Tháp Nhạn. Ảnh: TTXVN

Theo thống kê, trên địa bàn thành phố Tuy Hòa có khoảng 100 di tích, tập trung chủ yếu các loại hình như tháp, chùa, miếu, đình, lẫm và nhiều loại hình văn hóa phi vật thể khác. Trong đó có Tháp Nhạn vừa được xếp hạng là di tích kiến trúc nghệ thuật quốc gia đặc biệt.

Tháp Nhạn nằm trên núi Nhạn bên bờ sông Ba thuộc phường 1, thành phố Tuy Hòa là một công trình kiến trúc tháp lớn của người Chăm xây dựng vào khoảng thế kỷ X đến XIII. Theo sử sách ghi lại, tháp được dựng lên từ vào thời chúa Nguyễn Hoàng khoảng từ năm 1578 - 1580. Kiến trúc của Tháp Nhạn gồm ba phần theo quan niệm của người Chăm, đó là: trần tục, tâm linh và thần linh.

Tháp có hình tứ giác với 4 tầng, càng lên cao càng thu nhỏ lại so với tầng dưới, nhưng vẫn theo phong cách tầng dưới. Tháp cao gần 23,5m, mỗi cạnh chân tháp dài 10m. Vật liệu xây dựng tháp đều bằng gạch nung với nhiều kích cỡ khác nhau tùy theo vị trí của từng mảng tường, từng tầng tháp và được xếp liền khít, không thấy mạch hồ song kết dính rất vững chắc.

Di tích đã được Bộ Văn hóa Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) công nhận là di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia ngày 16/11/1988.

Theo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Phú Yên cho biết, Tháp Nhạn là di tích kiến trúc - nghệ thuật thuộc nền văn hóa Chămpa, có niên đại thế kỷ XI, là ngôi tháp Chăm duy nhất còn tương đối nguyên vẹn trên vùng đất Phú Yên. Bên trong tháp có bệ thờ bằng sa thạch là tác phẩm nghệ thuật đặc sắc, một trong rất ít bệ thờ còn lại trong kho tàng di sản điêu khắc Chămpa.

Tháp Nhạn cũng là một trong số rất ít tháp Chăm còn hoạt động tín ngưỡng thờ Bà Thiên Y A Na. Đây không chỉ là nguồn tư liệu để nghiên cứu về tín ngưỡng của cư dân Chăm trong quá khứ, mà còn là nguồn tư liệu quan trọng để nghiên cứu quá trình giao thoa tín ngưỡng, văn hóa Việt - Chăm.