Bảo tàng Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ với tiền thân của Phòng Truyền thống Trung đoàn 174 Đại đoàn 316 được thành lập năm 1955 - một năm sau khi chiến dịch Điện Biên Phủ kết thúc thắng lợi.

Sau nhiều lần chia tách và đổi tên, đến năm 2004, UBND tỉnh Điện Biên đã quyết định tách Bảo tàng Điện Biên thành Bảo tàng Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ và Bảo tàng Dân tộc trực thuộc Sở Văn hóa - Thông tin.

Tháng 5.2014, nhân dịp kỷ niệm 60 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ, công trình Bảo tàng Chiến thắng Điện Biên Phủ được khánh thành và đưa vào phục vụ khách tham quan.

Tháng 1.2020, Bảo tàng Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ đã tách mảng quản lý và phát huy giá trị Di tích quốc gia đặc biệt Chiến trường Điện Biên Phủ sang Ban Quản lý di tích tỉnh Điện Biên. Từ đó, Bảo tàng Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ hoạt động với chức năng nghiên cứu, sưu tầm, kiểm kê, bảo quản, trưng bày, triển lãm, giáo dục, tổ chức các hoạt động dịch vụ phù hợp với chức năng của Bảo tàng và phát huy giá trị các tài liệu, hiện vật liên quan đến Chiến dịch Điện Biên Phủ nhằm phục vụ nhu cầu nghiên cứu, giáo dục, hưởng thụ văn hoá, nâng cao đời sống tinh thần của nhân dân, góp phần phát triển kinh tế, xã hội trên địa bàn tỉnh Điện Biên.

Thực hiện chủ trương về phát triển du lịch, đặc biệt là du lịch lịch sử gắn với Chiến thắng Điện Biên Phủ 1954, trong những năm qua, Bảo tàng Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ luôn nhận được sự quan tâm của Trung ương, tỉnh, không ngừng đổi mới tư duy, chú trọng đổi mới hoạt động nghiệp vụ, nâng cao chất lượng công tác phục vụ theo hướng chuyên nghiệp, thu hút khách tham quan trong nước và quốc tế, trở thành một trong những bảo tàng thu hút khách tham quan lớn trong cả nước.

Chú trọng công tác sưu tầm, lưu giữ, phát huy giá trị tài liệu hiện vật; tài liệu, hiện vật được bảo quản, trưng bày bằng các phương tiện, trang thiết bị, kỹ thuật đảm bảo theo đúng quy trình, tiêu chuẩn hiện nay. Tăng cường tổ chức các cuộc trưng bày triển lãm trong và ngoài tỉnh; tuyên truyền Chiến thắng Điện Biên Phủ tại các trường học trên địa bàn tỉnh. Đổi mới, đa dạng công tác giáo dục truyền thống lịch sử, tổ chức các chương trình trải nghiệm với cách làm sáng tạo đã mang lại hiệu quả tích cực trong việc giáo dục, tuyên truyền về Chiến thắng Điện Biên Phủ.

Bên cạnh đó, Bảo tàng Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ còn đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số trong công tác quản lý tài liệu, hiện vật và lưu giữ hồ sơ; thực hiện thu phí bằng hình thức biên lai điện tử, ứng dụng công nghệ chuyển đổi số đối với hoạt động du lịch, phát triển bảo tàng thành điểm du lịch hấp dẫn, thu hút đa dạng đối tượng tham quan. Xây dựng Hệ thống cơ sở vật chất kỹ thuật đáp ứng đảm bảo, cơ bản đầy đủ các phương tiện kỹ thuật thiết yếu phục vụ cho các hoạt động chuyên môn và phục vụ khách tham quan. Thực hiện hiệu quả công tác tuyên truyền giới thiệu về Chiến thắng Điện Biên Phủ bằng nhiều hình thức thu hút sự quan tâm, tương tác của công chúng.

Với sự cố gắng nỗ lực của tập thể lãnh đạo, viên chức lao động trong đơn vị, tranh thủ sự ủng hộ quan tâm của lãnh đạo các cấp, các ngành, Bảo tàng Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ đã tận dụng thế mạnh, phát huy tối đa nội lực thực hiện thắng lợi nhiệm vụ chính trị hằng năm; là một trong những đơn vị tiên phong, đi đầu trong phong trào thi đua, xây dựng và sự nghiệp phát triển văn hoá, thể thao và du lịch của tỉnh, góp phần quan trọng vào thu hút khách du lịch, tăng nguồn thu cho hoạt động du lịch, thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội.

Với những kết quả đã đạt được, năm 2023, Bảo tàng Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ đã vinh dự được Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam tặng thưởng Huân chương Lao động hạng Ba đã có thành tích xuất sắc trong công tác từ năm 2018 đến năm 2022 góp phần vào sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc.

Đầu năm 2024, Bảo tàng Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ chính thức được Sở VHTTDL Điện Biên xếp hạng là Bảo tàng hạng II, qua đó khẳng định vị thế của Bảo tàng, là động lực để tập thể lãnh đạo, viên chức, người lao động của đơn vị không ngừng đổi mới, sáng tạo, nâng cao chất lượng hoạt động chuyên môn từ đó làm tốt công tác bảo tồn và phát huy giá trị Chiến thắng Điện Biên Phủ.

Năm 2024, hướng tới kỷ niệm 70 năm ngày Chiến thắng Điện Biên Phủ (7.5.1954 - 7.5.2024), 115 năm ngày thành lập tỉnh Điện Biên (28.6.1909 - 28.6.2024) và 75 năm ngày thành lập Đảng bộ tỉnh Điện Biên (10.10.1949 - 10.10.2024), hưởng ứng Năm du lịch quốc gia Điện Biên 2024 và các ngày lễ, sự kiện chính trị trọng đại của đất nước. Với tinh thần chủ động, nỗ lực khắc phục khó khăn, Bảo tàng Chiến thắng Điện Biên Phủ hướng tới xây dựng hình ảnh, thương hiệu của bảo tàng hiện đại, là địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống cách mạng, tinh thần yêu nước, tự hào dân tộc cho các thế hệ.