Đại hội là sự kiện quan trọng đối với đội ngũ văn nghệ sĩ các dân tộc thiểu số, là dịp để Hội nhìn lại, đánh giá kết quả hoạt động nhiệm kỳ VI (2020 - 2025), đồng thời xác định phương hướng, nhiệm vụ trong giai đoạn mới, tiếp tục phát huy sức sáng tạo, gìn giữ và lan tỏa bản sắc văn hóa các dân tộc thiểu số trong nền văn học nghệ thuật Việt Nam.

Tới dự Đại hội có Ủy viên Ban Thường vụ Đảng ủy MTTQ, các đoàn thể Trung ương, Phó Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam Trần Thắng; Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Tạ Quang Đông cùng đại diện các ban, bộ, ngành Trung ương và hơn 470 đại biểu.

Nhiều kết quả trong sáng tác, bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân tộc

Báo cáo tổng kết công tác nhiệm kỳ VI (2020 - 2025) cho thấy, trong bối cảnh còn nhiều khó khăn, Hội Văn học nghệ thuật các dân tộc thiểu số Việt Nam đã tập hợp, động viên đội ngũ văn nghệ sĩ gắn bó với đời sống đồng bào, khai thác vốn văn hóa truyền thống và sáng tạo những tác phẩm phản ánh sự đổi thay của vùng dân tộc, miền núi. Hoạt động của Hội hướng mạnh về cơ sở, kết hợp hỗ trợ sáng tác với gìn giữ, phát huy di sản văn hóa các dân tộc.

Trong nhiệm kỳ, Hội tổ chức 31 trại sáng tác với hơn 620 lượt hội viên tham gia, trong đó có 6 trại dành cho tác giả trẻ. Các trại được tổ chức tại nhiều vùng miền, tạo điều kiện để hội viên tập trung hoàn thành tác phẩm, trao đổi nghề nghiệp và xây dựng ý tưởng mới. Hội phối hợp với Trung tâm Hỗ trợ sáng tác văn học nghệ thuật tổ chức mỗi năm từ 2 đến 3 trại tại các nhà sáng tác của Bộ VHTTDL; phối hợp với Vụ Văn hóa dân tộc và một số tỉnh, thành phố tổ chức 9 đoàn đi thực tế sáng tác.

Công tác hỗ trợ sáng tạo, xét giải thưởng tiếp tục được duy trì. Hội đồng nghệ thuật đã thẩm định, chọn lọc và quyết định hỗ trợ gần 750 trong tổng số 2.600 bản thảo thuộc 8 loại hình nghệ thuật. Hội trao 495 giải thưởng văn học nghệ thuật hằng năm trong nhiệm kỳ, góp phần động viên tác giả, thúc đẩy hoạt động sáng tác và phát triển những nhân tố nòng cốt tại các địa phương.

Việc công bố, phổ biến tác phẩm được thực hiện qua nhiều hình thức, từ xuất bản sách, triển lãm, biểu diễn đến giới thiệu trên phát thanh, truyền hình và mạng xã hội. Các văn nghệ sĩ thuộc lĩnh vực âm nhạc, múa, điện ảnh chủ động đưa tác phẩm đến công chúng thông qua nhà hát, đoàn nghệ thuật, liên hoan và các hoạt động văn hóa tại địa phương.

Ở các chuyên ngành, văn học tiếp tục là lĩnh vực nổi trội. Sáng tác thơ bằng tiếng dân tộc thiểu số và thơ song ngữ có thêm nhiều tác giả; văn xuôi có sự phát triển về ngôn ngữ, bút pháp, mở rộng cách tiếp cận những vấn đề của đời sống vùng dân tộc, miền núi. Các cây bút nữ đóng góp nhiều tác phẩm thơ, văn xuôi có giá trị; một số tác giả đang hoàn thành những bộ tiểu thuyết nhiều tập.

Nhiếp ảnh ghi nhận thêm những gương mặt mới, có tác phẩm đạt giải trong nước và quốc tế, phản ánh sinh động đời sống, lao động, học tập, cảnh quan và quá trình đổi mới ở miền núi. Hoạt động sưu tầm, nghiên cứu, biên dịch văn nghệ dân gian cũng đạt kết quả đáng chú ý, với hàng trăm công trình được biên soạn công phu, giới thiệu các giá trị văn hóa của người Khmer Nam Bộ, Chăm, Tày, Nùng, Mường, Thái, Dao, Mông và các dân tộc ở Tây Nguyên.

Hoạt động tại các vùng miền tiếp tục góp phần làm phong phú diện mạo văn học nghệ thuật các dân tộc thiểu số. Ở Đông Bắc, nhiều tác phẩm, công trình được công bố, nổi bật trong văn học và nhiếp ảnh. Tại Tây Bắc, các chi hội tăng cường giao lưu, trao đổi nghề nghiệp, xuất hiện những gương mặt mới trong sưu tầm, nghiên cứu, sáng tác và truyền bá văn nghệ dân gian.

Khu vực Trường Sơn – Tây Nguyên tiếp tục phát huy thế mạnh về âm nhạc, múa, điêu khắc dân gian, kiến trúc và sử thi. Công tác sưu tầm, phục dựng di sản văn hóa Chăm thu được những kết quả đáng kể. Trong cộng đồng Khmer Nam Bộ, sáng tác bằng ngôn ngữ dân tộc gắn với vốn văn nghệ dân gian được đồng bào đón nhận; sân khấu Dù kê tiếp tục được duy trì, phục vụ đời sống văn hóa cộng đồng.

Bên cạnh kết quả đạt được, báo cáo cũng chỉ ra những hạn chế về lực lượng kế cận ở một số chuyên ngành; hoạt động nghiên cứu, lý luận, phê bình chưa đáp ứng yêu cầu phát triển; sức lan tỏa của một số tác phẩm còn hạn chế. Đây là những vấn đề cần được quan tâm trong nhiệm kỳ mới.

Chăm lo tài năng trẻ, đổi mới phương thức đưa tác phẩm đến công chúng

Phát huy những kết quả đạt được, trong phương hướng hoạt động nhiệm kỳ VII (2026 - 2031), Hội xác định tiếp tục củng cố tổ chức, tập hợp, đoàn kết đội ngũ văn nghệ sĩ; đổi mới phương thức hoạt động, tạo điều kiện cho sự tìm tòi, sáng tạo những tác phẩm có giá trị tư tưởng và nghệ thuật, phản ánh chân thực, sinh động đời sống, lịch sử dân tộc và công cuộc đổi mới đất nước.

Một trọng tâm là phát hiện, chăm lo, bồi dưỡng các nhân tố mới, đặc biệt là tác giả trẻ người dân tộc thiểu số tại các vùng miền. Hội định hướng mở các lớp bồi dưỡng, tạo nguồn kế cận; tăng cường trại sáng tác, chuyến đi thực tế và cơ hội giao lưu giữa tác giả trẻ với những văn nghệ sĩ có kinh nghiệm, thành tựu, qua đó động viên sáng tạo những tác phẩm chất lượng, có giá trị.

Cùng với phát triển đội ngũ, Hội chú trọng bảo tồn, phát triển tiếng nói, chữ viết các dân tộc; khuyến khích thế hệ trẻ học tập, hiểu biết và sử dụng thành thạo ngôn ngữ của dân tộc mình. Hoạt động sáng tác bằng tiếng dân tộc và song ngữ tiếp tục được khuyến khích trong văn học, ca khúc, sân khấu, điện ảnh; đồng thời đẩy mạnh sưu tầm, nghiên cứu, phổ biến các giá trị văn hóa, văn học nghệ thuật các dân tộc thiểu số.

Việc duy trì các trại sáng tác, các chuyến đi thâm nhập thực tế tiếp tục được đặt ra, trong đó tăng cường hoạt động dành cho tác giả trẻ và một số chuyên ngành như mỹ thuật, nhiếp ảnh. Hội cũng chú trọng giới thiệu, quảng bá tác phẩm được giải thưởng, nhất là những tác phẩm đạt giải cao; thúc đẩy hợp tác, giao lưu quốc tế, chọn dịch các tác phẩm văn học tiêu biểu và giới thiệu các loại hình nghệ thuật ra nước ngoài.

Trong lĩnh vực khoa học, công nghệ và chuyển đổi số, Hội định hướng tích cực tham gia công nghiệp văn hóa, văn hóa số, khuyến khích sự sáng tạo của văn nghệ sĩ và sự tham gia của doanh nghiệp, người dân, nghệ nhân trong khai thác, nâng cao giá trị văn hóa các dân tộc thiểu số. Hội đồng thời nghiên cứu xây dựng đề án số hóa Tạp chí Văn hóa các dân tộc phù hợp với xu thế phát triển.

Các nhiệm vụ trong nhiệm kỳ mới tiếp tục gắn hoạt động sáng tạo với đời sống cộng đồng, khuyến khích hội viên tham gia đưa di sản văn hóa dân tộc vào phát triển du lịch, kinh tế gia đình và địa phương; đáp ứng nhu cầu thưởng thức văn học nghệ thuật ngày càng cao của đồng bào các dân tộc và công chúng cả nước./.