Yên Tử sở hữu hệ thống di tích gắn với Phật giáo Trúc Lâm cùng cảnh quan núi rừng, hồ, thác và bản sắc văn hóa cộng đồng. Đây là nguồn lực để địa phương mở rộng các loại hình du lịch, kéo dài thời gian lưu trú và nâng cao hiệu quả khai thác dịch vụ.

Từ di sản văn hóa đến chuỗi trải nghiệm đa dạng

Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc được UNESCO ghi danh là Di sản Văn hóa thế giới ngày 12/7/2025, tạo thêm động lực để Quảng Ninh phát huy giá trị di sản gắn với phát triển du lịch. Với Yên Tử, yêu cầu đặt ra không chỉ là bảo tồn hệ thống di tích, mà còn hình thành những sản phẩm có khả năng thu hút du khách quanh năm.

Là cái nôi của Phật giáo Trúc Lâm, Yên Tử sở hữu hệ thống am, chùa, tháp gắn với cuộc đời và tư tưởng của Phật hoàng Trần Nhân Tông. Cảnh quan núi rừng, không gian thanh tịnh và các công trình kiến trúc cổ tạo nên lợi thế riêng cho du lịch văn hóa, tâm linh. Những giá trị này cũng là cơ sở để phát triển các hoạt động thiền định, nghỉ dưỡng và tìm hiểu lịch sử, văn hóa.

Thời gian qua, công tác trùng tu, tôn tạo di tích được quan tâm đầu tư. Từ năm 2012 đến nay, khu di tích Yên Tử thu hút khoảng 3.150 tỷ đồng từ nguồn vốn doanh nghiệp và xã hội hóa phục vụ bảo tồn, tôn tạo. Quảng Ninh đồng thời triển khai lập quy hoạch bảo quản, tu bổ, phục hồi di tích quốc gia đặc biệt Yên Tử và xây dựng phương án quản lý rừng bền vững giai đoạn 2026-2030.

Cùng với bảo tồn, các sản phẩm du lịch cũng được mở rộng. Du khách có thể tham quan di tích, trải nghiệm không gian văn hóa tại Làng Nương, thưởng thức ẩm thực chay, mặc cổ phục hoặc tham gia các hoạt động trong chương trình “Đêm hội Làng Nương”. Các khóa thiền, chương trình nghệ thuật và giải thể thao góp phần tạo thêm lựa chọn bên cạnh hành trình hành hương truyền thống.

Tính đến hết tháng 9/2026, khu di tích và danh thắng Yên Tử đón hơn 1,2 triệu lượt khách, tăng 138% so với cùng kỳ năm trước. Kết quả này cho thấy sức hút của điểm đến, đồng thời đặt ra yêu cầu nâng cao chất lượng dịch vụ và tổ chức hoạt động du lịch tương xứng với vị thế di sản thế giới.

Khai thác lợi thế sinh thái, văn hóa cộng đồng

Bên cạnh khu di tích, phường Yên Tử còn có nhiều tài nguyên tự nhiên có thể bổ trợ cho du lịch văn hóa, tâm linh. Hồ Yên Trung, Khe Song - Thác Bạc, Khe Sú 2 và cảnh quan sông nước khu vực Phương Nam mở ra tiềm năng phát triển du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng và trải nghiệm thiên nhiên.

Khu vực phía Bắc còn lưu giữ bản sắc văn hóa của cộng đồng người Dao Thanh Y. Những giá trị về phong tục, đời sống và tri thức bản địa có thể trở thành nội dung cho các sản phẩm du lịch cộng đồng. Kết hợp với nông sản đặc trưng và sản phẩm OCOP, hướng phát triển này giúp du khách có thêm trải nghiệm, đồng thời mở rộng cơ hội tham gia cung ứng dịch vụ cho người dân địa phương.

Hạ tầng và cơ sở dịch vụ tại Yên Tử từng bước được hoàn thiện, với các điểm trải nghiệm văn hóa, khu nghỉ dưỡng và hệ thống giao thông kết nối. Việc liên kết các điểm đến trong cùng địa bàn, từ di tích tâm linh đến không gian sinh thái và cộng đồng, có thể giúp hình thành hành trình dài hơn thay vì chỉ tham quan trong ngày.

Tuy nhiên, để khai thác hiệu quả nguồn tài nguyên này, địa phương cần tiếp tục giải quyết những hạn chế như sản phẩm chưa thật sự đa dạng, thời gian lưu trú của khách còn ngắn, hạ tầng dịch vụ chưa đồng bộ và thiếu nhân lực chất lượng cao. Việc phát triển sản phẩm cũng cần gắn với yêu cầu bảo vệ cảnh quan, môi trường và gìn giữ bản sắc văn hóa.

Tạo sức hút quanh năm bằng các sự kiện

Một trong những hướng đi được Yên Tử chú trọng là tổ chức sự kiện văn hóa, thể thao để mở rộng thời điểm đón khách. Trong năm 2026, các chương trình như “Yên Tử - Sắc thu thiền định”, giải chạy Ultra Trail Yên Tử, Yên Tử Heritage Marathon và giải cờ tướng “Kỳ vương Yên Tử” góp phần đưa di sản đến gần hơn với nhiều nhóm du khách.

Trong quý 4/2026, địa phương tiếp tục chuẩn bị các hoạt động chào mừng Ngày Di sản Việt Nam 23/11, Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11 và kỷ niệm 718 năm ngày Phật hoàng Trần Nhân Tông nhập niết bàn. Các chương trình dự kiến gồm Giải cờ tướng “Kỳ Vương Yên Tử” lần thứ nhất, giải đua xe đạp “Về miền Di sản”, Hội thi người giới thiệu hay nhất về Yên Tử và chương trình “Bình minh Yên Tử - Theo dấu chân Phật hoàng”.

Thông qua các hoạt động này, Yên Tử kỳ vọng tăng khả năng nhận diện điểm đến, thu hút khách ngoài mùa lễ hội Xuân và thúc đẩy nhu cầu sử dụng dịch vụ lưu trú, ăn uống, tham quan tại địa phương.

Về lâu dài, phát triển du lịch Yên Tử đòi hỏi sự kết hợp giữa bảo tồn di sản, đa dạng hóa trải nghiệm và nâng cao chất lượng phục vụ. Khi giá trị văn hóa, cảnh quan sinh thái và sinh kế cộng đồng được kết nối hài hòa, di sản có thể trở thành nguồn lực phát triển  kinh tế bền vững, góp phần đưa Yên Tử trở thành điểm đến văn hóa, sinh thái và tâm linh hấp dẫn quanh năm./.