Phân vai lại để Nhà nước kiến tạo, liên đoàn chịu trách nhiệm

Sau 15 năm thực hiện Nghị quyết số 08-NQ/TW và hơn hai năm triển khai Kết luận số 70-KL/ TW của Bộ Chính trị, thể thao Việt Nam đang đứng trước yêu cầu chuyển từ phát triển theo chiều rộng sang nâng cao chất lượng và hiệu quả. Tại buổi làm việc ngày 2.10, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh sức khỏe, thể lực của người dân là một bộ phận của sức mạnh quốc gia; thể dục, thể thao phải được đặt trong chiến lược phát triển con người, chất lượng dân số và nguồn nhân lực. Từ đó, đổi mới quản trị không còn là vấn đề kỹ thuật, mà trở thành điều kiện để thể thao phát triển bền vững.

Điểm cốt lõi trong chỉ đạo là phải làm rõ việc gì Nhà nước làm, việc gì liên đoàn làm; việc Nhà nước giao thì ai chịu trách nhiệm; nguồn nào do ngân sách hỗ trợ, nguồn nào huy động từ xã hội; quyền lợi vận động viên được bảo đảm ra sao; quy trình tuyển chọn đội tuyển, sử dụng kinh phí và tổ chức thi đấu được công khai như thế nào. Bộ VHTTDL được giao trong Quý IV.2026 hoàn thiện bộ quy tắc quản trị đối với các liên đoàn, hiệp hội thể thao quốc gia, tổ chức phân loại, đánh giá hằng năm và công bố công khai năng lực từng liên đoàn, hướng tới “chuyên nghiệp hóa liên đoàn trước khi chuyên nghiệp hóa thể thao”.

Theo tôi, đây là sự chuyển đổi quan trọng về tư duy. Nhà nước kiến tạo không có nghĩa là Nhà nước rút khỏi thể thao, mà là tập trung vào xây dựng thể chế, xác lập chuẩn mực, đầu tư cho mục tiêu chiến lược, bảo vệ quyền lợi vận động viên, xây dựng dữ liệu chung và giám sát nguồn lực công. Các liên đoàn phải được trao không gian tự chủ tương xứng để quản trị chuyên môn, tổ chức giải đấu, phát triển câu lạc bộ và huy động nguồn lực xã hội. Tự chủ càng cao thì trách nhiệm giải trình càng rõ; xã hội hóa càng mạnh thì tiêu chuẩn minh bạch càng phải cao. Tinh thần này nhất quán với phát biểu của Tổng Bí thư ngày 28.3.2026 khi yêu cầu thể chế phải đi trước, mở đường cho đổi mới, đầu tư, xã hội hóa và vận hành minh bạch; đồng thời phù hợp với Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam, đặt con người ở vị trí trung tâm và coi văn hóa là nguồn lực nội sinh của phát triển.

Minh bạch và trách nhiệm giải trình phải trở thành chuẩn mực mới

Bộ quy tắc quản trị được yêu cầu xây dựng không nên dừng ở những nguyên tắc chung. Các nội dung về chuyên môn, tài chính, nhân sự, dữ liệu, tuyển chọn vận động viên, bảo vệ quyền lợi vận động viên và trách nhiệm giải trình phải được chuyển thành tiêu chí có thể kiểm tra, so sánh và công bố. Với 44 hội thể thao cấp quốc gia hiện nay, đánh giá hằng năm sẽ tạo cơ chế tự soi, tự sửa và cạnh tranh lành mạnh về năng lực quản trị. Một liên đoàn mạnh không thể chỉ được đo bằng số huy chương; còn phải được đánh giá qua chất lượng hệ thống đào tạo, khả năng phát triển phong trào, tính minh bạch tài chính, năng lực huy động xã hội, chuẩn mực đạo đức và mức độ bảo đảm quyền lợi vận động viên.

Đó cũng là lý do chỉ đạo ngày 2.10 yêu cầu không lấy thành tích SEA Games làm thước đo duy nhất cho đầu tư thể thao đỉnh cao. Nếu chỉ chạy theo thành tích ngắn hạn, chúng ta dễ bỏ qua những nền tảng quyết định thành công bền vững như phát hiện và đào tạo tài năng, khoa học thể thao, y học, dinh dưỡng, tâm lý, dữ liệu và lực lượng kế cận. Quản trị hiện đại phải giúp mỗi quyết định đầu tư trả lời rõ ba câu hỏi: Mục tiêu gì, ai chịu trách nhiệm và kết quả được đo bằng tiêu chí nào?

Nghị quyết số 24-NQ/TW ngày 22.8.2026 của Bộ Chính trị về phát huy tính tiên phong, gương mẫu, tinh thần đổi mới, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm có ý nghĩa trực tiếp đối với quá trình này. Đổi mới mô hình liên đoàn chắc chắn đụng đến cách làm cũ và tâm lý ngại thay đổi, vì vậy người đứng đầu phải dám phân cấp, dám trao quyền, dám kiểm tra và dám chịu trách nhiệm về kết quả. Cùng với đó, Nghị quyết số 25-NQ/TW về Chiến lược công tác tư tưởng trong bối cảnh mới gợi mở một yêu cầu quan trọng: Niềm tin xã hội phải được củng cố bằng kết quả thực chất. Trong thể thao, niềm tin được tạo nên trước hết bằng sự công bằng, công khai và khả năng giải trình của hệ thống.

Vì thế, nhiệm vụ trong Quý IV/2026 cần được triển khai theo tinh thần rõ việc, rõ người, rõ tiến độ, rõ sản phẩm và rõ trách nhiệm. Bộ quy tắc phải đủ cụ thể để trở thành công cụ quản trị; đánh giá phải dựa trên dữ liệu; kết quả phân loại liên đoàn phải được công bố theo tiêu chí thống nhất; cơ chế bảo vệ vận động viên phải có địa chỉ chịu trách nhiệm; việc sử dụng ngân sách, tài trợ, bản quyền và doanh thu giải đấu phải có chuẩn mực minh bạch. Thông điệp “chuyên nghiệp hóa liên đoàn trước khi chuyên nghiệp hóa thể thao” vì vậy cần được hiểu như một yêu cầu cải cách thể chế. Khi Nhà nước làm đúng vai kiến tạo, liên đoàn làm đúng vai quản trị và xã hội có đủ thông tin để giám sát, nguồn lực sẽ được khơi thông tốt hơn, thể thao Việt Nam mới có nền móng để phát triển ổn định, minh bạch và tạo ra thành tích bền vững. Đó là cách thiết thực để đưa nghị quyết của Đảng và chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đi vào cuộc sống.