Đánh thức “kho báu” lịch sử bằng ngôn ngữ nghệ thuật hiện đại

Việt Nam sở hữu lịch sử hàng nghìn năm cùng hệ thống di sản văn hóa đồ sộ. Tuy nhiên, số lượng tác phẩm biểu diễn có thể khiến khán giả chủ động mua vé và sẵn sàng quay lại thưởng thức nhiều lần vẫn còn khá khiêm tốn.

Theo GS Nguyễn Chí Bền - nguyên Viện trưởng Viện Văn hóa Nghệ thuật quốc gia Việt Nam, nguyên nhân không nằm ở sự thiếu hụt chất liệu, mà ở cách kể câu chuyện lịch sử. Sau gần nửa thế kỷ giảng dạy và nghiên cứu, ông cho rằng, “kho báu” văn hóa, lịch sử của Việt Nam vẫn chưa được khai thác tương xứng với tiềm năng vốn có.

“Việt Nam không thiếu chất liệu văn hóa, lịch sử để khai thác, quảng bá hình ảnh dân tộc, cũng không phải người trẻ thờ ơ với các giá trị của dân tộc. Điều họ thiếu là một cách kể đủ hấp dẫn để chạm tới cảm xúc”, vị giáo sư chia sẻ.

Cũng theo GS Bền, sự đón nhận của công chúng trong những ngày qua cho thấy “Đất Nước Thiên Hùng Ca” đã tìm được lời giải cho bài toán vốn khiến nhiều thế hệ làm nghệ thuật trăn trở. “Tác phẩm đã vượt khỏi khuôn mẫu của nghệ thuật trình diễn truyền thống, cả về tư duy sáng tạo lẫn cách vận dụng công nghệ và không gian sân khấu hiện đại”, GS Bền nhìn nhận

Về nội dung, thay vì lựa chọn cách kể tuần tự theo niên đại hay tái hiện lịch sử như một bài học khô khan trên sân khấu, tác phẩm đã chọn cách xây dựng hệ thống biểu tượng văn hóa với những lát cắt tiêu biểu của lịch sử dân tộc, từ huyền sử Lạc Long Quân - Âu Cơ, thời đại Hùng Vương, những chiến công giữ nước đến hình ảnh một Việt Nam hòa bình, phát triển và đang vươn mình trong kỷ nguyên mới... Cách tiếp cận này giúp lịch sử trở nên gần gũi hơn với công chúng, đồng thời mở rộng khả năng tiếp nhận đối với cả khán giả quốc tế.

Đồng quan điểm, GS.TSKH Vũ Minh Giang - Phó Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam - nhấn mạnh, chọn lựa cách tiếp cận lịch sử như một nguồn cảm hứng sáng tạo là một trong những điểm đột phá của “Đất Nước Thiên Hùng Ca”.

“Điều quan trọng là chúng ta truyền được cảm xúc và cảm hứng cho người xem. Một nhân vật lịch sử hoàn toàn có thể được thể hiện dưới nhiều góc nhìn khác nhau, tạo nên những cảm xúc mới”, ông phân tích.

Nếu nội dung tạo nên chiều sâu tư tưởng thì ngôn ngữ thể hiện chính là yếu tố giúp “Đất Nước Thiên Hùng Ca” chạm tới cảm xúc của khán giả. 

Tác phẩm được kể bằng nhiều loại hình nghệ thuật từ âm nhạc, sân khấu, mỹ thuật, ánh sáng đến công nghệ trình diễn. Mô hình Immersive Theatre (sân khấu nhập vai) với hệ thống sân khấu cơ khí và 12 công nghệ trình diễn hiện đại, sự tham gia của khoảng 100 nghệ sĩ trong không gian chuyên biệt của Vinpearl Theatre Ocean City… mang đến cho người xem một bữa đại tiệc nghệ thuật thỏa mãn mọi giác quan.

“Một sản phẩm văn hóa muốn lan tỏa rộng rãi không chỉ cần phản ánh bản sắc dân tộc, mà còn phải được diễn giải bằng ngôn ngữ để nhiều nền văn hóa khác nhau có thể tiếp nhận và đồng cảm”, GS Bền đúc kết.

Bước đi đột phá đưa lịch sử thành sản phẩm công nghiệp văn hóa quốc gia

Điều khiến nhiều chuyên gia đánh giá cao “Đất Nước Thiên Hùng Ca” không chỉ nằm ở quy mô đầu tư hay chất lượng nghệ thuật, mà còn ở tư duy phát triển sản phẩm văn hóa theo hướng chuyên nghiệp và bền vững.

Theo GS Nguyễn Chí Bền, trong lĩnh vực công nghiệp văn hóa, giá trị nghệ thuật chỉ thực sự được khẳng định khi sản phẩm đáp ứng nhu cầu của công chúng. “Trong cơ chế thị trường, sản phẩm chỉ có thể tồn tại khi người xem thực sự cần và sẵn sàng bỏ tiền để trải nghiệm”, GS Bền phân tích.

Sức hút của chương trình được thể hiện rõ ngay từ giai đoạn mở bán. Chỉ sau 5 ngày, “Đất Nước Thiên Hùng Ca” ghi nhận hơn 10.000 lượt đặt chỗ trực tuyến, 4 suất diễn đầu tiên đều “cháy vé”. Điều này cho thấy sức hấp dẫn hiếm có của một tác phẩm lấy lịch sử và văn hóa Việt Nam làm chất liệu trung tâm.

Đằng sau thành công đó là sự đầu tư bài bản và nghiêm túc. Ê-kíp đã dành hơn 10.000 giờ cho quá trình nghiên cứu, sáng tạo và tập luyện.

Tác phẩm được biểu diễn thường kỳ tại Vinpearl Theatre - nhà hát gần 1.500 chỗ với hạ tầng đồng bộ theo tiêu chuẩn quốc tế, từ sân khấu, công nghệ trình diễn đến hệ thống bán vé và đội ngũ vận hành chuyên nghiệp. Mô hình này tạo nền tảng để một chương trình nghệ thuật có thể hoạt động ổn định như một sản phẩm công nghiệp văn hóa đúng nghĩa, thay vì chỉ dừng lại ở những đợt biểu diễn ngắn hạn.

Ở góc độ chính sách và phát triển ngành, PGS.TS Bùi Hoài Sơn - Ủy viên Thường trực Ủy ban Văn hóa và Giáo dục của Quốc hội - đánh giá “Đất Nước Thiên Hùng Ca” hội tụ đầy đủ các yếu tố cần thiết của một sản phẩm công nghiệp văn hóa hiện đại, gồm: Giá trị tư tưởng và nghệ thuật; khả năng tiếp cận thị trường, tái sản xuất và vận hành bền vững.

“Tác phẩm cho thấy nghệ thuật Việt Nam hoàn toàn có thể bước ra khỏi tư duy nhỏ lẻ, thời vụ để hướng đến những sản phẩm chuyên nghiệp, có khả năng cạnh tranh và tồn tại trên thị trường. Và đây cũng chính là điều mà công nghiệp văn hóa Việt Nam đang rất cần”, PGS.TS Bùi Hoài Sơn nhấn mạnh.

Không chỉ làm mới cách kể lịch sử bằng ngôn ngữ nghệ thuật đương đại, “Đất Nước Thiên Hùng Ca” còn cho thấy tiềm năng đưa giá trị văn hóa dân tộc trở thành sản phẩm hấp dẫn đại chúng, góp phần mở lối để công nghiệp văn hóa trở thành động lực tăng trưởng mới, với mục tiêu đóng góp khoảng 7% GDP vào năm 2030.