Hội thảo là diễn đàn để các nhà khoa học, chuyên gia, nhà quản lý cùng trao đổi, đánh giá những biến đổi của gia đình Việt Nam trong bối cảnh mới; đồng thời đề xuất các giải pháp nhằm xây dựng gia đình Việt Nam no ấm, tiến bộ, hạnh phúc, văn minh, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong thời kỳ mới.

Gia đình Việt Nam trước những biến đổi mang tính bước ngoặt

Phát biểu khai mạc và đề dẫn Hội thảo, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Trịnh Thị Thủy nhấn mạnh, trong mọi giai đoạn phát triển của dân tộc, gia đình luôn giữ vị trí đặc biệt quan trọng. Gia đình không chỉ là nơi duy trì nòi giống, nuôi dưỡng con người, gìn giữ và trao truyền các giá trị văn hóa dân tộc mà còn là môi trường đầu tiên hình thành nhân cách, lối sống và khát vọng phát triển của mỗi cá nhân. Sự bền vững của gia đình có quan hệ trực tiếp với sự bền vững của xã hội; chất lượng của gia đình có ảnh hưởng sâu sắc đến chất lượng nguồn nhân lực và tương lai phát triển của đất nước.

Theo Thứ trưởng, trong giai đoạn hiện nay, khi đất nước đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế sâu rộng, gia đình Việt Nam đang đứng trước những thay đổi có tính bước ngoặt. Những biến đổi về cơ cấu dân số, mô hình cư trú, phương thức lao động, điều kiện sống, môi trường truyền thông và hệ giá trị xã hội đang tác động ngày càng sâu sắc đến đời sống gia đình.

Những biến đổi này phản ánh xu thế phát triển tất yếu của xã hội hiện đại. Tuy nhiên, các thay đổi đó không chỉ làm thay đổi hình thức tổ chức gia đình mà còn tác động trực tiếp đến việc thực hiện các chức năng cốt lõi của gia đình như giáo dục, chăm sóc, bảo vệ, gắn kết các thế hệ và lưu giữ bản sắc văn hóa dân tộc.

Thứ trưởng Trịnh Thị Thủy cho biết, bên cạnh những cơ hội mới, gia đình Việt Nam cũng đang đối mặt với nhiều vấn đề nổi lên như già hóa dân số, mức sinh thấp tại nhiều địa phương, áp lực cân bằng giữa công việc và gia đình, sự gia tăng ly hôn, khoảng cách thế hệ ngày càng lớn cùng những khác biệt về giá trị, lối sống giữa các thế hệ. Đồng thời, sự suy giảm tương tác trực tiếp giữa các thành viên trong gia đình cũng như những tác động đa chiều của môi trường số đang ảnh hưởng đáng kể đến các mối quan hệ gia đình và quá trình hình thành nhân cách của trẻ em.

Từ góc độ quản lý nhà nước, Thứ trưởng cho rằng vấn đề đặt ra hiện nay không chỉ là ứng phó với những thay đổi đang diễn ra mà quan trọng hơn là phải nhận diện đúng xu hướng phát triển của gia đình Việt Nam trong tương lai. Theo đó, cần làm rõ những câu hỏi lớn như: Gia đình Việt Nam sẽ biến đổi theo chiều hướng nào; những giá trị nào cần tiếp tục được gìn giữ và phát huy; những chính sách nào cần được điều chỉnh để gia đình tiếp tục là môi trường nuôi dưỡng con người Việt Nam phát triển toàn diện; làm thế nào để gia đình thực sự trở thành nguồn lực nội sinh quan trọng cho phát triển nhanh và bền vững đất nước. “Đó cũng chính là ý nghĩa và yêu cầu đặt ra đối với Hội thảo hôm nay”, Thứ trưởng Trịnh Thị Thủy nhấn mạnh.

Nhiều góc nhìn khoa học về xu hướng biến đổi của gia đình Việt Nam

Tại Hội thảo, các nhà khoa học, chuyên gia và đại biểu đã tập trung thảo luận nhiều nội dung quan trọng liên quan đến những xu hướng biến đổi của gia đình Việt Nam trong bối cảnh mới.

Các tham luận và ý kiến trao đổi tập trung nhận diện đầy đủ những biến đổi của gia đình Việt Nam qua các thời kỳ; làm rõ tác động của công nghiệp hóa, đô thị hóa, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế đối với cấu trúc, chức năng và các mối quan hệ trong gia đình.

Bên cạnh đó, các đại biểu cũng phân tích sâu những tác động của các xu hướng biến đổi gia đình đối với việc thực hiện các chức năng cơ bản của gia đình, sự phát triển con người, sự gắn kết xã hội cũng như công tác bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa dân tộc.

Nhiều ý kiến cho rằng, cùng với sự phát triển của xã hội, gia đình Việt Nam đang ngày càng đa dạng hơn về quy mô và hình thức. Mô hình gia đình hạt nhân ngày càng phổ biến, trong khi vai trò, vị thế của các thành viên trong gia đình cũng có nhiều thay đổi theo hướng đề cao bình đẳng giới, quyền cá nhân, tính tự chủ và sự chia sẻ trách nhiệm giữa các thành viên.

Tuy nhiên, quá trình biến đổi đó cũng đặt ra nhiều vấn đề mới cần được quan tâm. Các đại biểu đã phân tích những tác động của già hóa dân số, mức sinh giảm, di cư lao động, sự thay đổi mô hình việc làm và đặc biệt là ảnh hưởng của công nghệ số đối với đời sống gia đình. Trong nhiều trường hợp, các yếu tố này làm thay đổi vai trò giới, ảnh hưởng đến sự gắn kết giữa các thành viên, đồng thời đặt ra những thách thức mới trong giáo dục trẻ em, bảo đảm an sinh xã hội và phòng, chống bạo lực gia đình.

Các nhà khoa học cũng dành nhiều thời gian trao đổi về yêu cầu đổi mới công tác quản lý nhà nước về gia đình trong bối cảnh hiện nay; dự báo những vấn đề mà gia đình Việt Nam có thể phải đối mặt trong thời gian tới; đồng thời đề xuất các định hướng và giải pháp nhằm phát huy những giá trị tốt đẹp của gia đình gắn với mục tiêu phát triển con người toàn diện trong thời kỳ mới.

Đề xuất hoàn thiện chính sách và xây dựng cơ sở dữ liệu về gia đình Việt Nam

Phát biểu tổng kết và bế mạc Hội thảo, TS. Nguyễn Đình Tuấn, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Con người, Gia đình và Giới (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) đánh giá cao các tham luận, ý kiến trao đổi của các nhà khoa học, chuyên gia và nhà quản lý. Theo ông, Hội thảo đã hoàn thành các mục tiêu đề ra và đạt được nhiều kết quả quan trọng cả về lý luận và thực tiễn.

TS. Nguyễn Đình Tuấn cho biết, trước hết, Hội thảo đã góp phần nhận diện một cách toàn diện những xu hướng biến đổi của gia đình Việt Nam qua các thời kỳ, đồng thời làm rõ những vấn đề đặt ra trong bối cảnh phát triển mới của đất nước hiện nay. Các tham luận đã phân tích sâu những biến đổi về quy mô, cấu trúc, chức năng và các mối quan hệ trong gia đình, cũng như sự thay đổi của hệ giá trị, chuẩn mực gia đình Việt Nam dưới tác động của công nghiệp hóa, hiện đại hóa, đô thị hóa, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế.

Theo TS. Nguyễn Đình Tuấn, kết quả thảo luận cho thấy gia đình Việt Nam ngày càng đa dạng hơn về hình thức và quy mô; vai trò, vị thế của các thành viên trong gia đình đã có nhiều thay đổi phù hợp với sự phát triển của xã hội hiện đại. Bên cạnh việc tiếp tục duy trì những giá trị truyền thống tốt đẹp như tình yêu thương, sự gắn kết và lòng hiếu nghĩa, gia đình Việt Nam cũng đang tiếp nhận nhiều giá trị mới liên quan đến bình đẳng giới, quyền cá nhân, tính tự chủ và sự chia sẻ trách nhiệm trong gia đình.

Đồng thời, Hội thảo cũng đã phân tích và nhận diện nhiều vấn đề mới nổi như già hóa dân số, mức sinh giảm, di cư lao động và tác động của công nghệ số. Những yếu tố này đang làm thay đổi vai trò giới, ảnh hưởng đến sự gắn kết gia đình ở một số nhóm xã hội và đặt ra những thách thức mới đối với giáo dục trẻ em, bảo đảm an sinh xã hội và công tác phòng, chống bạo lực gia đình.

Đặc biệt, nhiều ý kiến đề xuất tiếp tục hoàn thiện khung chính sách phát triển gia đình theo cách tiếp cận vòng đời, tiếp cận quyền và phát triển bền vững; tăng cường năng lực thích ứng của gia đình trước những biến động của đời sống kinh tế - xã hội; đẩy mạnh nghiên cứu, dự báo xu hướng biến đổi của gia đình; xây dựng cơ sở dữ liệu về gia đình Việt Nam phục vụ công tác quản lý và hoạch định chính sách.

Hội thảo cũng nhấn mạnh sự cần thiết phải triển khai các nghiên cứu, khảo sát thường xuyên nhằm xây dựng bộ dữ liệu đầy đủ, cập nhật về gia đình Việt Nam trong bối cảnh hiện nay. Đây sẽ là cơ sở quan trọng phục vụ công tác quản lý nhà nước, đồng thời cung cấp các luận cứ khoa học cho việc xây dựng và hoàn thiện chính sách gia đình trong thời gian tới.

Khẳng định ý nghĩa của các kết quả đạt được, TS. Nguyễn Đình Tuấn cho rằng những ý kiến trao đổi tại Hội thảo không chỉ góp phần bổ sung, làm sâu sắc thêm cơ sở lý luận và thực tiễn về gia đình Việt Nam mà còn cung cấp những dữ liệu quan trọng phục vụ công tác quản lý nhà nước trong lĩnh vực gia đình.

Từ những trao đổi, thảo luận tại Hội thảo, ông nhấn mạnh rằng dù xã hội không ngừng vận động và biến đổi, gia đình vẫn luôn giữ vai trò nền tảng của xã hội, là nơi hình thành, nuôi dưỡng và phát triển con người. “Một xã hội phát triển bền vững phải được xây dựng trên nền tảng của những gia đình bền vững, một quốc gia hùng cường phải được bắt đầu từ những gia đình hạnh phúc” - TS. Nguyễn Đình Tuấn khẳng định./.