Từ không gian sáng tạo nở rộ ở những làng quê ngoại thành, các phiên livestream quảng bá tiềm năng ở những miền di sản đến những festival, lễ hội tưng bừng ở phố thị; sự tham gia của doanh nghiệp, trường học..., tất cả đã cho thấy công nghiệp văn hóa đang lan tỏa mạnh mẽ, hòa vào nhịp sống thường nhật và trở thành động lực tăng trưởng mới của Thủ đô.

Những miền di sản “thức giấc”

Di tích quốc gia đặc biệt đền Phù Đổng (xã Phù Đổng) gần một năm nay mang một diện mạo mới. Cứ vào cuối tuần, học sinh tại các trường học trên địa bàn và vùng lân cận lại tổ chức các hoạt động ngoại khóa tại đây nhằm tăng khả năng tiếp cận của thế hệ trẻ đối với di sản, giáo dục về bản sắc văn hóa của địa phương, dần biến di tích này thành không gian sáng tạo, chuyển hóa nguồn lực thành tài sản.

Theo Phó Chủ tịch UBND xã Phù Đổng Nguyễn Đình Quang, địa phương đã ban hành “Đề án Bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa, lịch sử gắn với phát triển du lịch tạo nền tảng cho phát triển bền vững trên địa bàn xã Phù Đổng giai đoạn 2026-2030”.

Cùng với đó, xã đã nhanh chóng triển khai hàng loạt các hoạt động hiệu quả. Điển hình là hoạt động hợp tác giữa UBND xã Phù Đổng với Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội và Công ty cổ phần Phù Đổng Green Park, khởi động Chương trình “Phù Đổng sáng tạo - khơi nguồn di sản, kiến tạo tương lai”, nhằm thí điểm mô hình sáng tạo gắn với di sản, hướng tới hình thành không gian thiết kế sáng tạo và không gian sáng tạo di sản Phù Đổng.

Phó Chủ tịch UBND xã Phù Đổng nhấn mạnh, hợp tác giữa 3 bên đã biến khu sinh thái Phù Đổng Green Park không chỉ là điểm vui chơi cuối tuần ở ngoại ô, mà còn trở thành không gian trưng bày nghệ thuật của sinh viên các trường đại học.

Mới đây nhất, sự kiện trưng bày các tác phẩm “Hồng kỳ hành” của sinh viên Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội và các học sinh tại các trường học trên địa bàn đã thu hút đông đảo cộng đồng địa phương tham gia.

Tại đây, các tác phẩm thiết kế, chạm khắc của sinh viên lấy cảm hứng từ truyền thuyết Thánh Gióng, các giá trị văn hóa, lịch sử của Phù Đổng được in trên 36 lá cờ khổ lớn và được trưng bày.

Bên cạnh đó là workshop, trải nghiệm in mộc bản, tham quan di tích đền Phù Đổng, thực hành làm sản phẩm thủ công, đồ lưu niệm, trưng bày sản phẩm, ứng dụng công nghệ số của học sinh các trường học trên địa bàn.

Nông dân kể chuyện văn hóa

Một điểm chung thấy rõ từ những chuyển động ở các vùng quê đang sở hữu tiềm năng di sản, đó là tư duy của chính quyền cơ sở đã thay đổi rõ rệt: Di sản không còn chỉ để bảo tồn, mà phải được biến thành tài sản.

Trong chiến dịch cao điểm 100 ngày chuyển đổi số, Phó Chủ tịch UBND xã Phù Đổng Nguyễn Đình Quang đã lên sóng livestream quảng bá di tích đền Phù Đổng. Tư duy, cách nghĩ, cách làm ấy ngay lập tức tác động hiệu quả đến nông dân. Ngay sau đó, tại nhà thờ Tổ thuốc nam ở thôn 4 Ninh Hiệp, người dân ở làng nghề truyền thống thuốc nam, thuốc bắc đã livestream giới thiệu những sản phẩm dược liệu tinh túy, được chế biến từ kinh nghiệm gia truyền hàng ngàn năm ở vùng đất cổ Ninh Giang xưa...

Ở xã Vân Đình, tại phiên livestream với chủ đề “Tinh hoa ẩm thực quê hương - đặc sản vịt Vân Đình” - Chủ tịch UBND xã Vân Đình Nguyễn Ngọc Điệp tự hào giới thiệu sản phẩm đặc trưng - vịt Vân Đình.

Theo lãnh đạo xã Vân Đình, xã đang hoàn thiện hồ sơ đề nghị công nhận tri thức ẩm thực vịt cỏ Vân Đình là di sản văn hóa phi vật thể; đồng thời định hướng phát huy lợi thế không gian sinh thái sông Đáy, sông Nhuệ, hình thành các không gian sáng tạo, quảng trường văn hóa, điểm check-in và các thiết chế phục vụ phát triển công nghiệp văn hóa.

Theo TS Bùi Văn Tuấn, Phó Viện trưởng Viện Hà Nội học và Đào tạo quốc tế (Trường Đại học Thủ đô), giá trị của những phiên livestream không đơn giản chỉ là bán hàng, mà là người dân đã kể câu chuyện văn hóa, coi bản sắc là một phần của sản phẩm. Khi câu chuyện đó tạo được sự quan tâm, sản phẩm không chỉ là món hàng, mà còn là một trải nghiệm văn hóa hấp dẫn, thu hút sự quan tâm của người xem trên nền tảng số.

Nỗ lực kiến tạo hệ sinh thái văn hóa giàu bản sắc

Nếu ở ngoại thành, sự chuyển động bắt đầu từ di sản, làng nghề và cộng đồng, thì tại khu vực đô thị, các sự kiện văn hóa không còn là đơn lẻ mà bắt đầu tạo được sự liên kết thành mạng lưới.

Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội 2026 là một điển hình. Lễ hội gồm chuỗi hoạt động từ tháng 1 đến tháng 11-2026, trải rộng trên toàn thành phố, với 5 không gian: “Di sản”, “Kẻ Chợ”, “Tương lai”, “Sinh thái” và “Cộng đồng”.

Điểm mới của lễ hội là chuyển từ “tổ chức lễ hội” sang “xây dựng hệ sinh thái sáng tạo đô thị”, kết nối liên ngành nghệ thuật thị giác, thiết kế, công nghệ, kiến trúc, âm thanh, dữ liệu, thủ công, trình diễn..., qua đó, mở ra những không gian tương tác và cơ hội để ý tưởng được thử nghiệm, phát triển thành sản phẩm.

Tiếp nối mục tiêu hướng tới xây dựng lễ hội thành thương hiệu văn hóa thường niên, Festival Thăng Long - Hà Nội 2026 với chủ đề “Dòng chảy di sản”, diễn ra từ ngày 11 đến ngày 20-9 tại nhiều không gian văn hóa, di sản và không gian công cộng, như Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Hoàng thành Thăng Long, Bảo tàng Hà Nội, Bát Tràng...

Chuỗi sự kiện đặc sắc kết hợp di sản với nghệ thuật đương đại, công nghệ và những hình thức trình diễn mới; quy mô mở rộng, thu hút sự tham gia của cộng đồng sáng tạo.

Cùng với đó, Mạng lưới sáng tạo Hà Nội đã tập hợp 82 không gian sáng tạo, kết nối với 11 trường đại học. Các hoạt động hợp tác ngày càng đi vào thực chất: 400 tác phẩm của 4 trường đại học được trưng bày tại không gian thương mại; gần 200 sinh viên, giảng viên đến 5 làng nghề cùng nghệ nhân nghiên cứu, phát triển sản phẩm mới qua các hoạt động: “Summer Camp Re 2026 - Làng nghề tái sinh”, Chợ phiên “Kết duyên sáng tạo”...

TS.KTS Nguyễn Thái Huyền, Phó Viện trưởng Viện Đào tạo và Hợp tác quốc tế, Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội đánh giá: “Nếu một lễ hội diễn ra trong vài ngày có thể tạo ra sự chú ý, thì một mạng lưới không gian hoạt động quanh năm sẽ tạo thành hệ sinh thái. Khi nhà thiết kế, nghệ nhân, nghệ sĩ, doanh nghiệp, trường đại học, bảo tàng, di tích và cộng đồng cùng có địa điểm để gặp nhau, sáng tạo có cơ hội chuyển từ ý tưởng thành sản phẩm”.

Ông Jonathan Wallace Baker, Trưởng Đại diện Văn phòng UNESCO tại Việt Nam khẳng định: “Việc chuyển từ một lễ hội sang xây dựng một hệ sinh thái sáng tạo tạo ra những cơ hội bền vững cho các nhà thiết kế, nghệ sĩ, doanh nghiệp sáng tạo, sinh viên và cộng đồng. Từ đó, sáng tạo trở thành một thực hành chung - nơi mọi người cùng tham gia, cùng kiến tạo và đưa vào đời sống hằng ngày”.

Cùng với việc mở rộng mạng lưới sáng tạo, hợp tác công - tư trong lĩnh vực công nghiệp văn hóa cũng được thúc đẩy. Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội đã ký kết hợp tác với các cơ sở đào tạo, doanh nghiệp nhằm thúc đẩy hợp tác công - tư trong tổ chức sự kiện văn hóa, thể thao, triển lãm nghệ thuật; xây dựng trung tâm công nghiệp văn hóa của thành phố; đào tạo nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực văn hóa.

Bên cạnh đó, thành phố cũng phê duyệt “Đề án phát triển kinh tế đêm Hà Nội giai đoạn 2026-2030, định hướng đến năm 2045”, gắn các mô hình với di sản, văn hóa, nghệ thuật, sáng tạo, cộng đồng, du lịch cộng đồng, làng nghề và trải nghiệm sinh thái.

Đồng thời, Hà Nội đã hoàn thành Bộ chỉ tiêu thống kê các ngành công nghiệp văn hóa, trở thành địa phương đầu tiên xây dựng công cụ nhận diện, thống kê và thí điểm tính toán đầy đủ mức đóng góp của công nghiệp văn hóa vào GRDP.

Có thể thấy, những chuyển biến tích cực ở cơ sở, sự tham gia ngày càng chủ động của chính quyền, người dân và bước đi chiến lược về hạ tầng văn hóa của thành phố đang góp phần kiến tạo hệ sinh thái văn hóa, sáng tạo giàu bản sắc, hiện đại, lấy con người làm trung tâm, tạo giá trị mới từ nguồn lực văn hóa.

Đó cũng là minh chứng cho sự đột phá, quyết tâm của Hà Nội trong phát triển công nghiệp văn hóa, định vị thương hiệu “Hà Nội - Thành phố sáng tạo”, cụ thể hóa Chương trình hành động số 08-CTr/TU ngày 17-3-2026 của Thành ủy Hà Nội thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7-1-2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam.