Trưng bày “Bút thép, lòng son” nhằm tôn vinh những chiến sĩ cách mạng kiên trung, dù bị giam cầm trong nhà tù thực dân, đế quốc vẫn giữ vững khí tiết, dùng ngòi bút để đấu tranh và xuất bản báo chí. Trưng bày cũng là lời tri ân những nhà báo, chiến sĩ đã hy sinh xương máu, cống hiến quên mình cho sự nghiệp vẻ vang của nền báo chí cách mạng Việt Nam.

Với ba nội dung chính gồm “Báo chí cách mạng Việt Nam – Những dấu mốc lịch sử”, “Bút thép, lòng son” và “Tiếp nối dòng chảy”, trưng bày đưa công chúng nhìn lại chặng đường hơn một thế kỷ hình thành và phát triển của nền báo chí cách mạng Việt Nam

Phần 1 với chủ đề “Báo chí cách mạng Việt Nam - những dấu mốc lịch sử”, tái hiện hành trình từ sự ra đời của Báo Thanh Niên do lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc sáng lập tại Quảng Châu năm 1925 đến những bước phát triển mạnh mẽ của báo chí trong các giai đoạn cách mạng.

Trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, giữa bom đạn, thiếu thốn và hiểm nguy, báo chí vẫn duy trì xuất bản, kịp thời chuyển tải thông tin, phản ánh hiện thực chiến đấu, cổ vũ tinh thần yêu nước và hun đúc niềm tin vào thắng lợi cuối cùng. Trải qua hơn một thế kỷ hình thành và phát triển, báo chí cách mạng Việt Nam đã để lại những dấu ấn sâu đậm, khẳng định vị thế của một nền báo chí luôn gắn bó bền chặt với Tổ quốc, với nhân dân.

Phần 2 với chủ đề “Bút thép, lòng son”, khắc họa hình ảnh giữa chốn ngục tù khắc nghiệt hay nơi chiến trường ác liệt, báo chí cách mạng Việt Nam vẫn được biên soạn, in ấn và lưu hành. Thiếu thốn về điều kiện vật chất, những tờ báo thủ công vẫn được bí mật xuất bản. Qua từng trang báo, người chiến sĩ cầm bút kịp thời truyền tải thông tin, thắp lên niềm tin và ý chí chiến đấu, biến ngòi bút thành vũ khí sắc bén trên mặt trận tư tưởng. Tất cả được hun đúc từ trí tuệ, lòng dũng cảm và tinh thần trách nhiệm của những người cầm bút.

Điểm nhấn của trưng bày là phần giới thiệu “Ngòi bút sau song sắt”. Trong hoàn cảnh tù đày, bất chấp đòn roi của kẻ thù, các chiến sĩ cách mạng đã dùng ngòi bút để “bẻ gãy” gông cùm, tuyên truyền cách mạng và cổ vũ phong trào đấu tranh chống chế độ giam cầm hà khắc. Dưới sự chỉ đạo của các tổ chức Đảng, tù chính trị đã mưu trí, sáng tạo trong việc biên soạn, xuất bản và phát hành những tờ báo bí mật bằng nhiều phương thức chưa từng có. Những “tờ báo” ấy đã góp phần “cất cao tiếng nói” của người tù trong thời kỳ đấu tranh giải phóng dân tộc.

Tại Nhà tù Hỏa Lò cuối năm 1930 đầu năm 1931, chi bộ Đảng Nhà tù Hỏa Lò ra đời đã chỉ đạo xuất bản báo chí nhằm phản ánh cuộc sống sinh hoạt, lên án chế độ giam cầm hà khắc, tuyên truyền cách mạng và nuôi dưỡng tinh thần lạc quan cho tù nhân. Nhiều tờ báo được biên soạn, xuất bản bí mật trong các trại giam như: Lao tù tạp chí, Con đường chính, Đời tù, Xuân tù… Để tránh sự kiểm soát nghiêm ngặt của giám ngục, tài liệu báo chí được cất giấu công phu dưới gầm sàn, trong khe tường… và âm thầm chuyển tới tay chiến sĩ cách mạng.

Ở Nhà tù Côn Đảo, trong không gian biệt lập và chế độ giam cầm khắc nghiệt của Nhà tù Côn Đảo, báo chí cách mạng trở thành sợi dây gắn kết giữa những người tù chính trị. Từ các vật liệu thô sơ như giấy gói thuốc lá, giấy xi măng, cọng chổi…, các tờ báo: Ý kiến chung, Người tù đỏ, Sinh hoạt, Xây dựng… được biên soạn, xuất bản và lưu truyền bí mật trong các trại giam, giúp người tù giữ vững ý chí đấu tranh và tinh thần lạc quan giữa nơi đảo xa nghìn trùng.

Tại trưng bày còn giới thiệu hình ảnh, hiện vật chủ đề “Xông pha trong lửa đạn”. Nơi chiến trường khói lửa, những tòa soạn thô sơ được dựng lên ngay sát chiến hào hay dưới hầm sâu để kịp thời cập nhật những tin tức đến nhân dân, phản ánh tiếng nói hòa bình và khát vọng độc lập của dân tộc. Bên cạnh đó, hình ảnh, chân dung những nhà báo, phóng viên chiến trường được giới thiệu tại trưng bày đã giúp người xem hiểu rõ hơn về nền báo chí cách mạng Việt Nam.

Cuối cùng phần 3 với chủ đề “Tiếp nối dòng chảy”, giới thiệu vai trò của báo chí cách mạng Việt Nam trong giai đoạn hiện nay. Tiếp nối những giá trị truyền thống, báo chí cách mạng Việt Nam hôm nay luôn phát huy vai trò là phương tiện thông tin thiết yếu, phản ánh trung thực các vấn đề của đời sống xã hội, phục vụ sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Với tinh thần trách nhiệm và tình yêu nghề, đội ngũ những người làm báo không quản gian khó, kịp thời đến các địa điểm, sự kiện, ghi lại những khoảnh khắc chân thực để mang tới cho độc giả những phóng sự, bài viết chất lượng và ý nghĩa.

Trưng bày được giới thiệu đến với du khách hết ngày 15/11/2026 tại Di tích lịch sử Nhà tù Hỏa Lò, số 1 phố Hỏa Lò, phường Cửa Nam, Hà Nội../.