Xã Pà Cò, tỉnh Phú Thọ nằm ở độ cao trên 1.200m so với mực nước biển. Nơi đây nổi tiếng với khí hậu mát mẻ quanh năm, cảnh quan thiên nhiên nguyên sơ tươi đẹp. Đến Pà Cò, ngoài trải nghiệm cảnh sắc du lịch, du khách còn được trải nghiệm văn hóa độc đáo của người Mông qua những nét vẽ hoa văn trên vải lanh từ sáp ong.

Vẽ hoa văn trên vải lanh bằng sáp ong là một nghề thủ công truyền thống từ lâu đời của người Mông và được giữ gìn, phát huy qua nhiều thế hệ và được coi như nhận dạng văn hóa của đồng bào dân tộc Mông.

Một tấm vải lanh vẽ họa tiết sáp ong hoàn thiện cần trải qua 2 giai đoạn: Vẽ họa tiết và nhuộm chàm. Công cụ gồm: chảo sắt nhỏ, bút vẽ, vải lanh, sáp ong, nước chàm. Vải thường được dệt từ sợi cây lanh, sau khi giặt sạch được làm phẳng bằng cách trải lên một tấm ván và vuốt bằng nanh lợn rừng.

Sáp ong có 2 loại: Màu vàng là sáp non, màu đen là sáp già; sau khi lấy hết mật, sáp được nấu cho đến khi nóng chảy rồi đem 2 loại trộn lẫn với nhau. Khi bắt đầu vẽ sáp lên vải, sáp ong luôn phải đun ở nhiệt độ cao từ 70 - 80 độ C để sáp không bị khô. Bút để vẽ là một thanh tre hoặc gỗ dài từ 7 - 10cm, đầu ngòi bút được nẹp vào thanh tre được làm từ 3 lá đồng hình tam giác, ngòi bút càng mỏng thì hoa văn càng đẹp và dễ vẽ.

Khi vẽ, người vẽ đặt vải lên một tấm ván bằng phẳng và nhẵn, một đầu để phần đã vẽ xong, một đầu cuộn vải để tiếp tục vẽ, vẽ đến đâu quấn đến đấy. Khi vẽ luôn phải ngồi bên bếp lửa, chấm bút vào chảo sáp ong nóng đặt trên than hồng rồi từ sự sáng tạo của mỗi người mà trên vải hiện lên những hoa văn với các họa tiết phù hợp, thể hiện ước muốn ấm no, hạnh phúc.

Sau khi vẽ, vải được nhuộm chàm, phần có sáp ong sẽ giữ lại màu trắng. Cuối cùng, tấm vải được luộc trong nước sôi để sáp ong tan hết, lộ ra những hoa văn màu trắng nổi bật trên nền vải chàm đặc trưng. Công đoạn cuối, tấm vải được đem phơi khô để tiếp tục các công đoạn khác hoàn thành sản phẩm.

Các họa tiết hoa văn trên vải đều có ý nghĩa thể hiện mong muốn và những khát vọng cao đẹp của đồng bào Mông. Nghệ thuật vẽ sáp ong tạo hoa văn trên vải lanh thể hiện sự sáng tạo, trình độ nghệ thuật cũng như bản lĩnh, cốt cách, văn hóa ứng xử của người Mông trong mối quan hệ giữa con người với con người, con người với thiên nhiên.

Ngày nay, người Mông ở xã Pà Cò đã đưa nghệ thuật vẽ sáp ong trên vải lanh vào hoạt động du lịch. Từ trình diễn cho du khách thưởng thức tới bán các thành phẩm. Tại các homestay, các nghệ nhân ngồi vẽ sáp ong, trình diễn các tác phẩm trở thành hoạt động văn hóa độc đáo tạo ấn tượng mạnh với du khách.

Cùng với đó, các hộ gia đình đã mở các gian hàng trưng bày, giới thiệu và bán sản phẩm cho du khách, kết hợp trải nghiệm thực hành vẽ sáp ong, nhuộm chàm tại chỗ. Nhờ đó, nghề truyền thống được bảo tồn và nâng cao giá trị, phát huy các giá trị văn hóa và phát triển du lịch địa phương.

Ngày nay, người Mông ở xã Pà Cò đã đưa nghệ thuật vẽ sáp ong trên vải lanh vào hoạt động du lịch. Từ trình diễn cho du khách thưởng thức tới bán các thành phẩm. Tại các homestay, các nghệ nhân ngồi vẽ sáp ong, trình diễn các tác phẩm trở thành hoạt động văn hóa độc đáo, tạo ấn tượng mạnh với du khách.

Cùng với đó, các hộ gia đình đã mở các gian hàng trưng bày, giới thiệu và bán sản phẩm cho du khách, kết hợp trải nghiệm thực hành vẽ sáp ong, nhuộm chàm tại chỗ. Du khách, đặc biệt là khách quốc tế, rất thích thú khi được tự tay cầm bút vẽ sáp, tự nhuộm tấm vải và mang về làm kỷ niệm. Không chỉ dừng ở giá trị văn hóa, hoạt động này còn mở ra hướng phát triển sinh kế mới, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân. Nhiều sản phẩm như khăn, túi, áo váy, tranh vẽ sáp ong đã trở thành quà tặng lưu niệm độc đáo.

Nhờ đó, nghề truyền thống được bảo tồn và nâng cao giá trị, vừa gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc, vừa phát huy hiệu quả trong phát triển du lịch cộng đồng, giúp hình ảnh người Mông ngày càng được biết đến rộng rãi.