật Phát triển công nghiệp văn hoá thực sự trở thành bệ phóng chiến lược, biến nội lực văn hóa thành động lực phát triển, định hình vị thế và thương hiệu Việt Nam trên bản đồ sáng tạo toàn cầu, vẫn cần sự điều chỉnh bao quát, đặc thù, vượt trội hơn nữa.

Tại buổi làm việc với Bộ VHTTDL về công tác bảo tồn, bảo tàng diễn ra vào ngày 19/8 vừa qua, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã yêu cầu Luật Phát triển công nghiệp văn hoá phải đưa ra hỗ trợ, ưu đãi đặc thù, vượt trội về ngân sách nhà nước, thuế, tín dụng, nhân tài. Việt Nam phải có chính sách hỗ trợ, ưu đãi đặc thù, vượt trội. Ví dụ, về ngân sách nhà nước, về đất đai, về thuế, về giáo dục đào tạo hay nhân tài để phát triển công nghiệp văn hoá…

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh, hiện nay, Bộ VHTTDL đang chủ trì soạn thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hoá. Luật cần thể chế hoá được chủ trương của Đảng theo hướng có chính sách đặc thù, vượt trội, vượt khung để thu hút nguồn lực đầu tư, ưu đãi đầu tư cho hạ tầng văn hoá số, phát triển giải pháp công nghệ cao cho văn hoá và phát triển trọng tâm một số ngành, lĩnh vực công nghiệp văn hoá.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh: “Cạnh tranh công nghiệp văn hoá là cuộc cạnh tranh gay gắt giữa các quốc gia, không chỉ cạnh tranh về kinh tế mà còn là cạnh tranh về sức mạnh mềm. Vậy Việt Nam phải có chính sách hỗ trợ, ưu đãi đặc thù. Ví dụ, về ngân sách nhà nước, về đất đai, về thuế, về giáo dục đào tạo hay nhân tài để có thể cạnh tranh được với các quốc gia khác".

Hiện Quốc hội đã có Nghị quyết số 28, nhưng Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cho rằng:  "Như thế là chưa đủ, sắp tới đây Luật Phát triển công nghiệp văn hoá cần bao quát, đặc thù, vượt trội, vượt khung hơn nữa."

Thời gian qua, dưới sự quan tâm, chỉ đạo sát sao của Đảng, Nhà nước, Bộ VHTTDL đã tổ chức nhiều hội nghị góp ý dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hoá. Trong đó, vấn đề thuế, ưu đãi luôn nhận được nhiều ý kiến đóng góp từ các đại biểu.

Theo TS Nguyễn Thị Quý Phương, nguyên Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Báo chí -Truyền thông, Tổng Giám đốc Công ty TNHH MTV Tư vấn QP Việt Nam, đối với "Chính sách thuế đối với đầu tư sáng tạo và thương mại hoá tài sản trí tuệ" cần nghiên cứu quy định cơ chế khấu trừ tăng thêm đối với chí phí nghiên cứu - phát triển văn hoá, cho phép 200% chi phí thực tế vào thu nhập chịu thuế khi tính thuế thu nhập doanh nghiệp đối với khoản chi đủ điều kiện.

“Đồng thời áp dụng thuế suất thuế giá trị gia tăng 0% và miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong 05 năm đầu đối với hoạt động chuyển giao, cấp phép bản quyền tài sản trí tuệ ra thị trường quốc tế” – TS Nguyễn Quý Phương đề xuất thêm.

Trong khi đó, TS Vũ Ngọc Côn (Nguyên Giám đốc phụ trách các công trình hạ tầng kỹ thuật TP. New York, Hoa Kỳ) cho rằng, các chính sách miễn, giảm thuế hay ưu đãi tiền thuê đất chỉ có thể phát huy tối đa hiệu quả khi được đặt trong một tổng thể hạ tầng kết nối đồng bộ. Việc giảm thuế cho các doanh nghiệp tại các cụm hoặc khu công nghiệp sáng tạo sẽ không mang lại nhiều giá trị thực tiễn nếu thiếu đi quy hoạch giao thông và hạ tầng dịch vụ đi kèm.

Trên cơ sở đó, ông đề xuất gắn liền các cơ chế ưu đãi thuế và tài chính với mô hình phát triển "hành lang du lịch văn hóa" liên vùng. Sự kết nối đồng bộ về hạ tầng sẽ giúp các doanh nghiệp tận dụng tối đa ưu đãi thuế để hạ giá thành sản phẩm, gia tăng năng lực cạnh tranh, từ đó kéo dài thời gian lưu trú và tăng mức chi tiêu của du khách quốc tế.

Đồng thời, TS Vũ Ngọc Côn cũng nhấn mạnh việc Luật hóa các tiêu chuẩn hạ tầng kỹ thuật tiên tiến làm căn cứ định lượng mức ưu đãi thuế phù hợp, tránh tình trạng chính sách ưu đãi ban hành ra nhưng doanh nghiệp không thể tiếp cận hoặc triển khai do vướng mắc về mặt hạ tầng./.