Tại chương trình “Gặp gỡ tác giả văn học trẻ đương đại” vừa diễn ra tại Hà Nội, nhà văn Phạm Thu Hà nhận định các tác giả trẻ Việt Nam đang gặp những thách thức lớn trong sáng tác và tiếp cận độc giả, và thách thức này “đến từ bối cảnh chứ không phải vấn đề về tài năng”.

Bối cảnh ấy đang thay đổi khá nhanh. Người viết trẻ dễ dàng tiếp cận kho tri thức rộng lớn, tiếp xúc với văn học thế giới ở thời gian thực, đồng thời sống trong môi trường internet, mạng xã hội và các nền tảng nội dung số. Nhà văn Nhật Phi, người từng giành giải Nhất cuộc thi Văn học tuổi 20 lần thứ 5 năm 2014, cho rằng thế hệ 9X vẫn là một thế hệ chịu khó viết, chịu khó ra mắt sách, dù văn học trẻ hiện nay chưa xuất hiện nhiều tên tuổi tạo nên những chuyển động lớn.

Cùng lúc, người viết phải đối diện với một thị trường chú ý ngày càng cạnh tranh. Theo nhà văn Phạm Thu Hà, nhu cầu giải trí của mọi người đã thay đổi, khi họ có thể dành hàng giờ xem video ngắn chứ không phải đọc sách. TS Mai Anh Tuấn, Khoa Viết văn, Báo chí - Trường Đại học Văn hóa Hà Nội, cũng cho rằng công chúng đang bị phân tán sự chú ý trong không gian số, trong khi văn học phải cạnh tranh với các sản phẩm nghe nhìn khác.

Với người viết, điều đó đặt ra một câu hỏi khá thực tế: Tác phẩm sẽ đến với độc giả bằng con đường nào? Theo nhà văn Phạm Thu Hà, các tác giả trẻ có thể chuyển một phần tác phẩm lên mạng, dưới dạng phim ngắn, podcast, hoạt hình… thay vì chỉ ở dạng văn bản thông thường. Chị cũng cho rằng trong bối cảnh hiện nay, “các nhà văn trẻ không nên giới hạn bản thân”, vẫn làm công việc kể chuyện nhưng cần thích nghi với thời đại, trong đó có việc sử dụng AI để tiếp cận độc giả.

Tuy nhiên, tìm được một phương thức tiếp cận mới không đồng nghĩa với việc người viết có thể bỏ qua câu chuyện cốt lõi của văn chương: tiếng nói riêng. Người viết cần đi đến tận cùng vùng ký ức sống, ký ức không gian, ký ức văn hóa của chính mình. Những điều thực sự khiến người viết trăn trở trong thời gian dài sẽ tạo nên cảm xúc có khả năng chạm tới bạn đọc.

Nhà văn Nhật Phi lại lưu ý một khâu khác của nghề viết: Có không ít người có tài kể chuyện nhưng câu chuyện ấy chỉ dừng ở văn nói, chưa thể trở thành văn viết vì thiếu kỹ năng. Điều này cho thấy con đường của một cây bút trẻ không chỉ cần ý tưởng hay trải nghiệm, mà còn đòi hỏi quá trình đọc, viết, sửa bản thảo và rèn luyện lâu dài.

Đó cũng là khoảng trống mà những hoạt động phát hiện và khích lệ người viết trẻ có thể góp phần lấp đầy. Giải thưởng Văn học Kim Đồng lần thứ hai, giai đoạn 2025-2027, đang tiếp tục nhận tác phẩm đến hết ngày 31/12/2026, với hai hệ thống dành cho thiếu nhi và người trẻ. Ở mùa đầu tiên, giải thưởng nhận 612 tác phẩm, lựa chọn 11 tác phẩm trao giải và gần 40 tác phẩm được lựa chọn xuất bản.

Phó Giám đốc, Tổng Biên tập NXB Kim Đồng Vũ Thị Quỳnh Liên cho biết giải thưởng hướng tới việc tìm kiếm những tác phẩm có chất lượng dành cho thiếu nhi và bạn đọc trẻ Việt Nam, đồng thời “phát hiện, bồi dưỡng đội ngũ viết trẻ, khuyến khích họ mạnh dạn kể câu chuyện thế hệ mình, tạo môi trường để họ thử sức, rèn luyện, trưởng thành và tiến xa hơn trên con đường sáng tác”.

Văn học trẻ đang đứng trước một môi trường đọc nhiều biến động. Người viết có thêm chất liệu, thêm phương tiện để kể chuyện, nhưng cũng phải tìm cách giữ được tiếng nói của mình giữa vô số nội dung cùng xuất hiện mỗi ngày. Từ một bản thảo đến một độc giả, con đường có thể đã khác trước; còn việc tác phẩm có ở lại được với người đọc hay không, vẫn bắt đầu từ câu chuyện và giọng viết của chính tác giả.