Rà soát, đánh giá toàn diện khả năng đáp ứng nguồn lực để phát triển văn hóa

Góp ý về dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về phát triển văn hoá Việt Nam, đại biểu Lê Thị Song An - Phó trưởng Đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh Tây Ninh quan tâm đến vấn đề tổ chức thực hiện và đánh giá tác động. 

Theo đại biểu, dự thảo Nghị quyết quy định nhiều chính sách vượt trội, dự kiến làm phát sinh nhu cầu nguồn lực lớn về tài chính, nhân lực. Trong khi đó, việc bố trí nguồn lực cho văn hóa theo mục tiêu khoảng 2% chi ngân sách theo tinh thần Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam tại nhiều địa phương còn khó khăn. Kinh phí được cấp chưa đáp ứng nhu cầu thực tế. Nhiều di tích lịch sử - văn hóa, kể cả cấp quốc gia và cấp tỉnh, đã xuống cấp nhưng chưa được tu bổ, tôn tạo kịp thời do nguồn lực còn hạn chế.

Bên cạnh đó, hệ thống thiết chế văn hóa, thể thao ở nhiều địa phương chưa đáp ứng yêu cầu hoạt động do cơ sở vật chất, trang thiết bị xuống cấp, thiếu đồng bộ. Nhiều công trình đã lạc hậu, chưa phù hợp với nhu cầu thực tiễn. Một số địa phương hạn chế về nhân lực chuyên môn để triển khai các chương trình, dự án văn hóa quy mô lớn.

Từ những phân tích trên, đại biểu Lê Thị Song An đề nghị Chính phủ rà soát, đánh giá toàn diện khả năng đáp ứng nguồn lực, nhất là về ngân sách và đội ngũ cán bộ thực thi tại cơ sở; đồng thời có lộ trình và giải pháp huy động nguồn lực xã hội phù hợp, bảo đảm các chính sách có thể triển khai đồng bộ, hiệu quả ngay khi Nghị quyết có hiệu lực. 

“Cùng với đó, cần quy định rõ trách nhiệm của các cơ quan trong tổ chức thực hiện, cơ chế phối hợp liên ngành và lộ trình triển khai cụ thể, gắn với công tác giám sát và đánh giá kết quả thực hiện”, đại biểu Lê Thị Song An đề nghị.

Phát triển văn hóa không chỉ là nhiệm vụ chính trị mà cần được xác định là một động lực phát triển mới của đất nước

Trong khi đó, đại biểu Bùi Văn Dũng (Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa) cho rằng, theo Nghị quyết 80-NQ/TW ngày 7/1/2026, cơ chế, chính sách đột phá phát triển văn hóa Việt Nam là các bước đi chiến lược, thay đổi tư duy từ “quản lý” sang “phát triển”, coi văn hóa là nguồn lực nội sinh. Vì vậy, phát triển văn hóa không chỉ là nhiệm vụ chính trị mà cần được xác định là một động lực phát triển mới của đất nước, đặc biệt trong bối cảnh kinh tế sáng tạo và chuyển đổi số. Do đó, nghị quyết cần được hoàn thiện theo hướng cụ thể hơn, khả thi hơn và đo lường được hiệu quả.

Cơ bản thống nhất với sự cần thiết ban hành Nghị quyết và các nội dung về phát triển văn hóa Việt Nam, đại biểu Bùi Văn Dũng cho rằng, dự thảo Nghị quyết đã thể hiện rõ nỗ lực đổi mới tư duy, chuyển từ “làm văn hóa theo cơ chế bao cấp” sang “quản trị văn hóa theo cơ chế thị trường có định hướng”, với nhiều chính sách đáng chú ý như: phát triển công nghiệp văn hóa, thúc đẩy hợp tác công tư, cơ chế khoán chi theo sản phẩm, cũng như nâng cao đãi ngộ đối với đội ngũ văn nghệ sĩ. Đại biểu nhấn mạnh, dự thảo đã thể hiện rõ tư duy đổi mới, tiếp cận toàn diện, đặc biệt là đã bước đầu đưa văn hóa gắn với phát triển kinh tế, với công nghiệp văn hóa và chuyển đổi số.

Đồng tình với quy định về nguồn lực cho phát triển văn hóa tại Điều 3, dành tối thiểu 2% ngân sách nhà nước, đại biểu Bùi Văn Dũng đánh giá, đây là một bước tiến rất đáng ghi nhận. Tuy nhiên, vấn đề không chỉ là “chi bao nhiêu” mà quan trọng hơn là “chi như thế nào cho hiệu quả”.

“Vì vậy, tôi đề nghị cần bổ sung cơ chế phân bổ có trọng tâm, trọng điểm, ưu tiên cho các lĩnh vực có tính lan tỏa cao như công nghiệp văn hóa, chuyển đổi số và bảo tồn di sản cấp bách; đồng thời phải có tiêu chí đánh giá hiệu quả đầu tư cụ thể”, đại biểu Bùi Văn Dũng đề nghị.

Góp ý về phát triển công nghiệp văn hóa tại Điều 4, đại biểu cho rằng, dự thảo đã đề xuất mô hình cụm, khu công nghiệp sáng tạo văn hóa. Đây là hướng đi rất đúng, nhưng cần làm rõ hơn tiêu chí và điều kiện hình thành để tránh dàn trải, hình thức. Đại biểu cũng đề xuất nên cho phép thí điểm tại một số đô thị lớn, từ đó rút kinh nghiệm trước khi nhân rộng; đồng thời cần có chính sách ưu đãi đủ mạnh về đất đai, thuế và tín dụng để thu hút nhà đầu tư.

Làm rõ cơ chế sử dụng và tiêu chí đánh giá hiệu quả, tránh tình trạng dàn trải, hình thức

Bày tỏ sự thống nhất cao với dự thảo Nghị quyết về phát triển văn hóa Việt Nam, đặc biệt là các điểm mới về công nghiệp văn hóa và chuyển đổi số, đại biểu Đỗ Hoàng Việt (Đoàn ĐBQH tỉnh Tây Ninh) cho rằng, về nguồn lực, dự thảo quy định bảo đảm chi tối thiểu 2% ngân sách cho văn hóa là rất cần thiết. Tuy nhiên, cần làm rõ cơ chế sử dụng và tiêu chí đánh giá hiệu quả để tránh tình trạng dàn trải, hình thức; cần xác định rõ các lĩnh vực ưu tiên để tập trung đầu tư, tạo chuyển biến thực chất.

Đối với các cơ chế đặc thù như chỉ định thầu rút gọn, đại biểu cho rằng, cần có quy định chặt chẽ tiêu chí áp dụng và tăng cường giám sát, kiểm tra để đảm bảo công khai, minh bạch, tránh bị lợi dụng trong quá trình thực hiện.

Bên cạnh đó, đại biểu Đỗ Hoàng Việt cũng nhấn mạnh, phát triển công nghiệp văn hóa và chuyển đổi số là nội dung rất quan trọng và có tính đột phá. Đề nghị Nghị quyết cần làm rõ hơn các ngành công nghiệp văn hóa mũi nhọn, đồng thời có chính sách đủ mạnh để phát triển nội dung số, nâng cao năng lực cạnh tranh, từng bước đưa các sản phẩm văn hóa Việt Nam tham gia sâu hơn với thị trường quốc tế.

Về Ngày Văn hóa Việt Nam, thay vì cố định ngày 24/11, đại biểu đề xuất chọn ngày Thứ Sáu cuối cùng của tháng 11 để người dân có thể tham gia các hoạt động kéo dài xuyên suốt dịp cuối tuần.

Đại biểu Phan Thị Thùy Linh (Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa) cho rằng, phát triển văn hóa không phải để “làm đẹp” cho phát triển, mà là để tạo nền, giữ hồn và nâng tầm phát triển. Tinh thần quan trọng nhất của Nghị quyết là phải thực sự chuyển từ “xã hội hoá trên chủ trương” sang “ xã hội hoá bằng cơ chế cụ thể, có hiệu lực trong thực tế”.

Góp ý về những điều khoản cụ thể, đại biểu Phan Thị Thùy Linh đặc biệt quan tâm đến khoản 4 điều 5 về đất đai và tài sản công, bởi đây chính là điểm nghẽn lớn nhất hiện nay trong phát triển văn hóa. Theo đại biểu, chúng ta không thiếu nguồn lực, nhưng lại thiếu cơ chế để vận hành nguồn lực đó. Rất nhiều trụ sở công, rạp hát, nhà văn hóa, cơ sở sự nghiệp sau sắp xếp đang xuống cấp, sử dụng kém hiệu quả, thậm chí bị bỏ không, trong khi nhu cầu hưởng thụ văn hóa của người dân ngày càng cao và khu vực tư nhân hoàn toàn có khả năng tham gia đầu tư, khai thác. Tuy nhiên, quy định trong dự thảo hiện vẫn dừng ở mức nguyên tắc, chưa tạo được hành lang pháp lý đủ rõ và đủ mạnh để biến các tài sản này thành nguồn lực phát triển.

Vì vậy, đại biểu đề nghị cần thiết kế cụ thể và trực diện hơn các cơ chế, trong đó, nhấn mạnh 3 cơ chế sau: Thứ nhất, cho phép cho thuê, liên doanh, liên kết và khai thác tài sản công trong lĩnh vực văn hóa theo cơ chế thị trường, có thời hạn, có điều kiện và có kiểm soát, bảo đảm vừa phát huy hiệu quả tài sản, vừa giữ được vai trò quản lý của Nhà nước.

Thứ hai, cho phép chuyển đổi công năng các trụ sở công dôi dư, cơ sở sử dụng kém hiệu quả thành thiết chế văn hóa, không gian sáng tạo, không gian sinh hoạt cộng đồng, gắn với nhu cầu thực tế của người dân và định hướng phát triển địa phương.

Thứ ba, cần quy định rõ và mạnh mẽ hơn về hợp tác công - tư trong lĩnh vực văn hóa, từ khâu đầu tư, xây dựng đến quản lý, vận hành, khai thác các công trình văn hóa, thể thao, bảo đảm minh bạch, cạnh tranh và hiệu quả.

Đại biểu Phan Thị Thùy Linh cho rằng, nếu không mở được cơ chế ở khâu này, thì tài sản vẫn nằm đó, nhưng không được khai thác; nguồn lực vẫn tồn tại, nhưng không chuyển hóa thành động lực phát triển. Đây là nội dung cần được làm rõ, làm cụ thể và làm mạnh nhất trong toàn bộ Nghị quyết này. Bên cạnh đó, góp ý về khoản 3 điều 7 liên quan đến phụ cấp và chế độ bồi dưỡng, đại biểu cho rằng cách thiết kế hiện nay vẫn theo tư duy “bình quân - hành chính”, chưa phù hợp với đặc thù sáng tạo. Đề nghị nghiên cứu theo hướng: tăng quyền chủ động cho đơn vị sự nghiệp công lập trong việc chi trả theo hiệu quả, chất lượng và đóng góp thực tế; cho phép đơn vị có nguồn thu hợp pháp được trả thù lao tương xứng với tài năng, thay vì bị khống chế cứng theo khung.

Đại biểu tin tưởng, với những cơ chế trúng, đúng và mạnh, Nghị quyết của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đột phá phát triển văn hoá Việt Nam sau khi được ban hành, không chỉ thể hiện quyết tâm chính trị mà còn thực sự đi vào cuộc sống, tạo sự lan toả, sức mạnh tinh thần cũng như trở thành sức mạnh nội sinh, động lực phát triển của đất nước trong giai đoạn tới.