Sự thụt lùi của bóng đá Tây Á không còn là hiện tượng tạm thời. Trang Talking-Tactics.com nhận định: “Những nền bóng đá dựa trên thể lực và tốc độ truyền thống đang tụt lại trước các hệ thống đào tạo dựa trên cấu trúc chiến thuật và khoa học huấn luyện”. Dưới sự dẫn dắt của HLV Kim Sang-sik, đội tuyển U23 Việt Nam thể hiện tinh thần chiến đấu cao, hiệu suất ghi bàn tốt nhất giải nhờ lối chơi khoa học và nền tảng thể lực tốt. Đây là lần thứ 3 liên tiếp Việt Nam vào tứ kết, dù không vượt qua “kỳ tích Thường Châu 2018”, nhưng để lại ấn tượng về năng lực chơi bóng.

Báo chí quốc tế đánh giá cao sự tiến bộ này, xem U23 Việt Nam là đại diện hàng đầu Đông Nam Á. Tờ South China Morning Post (SCMP) bình luận: “U23 Việt Nam không còn là một bất ngờ. Họ là một hệ thống. Cách họ đánh bại U23 Saudi Arabia tại vòng bảng không phải nhờ may mắn, mà là kết quả của một cấu trúc chiến thuật bền vững, nơi mỗi cá nhân đều biết rõ vị trí của mình trong một guồng quay tổng thể”.

Trong khi đó, sự phát triển của nhóm nền bóng đá Đông Á lại mang màu sắc rất khác. U23 Nhật Bản vẫn duy trì tính kỷ luật, ổn định trong vận hành chiến thuật - thứ ngôn ngữ đã định nghĩa họ suốt 2 thập niên. U23 Trung Quốc gây bất ngờ bằng phong độ kỷ luật, phòng ngự chắc và phản công có tính tổ chức cao, điều mà SCMP gọi là “sự phục hồi chiến lược, cho thấy bóng đá Trung Quốc đang tìm lại căn tính qua đào tạo trẻ chứ không còn mua sắm ồ ạt như trước”.

Trang WeAreIowa ghi nhận: “U23 Việt Nam - đại diện của Đông Nam Á cho thấy sự tiến bộ đáng kể, đó là cách tổ chức khoa học, kiểm soát nhịp độ và không sợ chơi tấn công khi cơ hội đến”. Trang AFC nhấn mạnh: “U23 Việt Nam để lại dấu ấn rõ nét trong tổ chức thi đấu và tinh thần thi đấu, chứng minh tiềm năng của khu vực Đông Nam Á trong chiến lược phát triển bóng đá châu Á”.

Ở bình diện rộng hơn, giải bóng đá U23 châu Á 2026 làm nổi bật mối liên hệ giữa quy mô kinh tế và năng lực thể thao. Các đội lọt vào bán kết (Nhật Bản, Trung Quốc, Hàn Quốc và Việt Nam) đều đến từ những nền kinh tế năng động nhất châu Á. Một phần lý do nằm ở hạ tầng và quy trình đào tạo: các quốc gia này đầu tư mạnh vào trung tâm huấn luyện, hệ thống giải trẻ, công nghệ phân tích dữ liệu. “Nền kinh tế mạnh giúp họ duy trì chuỗi phát triển cầu thủ và hỗ trợ chuyển tiếp sang cấp độ tuyển quốc gia”, The Guardian Asia Edition phân tích.

Cũng từ giải đấu này, những giá trị về đào tạo trẻ trở lại đúng vị thế. Nhật Bản tiếp tục xuất khẩu cầu thủ sang châu Âu ở độ tuổi 20-22, Trung Quốc thu được thành quả từ mô hình liên kết CLB - học viện, trong khi Việt Nam cho thấy hiệu quả của việc duy trì liên tục các đợt tập huấn quốc tế và sự gắn kết giữa các cấp độ U19-U23. Một chuyên gia của AFC viết: “Đào tạo trẻ giờ không còn là khẩu hiệu. Nó là thước đo sức sống của cả nền bóng đá”.

Từ góc nhìn ấy, giải đấu năm nay không chỉ xác lập nhà vô địch, mà còn đặt nền móng cho kỳ giải kế tiếp vào năm 2028 (được tính là vòng loại Olympic 2028). Chuyên gia của ESPN Asia dự báo: “Nhật Bản, Trung Quốc và Việt Nam là 3 trong số những nền bóng đá có mô hình đào tạo tiến bộ nhất hiện nay. Nếu duy trì đà này, họ sẽ trở thành trụ cột đại diện châu Á tại Olympic 2028”.

U23 châu Á 2026 sẽ là kỳ giải cuối cùng thi đấu theo chu kỳ 2 năm. AFC đã quyết định giải sẽ chuyển sang chu kỳ 4 năm một lần để đồng bộ với vòng loại Olympic. Điều này biến kỳ đại hội năm 2028 thành “đấu trường sinh tử” thực thụ. Như nhận định của AFC: “Việc giãn cách chu kỳ tổ chức sẽ buộc các nền bóng đá phải thay đổi tư duy. Sẽ không còn chỗ cho những thử nghiệm. Mọi kế hoạch đào tạo trẻ bây giờ phải hướng tới đích đến duy nhất: Tấm vé đi Olympic”.