Một nghiên cứu vừa được Bộ Văn hóa Pháp và Cơ quan Quản lý truyền thông nghe nhìn và kỹ thuật số Pháp (Arcom) công bố cảnh báo rằng mô hình kinh tế của báo chí thông tin tại quốc gia này đang ở trong tình trạng “báo động,” đe dọa trực tiếp tới một trụ cột được coi là có vai trò thiết yếu trong đời sống chính trị-xã hội cũng như gắn kết xã hội.

Theo phóng viên TTXVN tại Paris, nghiên cứu cho thấy phần lớn các cơ quan báo chí sản xuất nội dung thông tin đang phải hoạt động trong tình trạng tài chính mong manh.

Cụ thể, 8/10 cơ quan báo chí có biên lợi nhuận dưới 6%, trong đó hơn 1/2 đang thua lỗ. Trong khi đó, cứ 10 người dân Pháp thì có 8 người cho biết không sẵn sàng trả tiền để tiếp cận các nội dung thông tin trực tuyến.

Thực trạng này đặt ra câu hỏi về khả năng tồn tại lâu dài của nền báo chí chất lượng, đáng tin cậy và đa dạng.

Để đánh giá toàn diện tình hình, Tổng cục Truyền thông và các ngành công nghiệp văn hóa, trực thuộc Bộ Văn hóa Pháp, cùng Arcom đã thực hiện “Nghiên cứu về mô hình kinh tế của thông tin tại Pháp,” với sự tham gia của hãng tư vấn PMP Strategy.

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên khoảng 30 cuộc phỏng vấn chuyên sâu với các cơ quan báo chí, hiệp hội, công đoàn và tổ chức đào tạo, cùng gần 50 bảng câu hỏi gửi tới các nhà sản xuất thông tin, kết hợp với nhiều nguồn dữ liệu thị trường thu thập trong năm 2024.

Kết quả cho thấy bất kể dựa vào nguồn tài chính nào - quảng cáo đối với các kênh nghe nhìn tư nhân, thuê bao đối với báo in, ngân sách công đối với truyền thông công, hay kết hợp các nguồn đối với báo chí trực tuyến - tất cả các nguồn thu này đều đang suy giảm hoặc đối mặt với nguy cơ bị thu hẹp.

Báo chí quốc gia có sự tăng trưởng nhất định về thuê bao số, với mức tăng trưởng trung bình hằng năm đạt 21% trong giai đoạn 2018-2024. Tuy nhiên, xu hướng tích cực này không phản ánh bức tranh chung của báo chí in, khi lượng phát hành đã giảm một nửa trong vòng 10 năm, từ 5,4 triệu bản năm 2015 xuống còn 2,7 triệu bản vào năm 2024.

Những nỗ lực thúc đẩy thuê bao số của các nhà xuất bản đang vấp phải rào cản lớn là tâm lý không sẵn sàng chi trả của công chúng.

Theo nghiên cứu, việc tiếp cận ngày càng dễ dàng với một lượng lớn thông tin "miễn phí bề ngoài" (không phải trả tiền trực tiếp nhưng thực chất được tài trợ gián tiếp qua quảng cáo, dữ liệu người dùng, ngân sách nhà nước, hoặc nguồn khác) đã khiến chi phí sản xuất thông tin trở nên "vô hình" trong nhận thức của người dùng.

Năm 2024, chỉ 20% số người dân Pháp sẵn sàng trả tiền cho nội dung báo chí trực tuyến, trong đó 12% chấp nhận mức chi dưới 10 euro (khoảng 11 USD).

Đáng chú ý, trong khi ngần ngại trả tiền cho tin tức, người dân Pháp lại sẵn sàng chi cho các dịch vụ giải trí: 35% trả tiền cho nội dung thể thao trực tuyến, 50% cho các nền tảng xem video theo yêu cầu và 40% cho các dịch vụ nghe nhạc trực tuyến.

Điều này cho thấy báo chí đang phải cạnh tranh gay gắt không chỉ về nội dung mà còn về thói quen chi tiêu của công chúng.

Sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo (AI) cũng làm thay đổi sâu sắc cách tiếp cận thông tin. Một khảo sát cho thấy cứ 5 người Pháp thì có 1 người thường xuyên sử dụng các công cụ AI hội thoại để cập nhật tin tức; tỷ lệ này vượt quá 1/2 trong nhóm dưới 34 tuổi.

Bên cạnh đó, các nhà sáng tạo nội dung, đặc biệt trên nền tảng YouTube, đang đóng vai trò ngày càng lớn trong việc cung cấp thông tin, với 40% thanh niên từ 15-24 tuổi tiếp cận tin tức hằng tuần qua các kênh này.

Theo đánh giá của nghiên cứu, những cơ quan báo chí chịu tác động nặng nề nhất trước các biến đổi sâu sắc này là báo chí tư nhân địa phương, khu vực - bao gồm cả tại các vùng hải ngoại - và các cơ quan báo chí độc lập quy mô quốc gia, không thuộc các tập đoàn truyền thông lớn.

Trong bối cảnh đó, các tác giả nghiên cứu cho rằng nếu không tìm ra lời giải hiệu quả về kiểm soát chi phí, đa dạng hóa nguồn thu và ứng dụng AI nhằm nâng cao năng suất mà không làm tổn hại đến chất lượng thông tin, nguồn lực tài chính của báo chí có nguy cơ cạn kiệt.

Ngược lại, việc sớm nhận diện thách thức có thể giúp các cơ quan chức năng và giới truyền thông định hình lại ngành báo chí, qua đó xây dựng các chính sách công phù hợp để bảo vệ một lĩnh vực có vai trò quan trọng trong đời sống xã hội./.