Ngày 14/4, tại Không gian Văn hóa Việt 16 Lê Thái Tổ. Nhà hát Nghệ thuật Đương đại Việt Nam đã long trọng tổ chức Lễ Kỷ niệm 40 năm Ngày thành lập Nhà hát và đón nhận Huân chương Lao động hạng Ba.

Cách đây 40 năm, năm 1986, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI của Đảng đã mở ra công cuộc đổi mới lịch sử, tạo nên những chuyển biến mạnh mẽ trong toàn xã hội, trong đó có lĩnh vực văn hóa – nghệ thuật. Trong bối cảnh đó, ngày 14/4/1986, Bộ Văn hóa (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) đã thành lập Đoàn Ca múa Nhạc nhẹ Trung ương (tiền thân là Đoàn Văn nghệ Trung ương được thành lập năm 1951). Nay là Nhà hát nghệ thuật Đương đại Việt Nam.

Trải nhiều giai đoạn phát triển: từ Đoàn Ca múa nhạc mới (14/4/1986), đến Ca múa nhạc Nhạc nhẹ Trung ương (26/8/1986), Nhà hát Nhạc nhẹ Trung ương (9/4/2001), Nhà hát Ca múa Nhạc nhẹ Việt Nam (21/2/2008) và đến tháng 1/2014 Nhà hát chính thức mang tên Nhà hát Nghệ thuật Đương đại Việt Nam, mỗi bước chuyển mình không chỉ là sự thay đổi về tổ chức, mà còn phản ánh sự phát triển trong tư duy nghệ thuật – từ biểu diễn nhạc nhẹ đến xây dựng một không gian sáng tạo rộng lớn hơn, nghệ thuật ca múa nhạc đương đại trên nền tảng bản sắc văn hóa dân tộc.

Nhà hát Nghệ thuật Đương đại Việt Nam là một trong những đơn vị nghệ thuật đầu tiên trực thuộc Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch thực hiện cơ chế tự chủ tài chính, đến nay đã duy trì được 18 năm. Đây là bước đi thể hiện tinh thần đổi mới, năng động và tiên phong trong triển khai chủ trương xã hội hóa hoạt động văn hóa, nghệ thuật theo Nghị định số 60/2021/NĐ-CP của Chính phủ.

Nhờ sự sáng tạo, tinh thần đoàn kết của tập thể cán bộ, nghệ sĩ, diễn viên và người lao động, cùng việc áp dụng các biện pháp tiết kiệm chi, tăng cường nguồn thu, Nhà hát đã giữ vững ổn định tài chính, khẳng định vị thế là một trong những đơn vị nghệ thuật chuyên nghiệp hàng đầu của quốc gia. Nhà hát trở thành mô hình tiêu biểu về tự chủ gắn với phát triển công nghiệp văn hóa, đóng góp tích cực vào mục tiêu phát triển bền vững của ngành văn hóa – nghệ thuật trong giai đoạn mới, đồng thời là minh chứng cho năng lực đổi mới và tinh thần tiên phong của đơn vị.

Để đạt được những kết quả trên, Nhà hát luôn nỗ lực và kiên định thực hiện các định hướng lớn do Cấp ủy và Ban lãnh đạo Nhà hát đề ra.

Phát triển mô hình biểu diễn gắn với không gian di sản

Nhà hát đã xây dựng và duy trì mô hình biểu diễn nghệ thuật gắn với không gian văn hóa đô thị và các di tích lịch sử, tiêu biểu là chuỗi chương trình tại Không gian Văn hóa Việt – 16 Lê Thái Tổ (Hoàn Kiếm), bên bờ Hồ Gươm. Hoạt động này kết hợp nghệ thuật biểu diễn với cảnh quan phố cổ và di sản kiến trúc Hà Nội, qua đó tạo nên một hình thức trình diễn giàu bản sắc, phù hợp với nhu cầu thưởng thức của công chúng và du khách.

Đây là điểm nhấn quan trọng trong việc phát triển sản phẩm nghệ thuật biểu diễn gắn với không gian phố cổ Hà Nội, thu hút lượng lớn khán giả, bao gồm cả người dân trong nước và du khách quốc tế. Mô hình này đã trở thành sản phẩm du lịch nghệ thuật đặc trưng của khu vực, được đánh giá là “một trong những điểm sáng của hoạt động xã hội hóa nghệ thuật”.

Bên cạnh giá trị văn hóa, hoạt động biểu diễn tại Không gian Văn hóa Việt còn góp phần tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho nghệ sĩ và cán bộ Nhà hát thông qua hợp tác biểu diễn và quảng bá thương hiệu; đồng thời thúc đẩy sự phát triển của kinh tế sáng tạo trong lĩnh vực nghệ thuật biểu diễn.

Xây dựng các chương trình nghệ thuật đặc sắc mang dấu ấn truyền thống kết hợp với nghệ thuật đương đại góp phần vào sự phát triển ngành công nghiệp văn hóa

Nhà hát Nghệ thuật Đương đại Việt Nam tiên phong trong đổi mới sáng tạo, kết hợp hài hòa giữa nghệ thuật truyền thống và yếu tố đương đại. Bên cạnh các sáng tác mới, Nhà hát chú trọng nghiên cứu, dàn dựng những tiết mục truyền thống theo tinh thần hiện đại, phù hợp xu thế, nhằm đảm bảo tác phẩm vừa mang đậm bản sắc dân tộc, vừa gần gũi với công chúng và hấp dẫn du khách.

Chương trình nghệ thuật “Những sắc màu Văn hóa Việt Nam” tại Không gian Văn hóa Việt là minh chứng rõ nét, sử dụng chất liệu dân gian của ba miền Bắc – Trung – Nam: tiếng khèn của dân tộc Mông trong tác phẩm Xuân về trên bản Mèo; điệu múa Sênh tiền của người Mường trong Tiếng chuông giao mùa; múa Cung đình Huế trong tiết mục Lục cúng hoa đăng; hay nét hào sảng của người Nam Bộ qua Lý ngựa ô… Các tiết mục được dàn dựng dựa trên chất liệu dân gian đặc trưng từng vùng miền, kết hợp âm nhạc đương đại, vũ đạo hiện đại cùng hiệu ứng hình ảnh trên LED, 3D mapping và hệ thống âm thanh – ánh sáng hiện đại.

Sân khấu biểu diễn hoạt động 365 ngày trong năm, kể cả ngày lễ, Tết; mùa cao điểm có ngày tới bốn suất diễn với hơn 1.000 lượt khán giả. Sau mỗi buổi diễn, nhiều du khách bày tỏ ấn tượng tốt đẹp, ghi lại cảm nhận trong sổ lưu niệm và mong muốn trở lại thưởng thức chương trình. Đây là hướng phát triển thể hiện tầm nhìn nghệ thuật phù hợp với xu thế hội nhập, đồng thời góp phần quảng bá văn hóa các vùng miền Việt Nam tới công chúng trong nước và quốc tế.

Năm 2026 là năm có nhiều dấu mốc quan trọng của Nhà hát Nghệ thuật Đương đại Việt Nam, với 40 năm hành trình kiến tạo, đổi mới và phát triển. Nhờ sự đầu tư nghiêm túc về nội dung, nghệ thuật và kỹ thuật dàn dựng, các chương trình biểu diễn của Nhà hát trong và ngoài nước luôn đạt chất lượng nghệ thuật, được giới chuyên môn trong nước đánh giá cao, khi tham dự các sự kiện quốc tế đã góp phần nâng cao hình ảnh quốc gia, quảng bá hiệu quả giá trị văn hóa Việt Nam ra thế giới, thúc đẩy giao lưu nhân dân, củng cố tình đoàn kết hữu nghị và hợp tác quốc tế. Những nỗ lực này giúp Nhà hát Nghệ thuật Đương đại Việt Nam một lần nữa khẳng định vai trò đơn vị tiên phong trong lĩnh vực hoạt động nghệ thuật trong nước và công tác đối ngoại văn hóa, đóng góp thiết thực vào việc triển khai đường lối ngoại giao văn hóa của Đảng và Nhà nước trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng.

Các chương trình biểu diễn không chỉ bảo đảm giá trị nghệ thuật mà còn tạo nên những sản phẩm văn hóa có khả năng thương mại hóa, vẫn giữ được hồn cốt dân tộc, hoàn thành nhiệm vụ chính trị và thu hút khán giả trong nước lẫn quốc tế. Đây là mô hình tiêu biểu trong phát triển công nghiệp biểu diễn của Việt Nam.

Tầm nhìn chiến lược cho mai sau

Thị trường biểu diễn nghệ thuật hiện nay không còn là “sân chơi riêng” của các đơn vị công lập, mà đang chứng kiến sự cạnh tranh mạnh mẽ từ sự phát triển bùng nổ của các công ty tư nhân cùng hàng loạt loại hình giải trí số, đặc biệt là các nền tảng trực tuyến như YouTube, TikTok, Netflix và các gameshow truyền hình, khiến khán giả có vô số lựa chọn.

Khán giả hiện đại yêu cầu các chương trình nghệ thuật phải sáng tạo, đa phương tiện, có tính tương tác và mang lại trải nghiệm mới mẻ, trong khi nhiều đơn vị công lập còn bị hạn chế bởi ngân sách, quy trình và nguồn nhân lực chuyên môn.

Thị hiếu công chúng thay đổi nhanh, đòi hỏi sản phẩm nghệ thuật vừa bảo đảm tính giải trí, vừa ứng dụng công nghệ hiện đại; nếu không theo kịp xu hướng, chương trình dễ trở nên “lỗi thời”, giảm sức hút.

Trên cả nước hiện có hàng nghìn công ty tổ chức sự kiện và biểu diễn tư nhân hoạt động năng động, linh hoạt, có lợi thế về vốn, quảng cáo và khả năng ứng dụng công nghệ. Các doanh nghiệp này nắm bắt nhanh nhu cầu thị trường, sở hữu đội ngũ marketing chuyên nghiệp và sẵn sàng đầu tư lớn cho các sản phẩm mang tính thương mại – điều mà nhiều đơn vị công lập khó có thể cạnh tranh. Nếu không có định hướng phát triển phù hợp, các đơn vị nghệ thuật truyền thống dễ bị lấn lướt và trở thành lực lượng “làm thuê” trong lĩnh vực mà mình vốn có ưu thế.

Các chương trình nghệ thuật của Nhà hát thời gian qua đều đạt hiệu quả cao về nghệ thuật, lan tỏa giá trị lịch sử, khơi dậy niềm tự hào dân tộc và tinh thần đoàn kết; nhận được sự đánh giá tích cực của Lãnh đạo Đảng, Nhà nước, Chính phủ, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cùng đông đảo khán giả. Tuy nhiên, những thách thức hiện hữu đòi hỏi Ban lãnh đạo Nhà hát phải nỗ lực đổi mới mạnh mẽ hơn nữa. Trước mắt tập trung thực hiện một số nhóm nhiệm vụ trọng tâm sau:

Đẩy mạnh xã hội hóa hoạt động nghệ thuật; mở rộng hợp tác với các doanh nghiệp và tập đoàn lớn trong và ngoài nước theo mô hình đối tác công – tư trong sản xuất nghệ thuật và tổ chức sự kiện.

Xây dựng các chuỗi chương trình biểu diễn định kỳ tại Không gian Văn hóa Việt, hướng tới hình thành sản phẩm du lịch nghệ thuật mang thương hiệu quốc gia, có khả năng vươn tầm quốc tế và trở thành điểm đến của du khách khi đến Việt Nam.

Đưa các chương trình nghệ thuật của Nhà hát tham gia thị trường quốc tế thông qua hợp tác biểu diễn, các liên hoan nghệ thuật và Tuần Văn hóa Việt Nam tại các nước.

Xây dựng chính sách đãi ngộ linh hoạt; áp dụng cơ chế thưởng theo năng suất và doanh thu; khuyến khích sáng tạo cá nhân, tinh thần làm việc nhóm; tăng cường kết nối đội ngũ cán bộ, nghệ sĩ, diễn viên và nhân viên, hướng tới xây dựng tập thể đoàn kết, năng động, sáng tạo làm nên thương hiệu Nhà hát Nghệ thuật Đương đại Việt Nam.