Đây cũng là một trong những nhiệm vụ trọng tâm được tỉnh xác định trong Kế hoạch hành động về đa dạng sinh học tỉnh Đồng Tháp giai đoạn 2026 - 2030 vừa được UBND tỉnh ban hành.

Theo Kế hoạch, Đồng Tháp đặt mục tiêu tăng cường bảo tồn các hệ sinh thái tự nhiên quan trọng, các loài nguy cấp, quý, hiếm; kiểm soát hiệu quả sinh vật ngoại lai xâm hại; phục hồi sinh cảnh tự nhiên; đồng thời đẩy mạnh hợp tác quốc tế, nghiên cứu khoa học và phát triển sinh kế hài hòa với thiên nhiên.

Hiện nay, hệ thống khu bảo tồn của tỉnh gồm nhiều khu vực có giá trị sinh thái đặc biệt như: Vườn Quốc gia Tràm Chim với diện tích 7.313,03 ha - khu Ramsar thứ 4 của Việt Nam; Khu bảo tồn sinh thái Đồng Tháp Mười 106,8 ha; Rừng tràm Gáo Giồng 1.489,34 ha; Khu di tích Gò Tháp 289,8 ha và Khu di tích Xẻo Quít 61,28 ha. Tổng diện tích rừng toàn tỉnh đạt 8.006,08 ha, với tỷ lệ che phủ 1,28%.

Đồng Tháp được đánh giá là địa phương có hệ sinh thái đất ngập nước đặc trưng và đa dạng sinh học phong phú của vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Trong đó, Vườn Quốc gia Tràm Chim hiện ghi nhận 225 loài chim, chiếm khoảng 1/4 tổng số loài chim của Việt Nam; có 21 loài nguy cấp, quý, hiếm ưu tiên bảo vệ và 71 loài chim di cư.

Đặc biệt, năm 2024, Sếu đầu đỏ đã xuất hiện trở lại tại Vườn Quốc gia Tràm Chim sau 2 năm vắng bóng, đánh dấu tín hiệu tích cực trong công tác phục hồi sinh cảnh và bảo tồn loài quý hiếm. Tiếp nối kết quả này, năm 2025 tỉnh tiếp nhận 6 cá thể Sếu đầu đỏ từ Vườn thú Nakhon Ratchasima (Vương quốc Thái Lan) theo biên bản hợp tác quốc tế; các cá thể sếu hiện thích nghi tốt và có sức khỏe ổn định.

Ngoài hệ chim đa dạng, Vườn Quốc gia Tràm Chim còn có 77 loài cá; Rừng tràm Gáo Giồng có 86 loài cá, trong đó xác định được 5 loài quý hiếm có nguy cơ tuyệt chủng. Về thực vật, Vườn Quốc gia Tràm Chim có 139 loài thực vật bậc cao thuộc 54 họ; riêng Khu di tích Gò Tháp có 335 loài cây thuốc thuộc 243 chi, trong đó có 31 loài có giá trị bảo tồn cao.

Trong giai đoạn 2021 - 2025, công tác bảo tồn và phục hồi loài được Đồng Tháp quan tâm triển khai với nhiều kết quả nổi bật. Tỉnh đã tiếp nhận và cứu hộ khoảng 450 cá thể động vật hoang dã như trăn, rắn, rùa, kỳ đà, chim… để chăm sóc và tái thả về tự nhiên.

Hoạt động tái tạo nguồn lợi thủy sản tiếp tục được đẩy mạnh với việc bổ sung 11.200 con cá giống quý hiếm bản địa như cá thát lát cườm, cá ét mọi, chạch lấu vào Vườn Quốc gia Tràm Chim; đồng thời thả 3.000 cá thể cá Hô, cá Mè hôi, cá Chài nhằm phục hồi nguồn lợi thủy sinh tự nhiên.

Đáng chú ý, năm 2024, Đồng Tháp đăng cai chương trình thả cá liên tỉnh cùng An Giang và Cần Thơ với hơn 365.000 con cá giống quý hiếm như cá Chài, cá Trà sóc, cá Hô, cá Tra dầu…, tổng kinh phí thực hiện 539 triệu đồng.

Song song với bảo tồn loài, tỉnh cũng chú trọng phát triển và bảo tồn nguồn gen thực vật. Tại Gáo Giồng, địa phương đã sưu tập hơn 1.000 bụi thuộc 84 giống tre Việt Nam và quốc tế; đồng thời xây dựng bản đồ Việt Nam bằng tre hình chữ S trên diện tích 65 ha, góp phần tạo điểm nhấn cảnh quan và phát triển du lịch sinh thái.

Công tác kiểm soát sinh vật ngoại lai xâm hại tiếp tục được tăng cường. Giai đoạn 2021 - 2025, Đồng Tháp đã kiểm soát 7 loài ngoại lai xâm hại chủ yếu gồm: Mai dương, lục bình, cá Lau kiếng, ốc Bươu vàng, cỏ Lào, bèo Tai chuột, tràm bông vàng.

Trong đó, tỉnh đã kiểm soát tổng cộng 179,8 ha cây Mai dương; riêng tại Vườn Quốc gia Tràm Chim đã hoàn thành kiểm soát 13 ha. Diện tích kiểm soát lục bình và bèo Tai chuột tăng từ 125.000 m² năm 2022 lên 430.000 m² năm 2024; tại Khu bảo tồn sinh thái Đồng Tháp Mười đã kiểm soát khoảng 200.000 m².

Đối với công tác quản lý động vật hoang dã, toàn tỉnh hiện quản lý 727 cơ sở, hộ gia đình đăng ký nuôi động vật rừng với 30 loài, gồm 18 loài quý hiếm và 12 loài thông thường. Các lực lượng chức năng đã xử phạt vi phạm hành chính 238 vụ trong lĩnh vực lâm nghiệp với tổng số tiền 334 triệu đồng; tiếp nhận 466 cá thể động vật rừng do người dân tự nguyện giao nộp.

Tại khu vực Gáo Giồng, lực lượng chức năng đã tháo dỡ, thu gom hơn 39.000 m lưới bẫy chim hoang dã; đồng thời thả về tự nhiên 50 cá thể cò ốc, 6 cá thể vạc và 1 cá thể cò quắm đen. Cơ quan chức năng cũng đã khởi tố 2 vụ với 6 đối tượng vận chuyển trái phép 645 cá thể cá sấu nước ngọt.

Trong lĩnh vực nghiên cứu khoa học, giai đoạn 2021 - 2025 tỉnh triển khai 13 nhiệm vụ khoa học và công nghệ liên quan đến bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển giống cây, con bản địa; trong đó có 6 nhiệm vụ cấp tỉnh và 7 nhiệm vụ cấp cơ sở.

Đến cuối năm 2025, Đồng Tháp tiếp tục triển khai thêm 5 nhiệm vụ khoa học và công nghệ, gồm 4 nhiệm vụ cấp tỉnh về sinh sản nhân tạo các loài cá quý như cá Ét mọi, cá Dứa, cá Chài, cá Trê trắng.

Hợp tác quốc tế cũng được xem là điểm sáng trong công tác bảo tồn đa dạng sinh học của tỉnh. Đồng Tháp đang phối hợp với WWF - Việt Nam triển khai dự án phục hồi 200 ha đồng cỏ; tập huấn cho 500 nông dân về mô hình sinh kế thuận thiên; hỗ trợ 150 ha đất canh tác áp dụng mô hình sản xuất thân thiện với môi trường.

Ngoài ra, tỉnh còn phối hợp triển khai nhiều dự án với UNDP về phục hồi sinh thái đất ngập nước và hỗ trợ sinh kế cộng đồng vùng đệm Vườn Quốc gia Tràm Chim; dự án của USAID về nông nghiệp thích ứng biến đổi khí hậu vùng Đồng bằng sông Cửu Long.

Theo UBND tỉnh Đồng Tháp, trong giai đoạn 2026 - 2030, địa phương sẽ tiếp tục tăng cường điều tra, quan trắc và xây dựng cơ sở dữ liệu đa dạng sinh học; đẩy mạnh phục hồi hệ sinh thái đất ngập nước; bảo tồn các loài nguy cấp, quý hiếm; kiểm soát sinh vật ngoại lai xâm hại; đồng thời phát triển du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn thiên nhiên.

Thông qua Kế hoạch hành động, Đồng Tháp kỳ vọng nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ thiên nhiên, khuyến khích người dân cùng chung tay gìn giữ hệ sinh thái và các giá trị đa dạng sinh học, góp phần xây dựng môi trường sống xanh, an toàn và phát triển bền vững./.