Điểm đáng chú ý nhất trong đề cương quy hoạch tổng thể thời kỳ 2025 - 2050, tầm nhìn đến năm 2125 vừa được UBND TP.HCM phê duyệt không nằm ở các con số tăng trưởng, mà ở cách thành phố bắt đầu định hình lại bản sắc phát triển.

Trong nhiều năm, TP.HCM thường được nhìn như trung tâm kinh tế, tài chính và công nghiệp lớn nhất cả nước. Nhưng ở bản quy hoạch mới, thành phố lần đầu đặt mục tiêu trở thành “siêu đô thị bền vững, sáng tạo và đáng sống hàng đầu châu Á - Thái Bình Dương”, phát triển hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế, bảo vệ môi trường và gìn giữ các giá trị văn hóa.

Điều này cho thấy tư duy quy hoạch đã vượt khỏi mô hình “đô thị kiếm tiền”, hướng tới mô hình đô thị có bản sắc và chất lượng sống.

Một trong những thay đổi lớn nhất là việc đưa không gian biển và du lịch biển vào trung tâm chiến lược phát triển. Nếu trước đây TP.HCM chủ yếu xoay quanh lõi đô thị nội thành và công nghiệp vùng ven, thì nay hành lang ven biển phía nam được xác định là không gian tăng trưởng mới của nhiều thập niên tới.

Theo định hướng quy hoạch, trục kết nối từ Đồng bằng sông Cửu Long qua Cần Giờ tới cụm cảng Cái Mép - Thị Vải và Vũng Tàu sẽ hình thành chuỗi đô thị cảng biển, logistics, thương mại tự do, du lịch sinh thái và nghỉ dưỡng biển quy mô lớn.

Điều này đồng nghĩa TP.HCM đang dần chuyển từ “thành phố quay lưng với biển” sang mô hình đô thị hướng biển đúng nghĩa.

Trong cấu trúc mới, du lịch không còn là ngành dịch vụ phụ trợ mà trở thành một phần của chiến lược không gian đô thị. Những tuyến giao thông mới như đường sắt nhẹ, metro liên vùng, hành lang ven sông Sài Gòn hay các tuyến kết nối Cần Giờ - Long Thành - Vũng Tàu được kỳ vọng mở ra hệ sinh thái du lịch đa trung tâm, nơi đô thị, biển, rừng ngập mặn và văn hóa cùng tồn tại trong một mạng lưới liên hoàn.

Đáng chú ý, quy hoạch nhiều lần nhấn mạnh yếu tố “giàu bản sắc”. Đây là chi tiết không quá nổi bật trên giấy tờ kỹ thuật, nhưng mang ý nghĩa lớn với một đô thị từng nhiều lần bị lo ngại đánh mất ký ức kiến trúc và không gian văn hóa trong quá trình đô thị hóa quá nhanh.

Trong tầm nhìn mới, TP.HCM không chỉ cạnh tranh bằng tốc độ tăng trưởng hay các tòa tháp tài chính, mà còn bằng khả năng tạo ra môi trường sống nhân văn, không gian công cộng, hành lang xanh, kinh tế đêm và các trải nghiệm văn hóa đô thị đặc trưng.

Việc mở rộng không gian phát triển sau sáp nhập cũng khiến cấu trúc văn hóa của TP.HCM thay đổi mạnh. Nếu khu vực trung tâm cũ tiếp tục là lõi tài chính - dịch vụ, thì Bình Dương cũ được định hướng công nghiệp công nghệ cao, còn Bà Rịa - Vũng Tàu cũ trở thành cực tăng trưởng kinh tế biển và du lịch. Mô hình “ba vùng - ba hành lang” thực chất đang tạo nên một siêu đô thị đa bản sắc thay vì một lõi đô thị đơn cực như trước.

Ở góc độ du lịch, đây có thể là lần đầu tiên TP.HCM có cơ hội hình thành đầy đủ các lớp trải nghiệm: du lịch đô thị, du lịch di sản, du lịch sông nước, du lịch biển, du lịch sinh thái và kinh tế đêm trong cùng một không gian vùng liên thông.

Quy hoạch cũng cho thấy nỗ lực đặt con người vào trung tâm phát triển. Bên cạnh các mục tiêu tăng trưởng 2 con số, thành phố nhấn mạnh tới chất lượng sống, khả năng tiếp cận không gian công cộng, giao thông công cộng, giáo dục, y tế và môi trường sống an toàn.

Tham vọng đưa TP.HCM vào nhóm 100 thành phố đáng sống nhất thế giới đến năm 2050 vì thế không chỉ là câu chuyện GDP hay hạ tầng, mà còn là bài toán giữ được “hồn đô thị” trong quá trình trở thành một siêu đô thị toàn cầu.