“Ngày 2-7-1976 Rạng rỡ Thành phố Hồ Chí Minh” là tác phẩm tuyển chọn từ tư liệu báo chí Thành phố với mong muốn truyền tải trọn vẹn tình cảm của Đảng bộ, Chính quyền và Nhân dân Thành phố với sự kiện lịch sử trọng đại này. Thời điểm lịch sử ấy, các báo Sài Gòn Giải phóng, Công nhân giải phóng (Người lao động), Phụ nữ Sài Gòn (Phụ nữ Thành phố Hồ Chí Minh), Tuổi trẻ, Công giáo và dân tộc, Tin sáng đã hưởng ứng dòng sự kiện và đưa tin về những dấu mốc sự kiện quan trọng, những họa động sôi nổi để ghi dấu thành phố Mang Tên Bác. 

Từ đề xuất năm 1946, Bác sĩ Trần Hữu Nghiệp, đại diện giới trí thức Nam Bộ đã đề nghị đổi tên thành phố Sài Gòn thành Thành phố Hồ Chí Minh. Tiếp nối năm 1976, Quốc Hội nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam ra Nghị quyết đặt tên thành phố Sài Gòn là Thành phố Hồ Chí Minh. Đến nay, 2/7/2026, Thành phố Hồ Chí Minh vừa tròn 50 năm Thành phố Mang tên Bác. Thật là vinh dự và tự hào biết bao nhiêu.

NIỀM TỰ HÀO ĐƯỢC MANG TÊN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Đó là từ ước mong của đồng bào Nam Bộ, trong buổi họp mặt tại Hà Nội 25-8-1946, nhân ngày kỷ niệm một năm Cách mạng tháng Tám thành công, phòng Nam bộ Trung ương có buổi gặp những người Việt miền Nam. Tại đây Bác sĩ, Nhà giáo nhân dân Trần Hữu Nghiệp nhắc lại tình hình Nam bộ trong một năm qua: những chiến công oanh liệt của các chiến sĩ đã chết và còn sống hiện đang chiến đấu, nhưng trên tất cả, Bác sĩ kể đến công đức của Chủ tịch Hồ Chí Minh, người chiến sĩ tiên phong của phong trào giải phóng dân tộc, vị đại anh hùng của dân chúng Việt Nam.

“Sau khi kể một vài thí dụ ở những nước lớn hay lấy tên những vị anh hùng để đặt tên cho những thành phố lớn, Bác sĩ Nghiệp đề nghị, để ghi lấy công đức của Hồ Chủ tịch, thành phố Sài Gòn đổi tên là Thành phố Hồ Chí Minh. Toàn thể mọi người tán thành đề nghị của Bác sĩ Nghiệp và đồng ký vào bản quyết nghị thay tên thành phố Sài Gòn gửi lên Chính phủ” - Báo cứu quốc đưa tin số 329, ngày 27-8-1946. Bản quyết nghị gửi Quốc hội và Chính phủ Trung ương, xin Quốc hội và Chính phủ trung ương đổi ngay tên thành phố Sài Gòn làm tên Thành phố Hồ Chí Minh để tượng trưng sự chiến đấu, hy sinh và tấm lòng của nhân dân Nam bộ đối với Bác Hồ.

Sài Gòn: trung tâm của phong trào đấu tranh cách mạng. Sài Gòn là một trung tâm của các phong trào đấu tranh chính trị và là nơi hoạt động của nhiều nhà cách mạng tiền bối. Năm 1911, Sài Gòn có vinh dự lớn khi được đón người thanh niên đầy khí phách Nguyễn Tất Thành (sau này là Chủ tịch Hồ Chí Minh kính yêu) vào học tại trường bách nghệ chuyên đào tạo nhân viên hàng hải, công nhân Ba Son. Ngày 5-6-1911, trên chiếc tàu đô đốc La-tút-sơ Tơ-rê-vin, với tên Nguyễn Văn Ba, người thanh niên yêu nước ấy đã ra đi tìm đường cứu dân cứu nước. Bến Nhà Rồng, đầu cầu cảng Sài Gòn, đã chứng kiến bước đi đầu tiên trên con đường cách mạng của vị lãnh tụ vĩ đại của dân tộc. Cũng từ đó, công nhân Sài Gòn đã liên lạc với thợ thuyền bên Pháp, đưa về các tác phẩm “Bản án chế độ thực dân Pháp”, báo “Người cùng khổ”, “Đường cách mệnh” do Hồ Chủ tịch viết và xuất bản ở Pháp. “Với quá trình đấu tranh cách mạng kiên cường, thành phố Sài Gòn xứng đáng được mang tên vị lãnh tụ vĩ đại của dân tộc: Thành phố Hồ Chí Minh rực rỡ tên vàng” - Sài Gòn Giải phóng số 358, ngày 2-7-1976.   

Thời khắc của ngày lịch sử 2-7-1976: Tại kỳ họp Quốc hội lịch sử tại Ba Đình, Hà Nội: Ông Nguyễn Văn Mại, Đại biểu Quốc hội thành phố Sài Gòn khi ấy, phát biểu cảm nghĩ “Từ 30 năm nay, người Sài Gòn đã tự hào lấy tên Bác Hồ đặt cho thành phố của mình. Qua hai cuộc kháng chiến đánh Pháp đuổi Mỹ, dù chỉ có 29 ngày giải phóng, nhưng tên Thành phố Hồ Chí Minh đã ăn sâu vào tâm tư, tình cảm của người dân nơi đây. Mảnh đất Sài Gòn lại được vinh dự thay mặt nhân dân cả nước tiễn Bác ra đi tìm đường cứu nước. Và cũng chính Sài Gòn, nơi kết thúc thắng lợi một các trọn vẹn chiến dịch Hồ Chí Minh, kết thúc cuộc chiến tranh xâm lược tàn bạo của Đế quốc Mỹ, vĩnh viễn đem lại nền hòa bình, độc lập, thống nhất Tổ quốc thân yêu… đó là điều vinh dự, tự hào, một nguồn động viên, an ủi hết sức lớn lao cho người Sài Gòn, vì như vậy lúc nào cũng như thấy có Bác Hồ sống bên cạnh” - Sài Gòn Giải phóng số 357, ngày 1-7-1976.

Từ những năm đầu kháng chiến chống Pháp, nhân dân Sài Gòn đã có nguyện vọng tha thiết đặt tên cho thành phố của mình là Thành phố Hồ Chí Minh. Quốc Hội lần này đã chính thức thông qua Nghị quyết cho Sài Gòn được mang tên Hồ Chí Minh. “Đúng ngày 2-7-1976, Nghị quyết của Quốc Hội nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa VI, kỳ họp thứ nhất về việc chính thức đặt tên Thành phố Sài Gòn - Gia Định là Thành phố Hồ Chí Minh” - Báo Sài Gòn Giải phóng số 360 ngày 4-7-1976.

Hòa chung không khí hân hoan ấy, cuộc mít tinh lớn chào mừng Thành phố được mang tên Bác Hồ vĩ đại. Sáng 11-7-1976, hơn 20 ngàn người thuộc đủ mọi tầng lớp, đại diện cho ba triệu rưỡi nhân dân thành phố đã tham dự mít tinh (trước dinh Độc lập cũ) để long trọng đón nhận quyết định của Quốc hội đặt tên thành phố Sài Gòn - Gia Định là Thành phố Hồ Chí Minh. Dưới ánh nắng mai tươi đẹp chiếu trên thảm cỏ, trên rừng cờ và biểu ngữ rực rỡ, lòng người hân hoan vui mừng không thể tả, những dòng chữ trên biểu ngữ đã nói thay tâm tư và nguyện vọng của người dân thành phố: “Chủ tịch Hồ Chí Minh sống mãi trong sự nghiệp của chúng ta!”, “Vô cùng vinh dự được đón nhận quyết định của Quốc hội đặt tên thành phố Sài Gòn - Gia Định là Thành phố Hồ Chí Minh”, “Nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam muôn năm”…

“Có gì vẻ vang hơn được chiến đấu dưới lá cờ bách chiến bách thắng của Đảng do Hồ Chủ tịch sáng lập, rèn luyện và lãnh đạo! Có gì vẻ vang hơn được sống trong thời đại Hồ Chí Minh! Có gì vẻ vang hơn được là công dân thành phố mang tên Hồ Chí Minh vĩ đại!... Mang tên Người, chúng ta mang cả một di sản vô cùng quý báu của Người để lại, mang cả vừng ánh sáng của thời đại rực rỡ nhứt, vinh quang nhứt của dân tộc; thời đại độc lập, tự do, thời đại chủ nghĩa xã hội, thời đại Hồ Chí Minh!” - Giáo sư Nguyễn Văn Chì phát biểu trong diễn văn khai mạc mít tinh 11-7-1976 chào mừng Thành phố mang tên Bác.

Khởi đi từ hành trình tìm đường cứu nước, bước chân chàng thanh niên Nguyễn Tất Thành từ Bến cảng Nhà Rồng. Người đã dành cả cuộc đời cống hiến cho độc lập, tự do của nhân dân. Cuộc đời, sự nghiệp và tư tưởng của Người trở thành di sản cho các thế hệ sau học tập, noi theo. Tên Người, đã đi vào định danh của thành phố Phương Nam, trở thành niềm vinh dự, tự hào, động lực cho Đảng bộ. Chính quyền và Nhân dân Thành phố.

Năm 2026, trải qua 50 năm, từ ngày Thành phố chính thức mang tên Người, Thành phố Hồ Chí Minh đã định vị là một trung tâm phát triển năng động của đất nước. Thành phố Hồ Chí Minh của hôm nay mở rộng địa giới hành chính, có thêm những xung lực phát triển mới với mục tiêu trong tương lai gần “trở thành đô thị văn minh, hiện đại, trung tâm đổi mới sáng tạo, năng động, hội nhập, đi đầu trong sự nhiệp công nghiệp hóa đất nước, có vị trí nổi bật ở khu vực Đông Nam Á, nằm trong top 100 thành phố toàn cầu, đáng sống và có hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của thế giới, thuộc nhóm thu nhập cao: như văn kiện Đại hội Đại biểu Đảng bộ Thành phố Hồ Chí Minh lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 - 2030 đã thể hiện.

Chia sẻ nhân dịp ra mắt tác phẩm quý giá này, ông Trần Đình Ba, Phó Giám đốc- Phó Tổng Biên tập NXB Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh cho hay, tác phẩm được tuyển chọn từ những bài viết của báo chí Thành phố ngay thời điểm sự kiện diễn ra năm 1976 giúp bao quát toàn cảnh sự kiện trọng đại của Thành phố ngày 2-7-1976, phản ánh đầy đủ tình cảm, ý chí, nguyện vọng và niềm vinh dự, tự hào của Đảng bộ, Chính quyền và Nhân dân Thành phố với sự kiện trọng đại này.

Những dấu mốc lịch sử 1946 - 1976 - 2026 liên quan đến tên gọi Thành phố Hồ Chí Minh được trình bày với các thông tin ngắn gọn, bao quát. Sách được thực hiện với dung lượng mỏng, khổ bỏ túi để độc giả tiện đọc, lưu giữ một kỷ niệm trọng đại của Thành phố - 50 năm Thành phố mang tên Bác (2/7/1976 - 2/7/2026).

Sách dày 104 trang, với định dạng sách bỏ túi, gồm các phần chính: Những dấu mốc thời gian 1946 - 1976 - 2026; 1946: Từ ước mong của đồng bào Nam bộ; 1976: Ngày lịch sử 2-7-1976: Ngày hội Thành phố 11-7; 2026: Năm mươi năm ấy, đến với độc giả cả nước đúng dịp Kỷ niệm 50 năm Thành phố Sài Gòn - Gia Định chính thức mang tên Thành phố Hồ Chí Minh (02/7/1976-02/7/2026)./.