Hiện thực hóa chủ trương "Đưa di sản thành tài sản" qua lăng kính truyền thông hiện đại

Trong chiến lược phát triển văn hóa đến năm 2030, việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa gắn với phát triển kinh tế - du lịch luôn được xác định là một trong những nhiệm vụ trọng tâm. Thực tiễn cho thấy, để các giá trị truyền thống tiếp cận hiệu quả với công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ, cần có những phương thức biểu đạt mới mẻ, phù hợp với xu thế thời đại.

Thời gian qua, chương trình truyền hình thực tế "Quán nhà Haha" (phát sóng trên kênh VTV3 từ ngày 17/10/2026) nổi lên như một điểm sáng trong việc xã hội hóa công tác quảng bá văn hóa. Chỉ sau ba tuần phát sóng, chương trình đã giữ vững vị trí Top 1 rating trên sóng VTV3, đạt 10 triệu lượt xem trên nền tảng YouTube và dẫn đầu bảng xếp hạng tương tác (theo số liệu của Kompa giai đoạn 26/10 – 01/11/2026).

Đáng chú ý, sau khi Tập 4 của chương trình lên sóng với bối cảnh tại Cố đô Huế, các từ khóa liên quan đến "Làng cổ Phước Tích" và "ẩm thực Huế" đã liên tục dẫn đầu xu hướng tìm kiếm (top trending) trên các nền tảng số. Từ góc độ quản lý văn hóa, hiện tượng này cho thấy sức sống mãnh liệt của văn hóa bản địa khi được đặt đúng vào "nhịp cầu" kết nối của công nghệ truyền thông và nghệ thuật giải trí đương đại.

Đánh thức chiều sâu di sản văn hóa vật thể và phi vật thể

Trong hành trình khám phá văn hóa Huế ở Tập 4, điểm dừng chân tại Làng cổ Phước Tích (thành phố Huế) - ngôi làng cổ thứ hai của Việt Nam được xếp hạng Di tích quốc gia (năm 2009) - đã mang đến nhiều cung bậc cảm xúc. Được hình thành từ năm 1470 với sự quy tụ và gìn giữ của 12 dòng tộc lâu đời bên dòng sông Ô Lâu, Phước Tích hiện lên như một "bảo tàng sống" về kiến trúc nhà rường và văn hóa làng quê Việt Nam.

Chương trình đã thành công trong việc truyền tải những câu chuyện lịch sử, văn hóa phi vật thể một cách tự nhiên, giản dị. Đó là câu chuyện về nghề làm gốm thủ công tinh xảo được gìn giữ bởi qua hơn nửa thiên niên kỷ; là giai thoại về chiếc "om ngự" dùng để nấu cơm dâng vua triều Nguyễn gắn với câu ca "Om Phước Tích ngon cơm hoàng đế" qua lời kể của các nghệ nhân cao niên như cụ Diễn, chú Hiền.

Bên cạnh di sản kiến trúc và làng nghề, tinh hoa ẩm thực - một cấu phần quan trọng của văn hóa Cố đô - cũng được tôn vinh trọn vẹn. Từ món bánh bông cây "tiến vua" mang năm sắc màu tượng trưng cho triết lý Ngũ hành (Kim - Mộc - Thủy - Hỏa - Thổ), đến các thức quà dân gian như bánh ướt thịt heo, bánh quai vạc, bánh ít tôm thịt, bánh phu thê, bánh hạt sen… hay sự sáng tạo trong thực đơn chay "Sơn Tinh – Thủy Tinh" tại chương trình. Tất cả đã tạo nên một bức tranh văn hóa đa sắc màu, chạm đến cảm xúc và khơi dậy niềm tự hào dân tộc trong lòng khán giả.

Chuyển hóa sức hút truyền thông thành chuỗi giá trị kinh tế thực tiễn

Điểm sáng đáng ghi nhận nhất từ mô hình của "Quán nhà Haha" chính là khả năng chuyển hóa hiệu ứng truyền thông thành những chỉ số tăng trưởng kinh tế và du lịch cụ thể tại địa phương.

Thứ nhất, kích cầu du lịch trải nghiệm và giải bài toán sinh kế bền vững cho cộng đồng. Trước đây, do hạn chế về vị trí địa lý và kết nối hạ tầng, Làng cổ Phước Tích cũng như nhiều làng nghề truyền thống khác phải đối mặt với nguy cơ mai một khi lực lượng lao động trẻ rời quê hương.

Tuy nhiên, hiệu ứng từ chương trình đã tạo ra một "cú hích" mạnh mẽ. Lượng du khách từ cả hai miền Bắc - Nam tìm về Huế để trải nghiệm không gian văn hóa, làm gốm và thưởng thức ẩm thực tăng đột biến. Hệ thống lưu trú bản địa, điển hình như các homestay gắn liền với bối cảnh chương trình (Phước Homestay Huế), đã ghi nhận lượng đặt phòng kín lịch từ tháng 11, 12 kéo dài đến tháng 4 năm sau. Trên mạng xã hội ghi nhận một lượng lớn khán giả khắp cả nước tìm kiếm cụm từ "Nhà hàng món Huế ngon: ngay sau khi tập 1 mới phát sóng.

Thực tế này tiếp tục nối dài chuỗi thành công trước đó của phiên bản Gia Đình Haha, khi chương trình từng giúp hệ thống homestay cộng đồng tại xã Bản Liền (Lào Cai) kín phòng nhiều tháng liền, hay giúp lượng khách đặt tour và lưu trú tại Bến Tre tăng gấp 10 lần. 

Khi di sản tạo ra nguồn thu nhập ổn định từ dịch vụ du lịch, người dân bản địa sẽ có thêm nguồn lực để nâng cao chất lượng dịch vụ, đồng thời tạo động lực để thế hệ trẻ quay về tiếp nối, giữ lửa nghề truyền thống của cha ông.

Thứ hai, hình thành hệ sinh thái sản phẩm sáng tạo trong ngành công nghiệp văn hóa. Không chỉ dừng lại ở việc thúc đẩy du lịch tại chỗ, đơn vị sản xuất đã thể hiện tư duy nhạy bén trong việc khai thác giá trị thương mại từ bản quyền văn hóa. Việc phát triển chuỗi sản phẩm lưu niệm chính thức (merchandise), hợp tác phát hành bộ sưu tập thẻ ngân hàng (Vietcombank Visa Haha Collection), hay tổ chức sự kiện Fanmeeting "Hội làng Haha"… đã tạo ra một thị trường tiêu dùng sản phẩm văn hóa sôi động.

Doanh thu từ các hoạt động này không chỉ giúp tái đầu tư cho việc sản xuất các nội dung chất lượng cao, mà mỗi vật phẩm đến tay công chúng còn trở thành một "đại sứ lưu động", tiếp tục lan tỏa câu chuyện về chiếc om đất Phước Tích nói riêng và văn hóa Việt Nam nói chung.

Gợi mở định hướng phát triển cho các địa phương

Sự cộng hưởng giữa một chương trình giải trí được đầu tư bài bản như "Quán nhà Haha" với kho tàng di sản văn hóa phong phú của dân tộc đã tạo nên một mô hình mẫu mực trong việc phát triển công nghiệp văn hóa.

Đánh giá về hiệu quả của mô hình này, có thể khẳng định truyền hình thực tế và các phương tiện truyền thông mới đang là công cụ đắc lực để quảng bá hình ảnh quốc gia và điểm đến địa phương. Để phát huy tối đa tiềm năng từ những "cú hích" truyền thông tương tự, trong thời gian tới, các địa phương có di sản cần chủ động hơn nữa trong việc hoàn thiện hệ sinh thái dịch vụ, nâng cấp hạ tầng kết nối và đào tạo kỹ năng làm du lịch cộng đồng cho người dân. 

Khi công tác quản lý, bảo tồn của Nhà nước có sự đồng hành sáng tạo của các doanh nghiệp truyền thông và sự tham gia tích cực của cộng đồng, những "viên ngọc cổ" như Làng cổ Phước Tích sẽ không chỉ tỏa sáng trên không gian mạng, mà còn thực sự hồi sinh mạnh mẽ trong đời sống kinh tế - xã hội. Đây chính là con đường thiết thực nhất để hiện thực hóa mục tiêu đưa văn hóa trở thành động lực và hệ điều tiết cho sự phát triển bền vững của đất nước.