Việc ngày càng nhiều thông điệp được chuyển tải bằng ngôn ngữ của nghệ thuật phản ánh sự đổi mới trong công tác tuyên truyền, đồng thời giúp các thông điệp đến với công chúng rộng rãi và hiệu quả hơn.

Những ngày gần đây, các video tuyên truyền pháp luật bằng âm nhạc truyền thống của Công an phường Dương Nội (thành phố Hà Nội) thu hút sự chú ý của đông đảo người dân. Thông qua các làn điệu dân gian, những vấn đề như phòng, chống tệ nạn cờ bạc, đua xe trái phép được chuyển tải theo cách gần gũi, sinh động, góp phần đưa thông điệp pháp luật đến gần hơn với cộng đồng.

Trước đó, Cục An ninh mạng và Phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (Bộ Công an) cho ra mắt một ca khúc tuyên truyền về phòng tránh lừa đảo trực tuyến. Những ca từ được viết lại trên nền nhạc ca khúc “Bắc Bling” đã tạo hiệu ứng tích cực trên mạng xã hội. Đây là những nỗ lực của các cơ quan chức năng trong việc đổi mới hoạt động tuyên truyền nhằm phù hợp hơn thói quen tiếp nhận thông tin của công chúng.

Chị Lê Thị Thu Hà (xã Gia Lâm, Hà Nội) chia sẻ, cách tuyên truyền này rất sáng tạo. Nó giúp việc tuyên truyền trở nên sinh động hơn. Lối hát trào phúng, châm biếm rất phù hợp để nói về nạn đua xe hay cờ bạc. Nội dung vừa hài hước vừa có giai điệu bắt tai nên rất dễ lan tỏa trên mạng xã hội. “Đặc biệt, hình thức này dễ dàng tiếp cận giới trẻ, khi hài hòa giữa chất dân gian và hơi thở cuộc sống đương đại. Nhờ vậy, các bạn trẻ tiếp thu kiến thức pháp luật một cách chủ động, vui vẻ, không hề có cảm giác bị ép buộc hay răn đe”, chị Hà nhấn mạnh. Những video tuyên truyền sáng tạo của Công an phường Dương Nội cho thấy khả năng thích ứng của nghệ thuật truyền thống trong đời sống đương đại.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội chia sẻ, đây cũng là cách rất tốt để nghệ thuật truyền thống bước vào đời sống đương đại. Khi hát xẩm, hát văn, chèo hay tuồng không chỉ nằm trong sân khấu biểu diễn hay lễ hội mà tham gia giải quyết những vấn đề của hôm nay, chúng chứng minh sức sống, khả năng thích ứng và giá trị xã hội của mình.

Theo ông Sơn, muốn bảo tồn nghệ thuật truyền thống không thể chỉ “đóng khung” trong quá khứ mà phải tạo điều kiện để nó đối thoại với hiện tại, phục vụ cộng đồng và chạm tới thế hệ trẻ bằng những câu chuyện của thời đại.

Bên cạnh lĩnh vực phổ biến pháp luật, nghệ thuật đang được sử dụng để truyền tải nhiều thông điệp khác. Từ các sản phẩm ca nhạc, triển lãm đến những chương trình nghệ thuật, trình diễn thời trang…, nhiều thông điệp về bình đẳng giới, chống bạo lực gia đình, bảo vệ môi trường,… đang được chuyển tải tới công chúng hiệu quả hơn. Bên cạnh việc phản ánh thực trạng, nghệ thuật góp phần khơi gợi ý thức và trách nhiệm của mỗi cá nhân đối với những vấn đề trong đời sống xã hội.

Trong lĩnh vực giáo dục, việc sử dụng nghệ thuật để truyền tải thông điệp được đẩy mạnh. Tại nhiều trường học, các nội dung về pháp luật, phòng chống bạo lực học đường, ma túy, an toàn giao thông hay kỹ năng sống được lồng ghép qua hình thức sân khấu hóa. Nguyễn Lê Anh Thư, học sinh lớp 12G8, Trường phổ thông liên cấp Marie Curie (Long Biên, Hà Nội), cho biết, hình thức sân khấu hóa giúp học sinh dễ tập trung và ghi nhớ nội dung hơn so với cách truyền đạt thông thường. “Khi được chuyển thành kịch, chúng em bị thu hút ngay. Các tình huống giống thực tế ở trường cho nên rất dễ theo dõi. Nhờ đó, em nhận thức rõ hậu quả của bạo lực học đường hay ma túy. Những hình ảnh, cảm xúc đó đọng lại rất tự nhiên. Nếu được trực tiếp tham gia biểu diễn, chúng em còn có cơ hội đặt mình vào vị trí của nhân vật để hiểu vấn đề và rút ra bài học cho bản thân”, Thư chia sẻ.

Từ những video tuyên truyền pháp luật, các hoạt động nghệ thuật vì môi trường đến những chương trình sân khấu hóa trong trường học, có thể thấy nghệ thuật đang hiện diện ngày càng nhiều trong hoạt động truyền thông cộng đồng. Đây là một xu hướng rất đáng khuyến khích, bởi nó cho thấy cách truyền thông chính sách, truyền thông pháp luật đang chuyển từ “nói cho dân nghe” sang “nói bằng ngôn ngữ mà nhân dân dễ nghe, dễ nhớ, dễ đồng cảm”.

Theo các chuyên gia: Pháp luật, môi trường, an toàn giao thông hay những vấn đề xã hội nếu chỉ trình bày bằng điều khoản, khẩu hiệu thì rất dễ khô cứng. Nhưng khi được chuyển tải qua âm nhạc truyền thống hay những hình thức nghệ thuật gần gũi, thông điệp ấy trở nên mềm mại hơn, có cảm xúc hơn. Điều quan trọng là nghệ thuật không làm nhẹ đi tính nghiêm túc của pháp luật mà làm cho pháp luật gần với con người hơn.

Một câu hát xẩm về phòng chống lừa đảo trên mạng, một làn điệu dân ca nói về bảo vệ môi trường hay một tiểu phẩm sân khấu về văn hóa ứng xử có thể tạo ra hiệu quả tiếp nhận sâu hơn nhiều so với những lời nhắc nhở thông thường. Cách làm này sẽ giúp rút ngắn khoảng cách giữa các thông điệp và người tiếp nhận, qua đó càng khẳng định vai trò của nghệ thuật trong đời sống đương đại.