Siết chặt quản lý hoạt động xuất bản, in, phát hành dịp cao điểm Tết Nguyên đán 2027
Tăng cường kiểm tra, kiểm soát thị trường xuất bản phẩm
Theo Cục Xuất bản và Thư viện, thời gian qua, hoạt động xuất bản, in và phát hành trên cả nước tiếp tục có những bước phát triển tích cực, đóng góp quan trọng vào việc thực hiện nhiệm vụ chính trị, phát triển văn hóa, nâng cao dân trí, đáp ứng nhu cầu hưởng thụ văn hóa của nhân dân và phát triển kinh tế - xã hội.
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, công tác quản lý nhà nước và việc chấp hành pháp luật trong lĩnh vực này vẫn còn những hạn chế, bất cập đáng quan ngại, tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng, tính định hướng, tính lành mạnh của hoạt động xuất bản và môi trường kinh doanh.
Qua công tác quản lý, kiểm tra và nắm bắt tình hình thực tiễn, Cục Xuất bản và Thư viện chỉ ra một số vấn đề cần tập trung chấn chỉnh.
Trong đó, một số nhà xuất bản chưa duy trì đầy đủ các điều kiện thành lập và hoạt động theo quy định; việc tổ chức, kiểm soát quy trình biên tập, thẩm định, xuất bản còn thiếu chặt chẽ, dẫn đến sai phạm trong xuất bản phẩm.
Cá biệt, có những vi phạm nghiêm trọng bị xử phạt vi phạm hành chính, thậm chí phải xem xét trách nhiệm hình sự.
Đáng chú ý, tình trạng in lậu, in giả, in nối bản trái phép, vi phạm bản quyền, kinh doanh và phát hành xuất bản phẩm không rõ nguồn gốc, không có hóa đơn, chứng từ hợp pháp vẫn diễn biến phức tạp.
Các hành vi vi phạm ngày càng tinh vi, có xu hướng dịch chuyển mạnh lên môi trường mạng, sàn thương mại điện tử, mạng xã hội và các hình thức kinh doanh trực tuyến, gây khó khăn cho công tác phát hiện, kiểm tra, xử lý; đồng thời xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của tác giả, chủ sở hữu quyền và doanh nghiệp kinh doanh chân chính.
Bên cạnh đó, công tác tự kiểm tra, giám sát và phòng ngừa vi phạm tại một số cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp chưa được quan tâm đúng mức. Sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng có nơi, có lúc chưa thường xuyên, thiếu quyết liệt; việc phát hiện, ngăn chặn và xử lý vi phạm chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn.
Cục Xuất bản và Thư viện nhận định, từ nay đến đầu năm 2027, đặc biệt trong dịp cao điểm phục vụ Tết Nguyên đán Đinh Mùi, nhu cầu sản xuất, kinh doanh và lưu thông xuất bản phẩm sẽ tăng cao.
Các mặt hàng như lịch, sách, tranh, ảnh và những ấn phẩm văn hóa khác tiềm ẩn nguy cơ phát sinh vi phạm, nhất là tình trạng in lậu, in giả, vi phạm bản quyền, kinh doanh hàng hóa không rõ nguồn gốc và xuất bản phẩm có nội dung vi phạm pháp luật.
Trước tình hình đó, Cục Xuất bản và Thư viện đề nghị Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch/Sở Văn hóa và Thể thao các tỉnh, thành phố nâng cao trách nhiệm quản lý nhà nước trên địa bàn, xác định đây là nhiệm vụ thường xuyên, liên tục, không chỉ tập trung trong các đợt cao điểm.
Các địa phương cần chủ động tham mưu UBND cấp tỉnh chỉ đạo các cơ quan, đơn vị liên quan tăng cường quản lý hoạt động xuất bản, in, phát hành; phân công rõ trách nhiệm, địa bàn và đầu mối theo dõi, bảo đảm không để xảy ra khoảng trống trong quản lý, nhất là tại cấp xã, phường.
Cùng với đó, cần tổ chức tuyên truyền, phổ biến các quy định pháp luật về xuất bản, in, phát hành đến tổ chức, cá nhân hoạt động trong lĩnh vực; tăng cường kiểm tra có trọng tâm, trọng điểm, tập trung vào những địa bàn, cơ sở và lĩnh vực tiềm ẩn nguy cơ vi phạm cao.
Việc phối hợp với lực lượng Công an, Quản lý thị trường, Hải quan và các cơ quan chức năng cần được thực hiện chặt chẽ, đặc biệt trong kiểm tra hoạt động kinh doanh xuất bản phẩm trên sàn thương mại điện tử, mạng xã hội, livestream và các kênh phân phối trực tuyến.
Đối với các mặt hàng phục vụ Tết, yêu cầu đặt ra là tập trung kiểm tra lịch, sách, tranh, ảnh và các ấn phẩm văn hóa; kịp thời phát hiện, ngăn chặn, thu hồi và xử lý nghiêm lịch, sách in lậu, in giả, không rõ nguồn gốc hoặc xuất bản phẩm có nội dung vi phạm pháp luật. Những sản phẩm vi phạm không được để lưu thông rộng rãi trên thị trường, nhất là trong thời gian cao điểm trước, trong và sau Tết.
Cục cũng yêu cầu các địa phương kiên quyết xử lý nghiêm hành vi vi phạm theo thẩm quyền, không chỉ dừng lại ở việc nhắc nhở, yêu cầu khắc phục đối với những trường hợp đã đủ căn cứ xử lý.
Nếu phát hiện dấu hiệu tội phạm, cần kịp thời chuyển hồ sơ đến cơ quan có thẩm quyền xem xét, xử lý theo quy định.
Đề cao trách nhiệm của nhà xuất bản, cơ sở in và phát hành, gắn trách nhiệm người đứng đầu với kết quả thực hiện
Đối với các cơ quan chủ quản, Cục Xuất bản và Thư viện yêu cầu thực hiện đầy đủ trách nhiệm quản lý, giám sát và bảo đảm điều kiện hoạt động của nhà xuất bản trực thuộc. Các đơn vị cần khẩn trương rà soát toàn diện điều kiện thành lập, hoạt động, đặc biệt là việc kiện toàn các chức danh lãnh đạo, quản lý và nhân sự chủ chốt.
Đối với những nhà xuất bản chưa có tổng giám đốc hoặc giám đốc, tổng biên tập hoặc đang trong tình trạng giao quyền, giao phụ trách kéo dài, cơ quan chủ quản phải khẩn trương có phương án kiện toàn, bổ nhiệm nhân sự đủ điều kiện theo quy định; không để tình trạng thiếu hụt nhân sự quản lý kéo dài, dẫn đến nguy cơ bị đình chỉ hoạt động hoặc thu hồi giấy phép thành lập nhà xuất bản theo quy định của Luật Xuất bản.
Về phía các nhà xuất bản, yêu cầu trọng tâm là siết chặt quy trình xuất bản từ tiếp nhận bản thảo, biên tập, thẩm định, liên kết xuất bản, đăng ký xuất bản, tổ chức in, nộp lưu chiểu đến phát hành.
Mọi khâu phải có người chịu trách nhiệm, có quy trình kiểm soát và khả năng truy xuất khi cần thiết.
Đặc biệt, cần nâng cao trách nhiệm thẩm định, kiểm soát nội dung đối với sách, lịch và các ấn phẩm liên quan đến chính trị, lịch sử cách mạng, chủ quyền quốc gia, an ninh quốc gia, lãnh tụ, lãnh đạo đất nước, anh hùng dân tộc và những vấn đề quan trọng, nhạy cảm khác.
Công văn cũng nhấn mạnh yêu cầu rà soát hoạt động liên kết xuất bản, bảo đảm đối tác đáp ứng đầy đủ điều kiện theo quy định.
Nhà xuất bản không được để đối tác liên kết can thiệp, chi phối hoặc thay thế trách nhiệm trong các khâu biên tập, thẩm định, quyết định xuất bản và kiểm soát nội dung; đồng thời phải chịu trách nhiệm đến cùng đối với xuất bản phẩm do mình thực hiện.
Đối với các cơ sở in, yêu cầu đặt ra là tuyệt đối không nhận in khi chưa có đầy đủ hồ sơ pháp lý.
Trước khi ký hợp đồng và tổ chức sản xuất, phải kiểm tra, đối chiếu quyết định xuất bản, giấy phép xuất bản tài liệu không kinh doanh, bản thảo hoặc bản mẫu được duyệt, hợp đồng in và các giấy tờ liên quan.
Các cơ sở in phải kiên quyết từ chối đơn hàng không có hồ sơ hợp pháp, không rõ nguồn gốc hoặc có dấu hiệu vi phạm; đồng thời thực hiện nghiêm việc lưu giữ hồ sơ, hợp đồng, bản mẫu và tài liệu liên quan để phục vụ công tác kiểm tra, đối chiếu.
Với các cơ sở phát hành, nhập khẩu xuất bản phẩm, Cục yêu cầu rà soát toàn diện nguồn hàng, hệ thống kho, cửa hàng, đại lý và các kênh phân phối trực tuyến; kiểm tra nguồn gốc, xuất xứ, hóa đơn, chứng từ của sách, lịch và xuất bản phẩm đang kinh doanh, nhập khẩu.
Đối với hoạt động trên sàn thương mại điện tử, mạng xã hội và các nền tảng trực tuyến, cần chủ động kiểm tra nội dung quảng cáo, giới thiệu, livestream và giao dịch bán hàng; kịp thời gỡ bỏ đường link, bài đăng, gian hàng kinh doanh xuất bản phẩm vi phạm.
Cùng với trách nhiệm của các cơ quan quản lý và doanh nghiệp, Hội Xuất bản Việt Nam, Hiệp hội In Việt Nam được đề nghị phát huy vai trò tuyên truyền, phổ biến pháp luật, hướng dẫn hội viên nâng cao ý thức tuân thủ và trách nhiệm nghề nghiệp; tăng cường tự kiểm tra, giám sát nội bộ, kiên quyết không bao che, dung túng hoặc tiếp tay cho các hành vi in lậu, in giả, xâm phạm quyền tác giả và kinh doanh xuất bản phẩm không rõ nguồn gốc.
Cục Xuất bản và Thư viện đề nghị các cơ quan, đơn vị, tổ chức, doanh nghiệp và cá nhân liên quan nghiêm túc quán triệt, triển khai đầy đủ các nhiệm vụ, xác định đây là trọng tâm trong công tác quản lý, hoạt động sản xuất, kinh doanh và chấp hành pháp luật trong những tháng cuối năm 2026 và dịp Tết Nguyên đán Đinh Mùi.
Đáng chú ý, trách nhiệm của người đứng đầu được đặt ra rõ ràng trong quá trình tổ chức thực hiện. Người đứng đầu cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp phải trực tiếp chỉ đạo, kiểm tra, đôn đốc; chủ động phát hiện, chấn chỉnh và xử lý những tồn tại, vi phạm thuộc phạm vi quản lý.
Kết quả thực hiện gắn với trách nhiệm của tập thể và cá nhân có liên quan. Trường hợp để xảy ra vi phạm nghiêm trọng do buông lỏng quản lý, thiếu trách nhiệm hoặc không thực hiện đầy đủ quy định pháp luật, phải xem xét trách nhiệm của người đứng đầu theo quy định.
Việc tăng cường kỷ luật, kỷ cương và hiệu lực quản lý nhà nước trong lĩnh vực xuất bản, in, phát hành không chỉ nhằm ngăn chặn, xử lý các hành vi vi phạm trước mắt mà còn là yêu cầu nền tảng để xây dựng môi trường xuất bản chuyên nghiệp, minh bạch, lành mạnh và phát triển bền vững.
Qua đó, góp phần bảo vệ giá trị văn hóa, tư tưởng, tri thức, quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể sáng tạo, sản xuất, kinh doanh; đồng thời phát huy vai trò của xuất bản, in, phát hành với tư cách là lĩnh vực văn hóa, tư tưởng, một ngành kinh tế - công nghệ, bộ phận quan trọng của công nghiệp văn hóa và hạ tầng tri thức quốc gia, góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số của đất nước giai đoạn 2026 - 2030.
Theo báo Văn Hóa