Lực lượng tiên phong trên mặt trận văn hóa

Trong nhiều văn kiện quan trọng của Đảng và Nhà nước, văn hóa luôn được xác định là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Đặc biệt, trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, văn hóa còn được xem là sức mạnh mềm, góp phần nâng cao vị thế quốc gia trên trường quốc tế.

Để văn hóa phát triển đúng với kỳ vọng, đội ngũ văn nghệ sĩ giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Không chỉ là những người sáng tạo nghệ thuật, văn nghệ sĩ còn là lực lượng trực tiếp phản ánh đời sống, lan tỏa các giá trị nhân văn và khơi dậy tinh thần dân tộc thông qua từng tác phẩm.

Thực tế cho thấy, trong những năm gần đây, nhiều lĩnh vực văn học nghệ thuật đã có sự chuyển mình mạnh mẽ. Điện ảnh Việt Nam xuất hiện những bộ phim khai thác lịch sử, văn hóa dân gian hay đời sống đương đại bằng ngôn ngữ hiện đại, gần gũi với giới trẻ. Âm nhạc truyền thống được làm mới bằng hơi thở đương đại. Mỹ thuật, sân khấu hay thời trang cũng chứng kiến sự trở lại mạnh mẽ của các chất liệu văn hóa dân tộc trong sáng tạo nghệ thuật.

Nhiều nghệ sĩ trẻ đang nỗ lực đưa các yếu tố truyền thống vào tác phẩm bằng tư duy sáng tạo mới. Từ việc phục dựng cổ phục, khai thác chất liệu dân gian trong âm nhạc, đến việc đưa hình ảnh di sản vào điện ảnh hay nghệ thuật trình diễn, tất cả cho thấy sự quan tâm ngày càng lớn đối với giá trị văn hóa Việt Nam. Đây không chỉ là tín hiệu tích cực của đời sống nghệ thuật mà còn phản ánh khát vọng đưa văn hóa dân tộc vươn xa hơn trong thời đại số.

Song, đời sống văn học nghệ thuật hiện nay vẫn còn không ít hạn chế. Một bộ phận tác phẩm còn chạy theo thị hiếu thị trường, đề cao yếu tố giải trí đơn thuần mà thiếu chiều sâu tư tưởng và giá trị nghệ thuật. Không ít sản phẩm văn hóa bị cuốn vào xu hướng “ăn nhanh, xem nhanh”, tạo hiệu ứng nhất thời nhưng thiếu sức sống lâu dài.

Điều này đặt ra yêu cầu đối với đội ngũ văn nghệ sĩ phải giữ được bản lĩnh nghề nghiệp và trách nhiệm xã hội trong quá trình sáng tạo. Một tác phẩm nghệ thuật có giá trị không chỉ cần sự hấp dẫn về hình thức mà còn phải chạm tới chiều sâu cảm xúc, phản ánh được những vấn đề của xã hội và góp phần định hướng thẩm mỹ cho công chúng.

Theo NSND Trần Quốc Chiêm, Chủ tịch Hội Liên hiệp Văn học nghệ thuật Hà Nội cho rằng, Nghị quyết số 80-NQ/TW ra đời trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với khát vọng vươn lên mạnh mẽ. Đối với lĩnh vực văn học, nghệ thuật, Nghị quyết số 80 -NQ/TW có nhiều điểm mới quan trọng. Lần đầu tiên, yêu cầu phát triển văn học, nghệ thuật được đặt ở tầm vóc tương xứng với lịch sử văn hóa dân tộc và vị thế đất nước trong kỷ nguyên mới. Văn học, nghệ thuật được xác định là một trọng tâm phát triển riêng, gắn với sứ mệnh thể hiện bản lĩnh, trí tuệ, tâm hồn và khát vọng dân tộc. Nghị quyết đề cao vai trò của đội ngũ trí thức, văn nghệ sĩ như lực lượng quan trọng trong sự nghiệp phát triển văn hóa. Đây vừa là ghi nhận, vừa là giao nhiệm vụ đối với đội ngũ sáng tạo nghệ thuật trong việc định hướng thẩm mỹ, bồi dưỡng nhân cách, bảo vệ nền tảng tư tưởng, xây dựng bản sắc văn hóa và quảng bá hình ảnh đất nước.

Tạo ra những tác phẩm có chiều sâu và sức sống bền vững

Một nền văn hóa mạnh không thể thiếu những tác phẩm lớn. Trong lịch sử dân tộc, những tác phẩm văn học nghệ thuật có giá trị luôn góp phần nuôi dưỡng tinh thần yêu nước, lòng tự hào dân tộc và khát vọng vươn lên của con người Việt Nam. Từ thơ ca thời kháng chiến, các tác phẩm âm nhạc cách mạng cho đến sân khấu, điện ảnh hay mỹ thuật, nghệ thuật luôn đồng hành cùng những bước chuyển quan trọng của đất nước.

Ngày nay, trong bối cảnh xã hội biến đổi nhanh chóng, yêu cầu đặt ra đối với văn nghệ sĩ không chỉ là phản ánh hiện thực mà còn phải góp phần kiến tạo những giá trị mới. Văn học nghệ thuật cần đi sâu vào những vấn đề của đời sống đương đại như biến đổi văn hóa trong thời kỳ số hóa, lối sống của giới trẻ, gìn giữ bản sắc dân tộc, bảo vệ môi trường hay những tác động của trí tuệ nhân tạo đến đời sống tinh thần con người.

Đặc biệt, sự phát triển của công nghệ số đang mở ra nhiều cơ hội mới cho hoạt động sáng tạo nghệ thuật. Các nền tảng số giúp nghệ sĩ tiếp cận công chúng nhanh hơn, đưa tác phẩm vượt qua giới hạn không gian địa lý. Nhiều chương trình nghệ thuật ứng dụng công nghệ trình chiếu hiện đại, thực tế ảo hay trí tuệ nhân tạo đã mang đến trải nghiệm mới mẻ cho khán giả.

Điều quan trọng nhất với văn nghệ sĩ vẫn là chiều sâu sáng tạo và trách nhiệm với xã hội. Những tác phẩm có sức sống lâu dài luôn bắt nguồn từ lao động nghệ thuật nghiêm túc, sự thấu hiểu đời sống và tình yêu dành cho văn hóa dân tộc. Công chúng hôm nay không chỉ cần các sản phẩm giải trí đơn thuần mà còn cần những tác phẩm có khả năng truyền cảm hứng, khơi gợi suy ngẫm và nuôi dưỡng tâm hồn.

Để đội ngũ văn nghệ sĩ phát huy tốt vai trò tiên phong, bên cạnh nỗ lực tự thân của người sáng tạo cũng cần có cơ chế hỗ trợ phù hợp. Về điều này, nhà văn Bùi Thanh Minh (Hội Nhà văn Hà Nội) cho rằng, cần đặc biệt quan tâm tới việc tạo môi trường thi đua sáng tạo trong đội ngũ văn nghệ sĩ. Đặc điểm của nhà văn là sáng tác độc lập, luôn có nhu cầu khẳng định năng lực và vượt lên chính mình. Vì vậy, việc thường xuyên tổ chức các cuộc thi văn học chuyên sâu sẽ tạo động lực thúc đẩy sáng tạo.

Nhằm góp phần phát huy vai trò nòng cốt của đội ngũ văn nghệ sĩ, thúc đẩy sáng tạo các tác phẩm có giá trị cao, theo NSND Trần Quốc Chiêm - Chủ tịch Hội Liên hiệp Văn học nghệ thuật Hà Nội: Hội Liên hiệp và các hội chuyên ngành sẽ tập trung vào một số định hướng lớn như: Xây dựng đội ngũ văn nghệ sĩ thời kỳ mới; đẩy mạnh sáng tạo các tác phẩm có giá trị cao về tư tưởng và nghệ thuật; thúc đẩy chuyển đổi số trong hoạt động văn học nghệ thuật; gắn hoạt động sáng tạo với phát triển công nghiệp văn hóa...

Trong bất cứ giai đoạn nào, văn nghệ sĩ không chỉ là người sáng tạo mà còn là những ngọn lửa giữ gìn hồn cốt dân tộc giữa dòng chảy hội nhập. Khi nghệ thuật được đặt trên nền tảng của trách nhiệm, khát vọng cống hiến và tình yêu văn hóa Việt, đó cũng là lúc văn hóa có thêm sức mạnh để vươn tầm trong thời đại mới.