Sáng 17/4, trường Đại học Văn hoá TP.HCM tổ chức Hội thảo “Phát triển văn hóa đọc trong bối cảnh công nghệ số”. Hội thảo thu hút đông đảo các nhà nghiên cứu, nhà quản lý, giảng viên, học viên, sinh viên và những người làm công tác thư viện và xuất bản cùng trao đổi, chia sẻ và đề xuất các giải pháp phát triển văn hóa đọc trong thời đại công nghệ số.

Hưởng ứng Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam 21/4 đồng thời triển khai Nghị quyết 80-NQ/TW ngày 07/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam trong giai đoạn mới và Chỉ thị 04-CT/TW ngày 17/03/2026 của Ban Bí thư về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động xuất bản trong tình hình mới, Hội thảo là một hoạt động có ý nghĩa thiết thực, không chỉ nhằm tôn vinh giá trị của sách và văn hóa đọc, mà còn tạo diễn đàn học thuật cho giới xuất bản, thư viện cùng tham gia trao đổi, chia sẻ, đề xuất các giải pháp phát triển văn hoá đọc tại Việt Nam.

Hội thảo được tổ chức trong bối cảnh là thời đại công nghệ số phát triển mạnh mẽ, chúng ta đang sống trong một thời đại công nghệ số phát triển làm thay đổi sâu sắc mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, trong đó có lĩnh vực văn hóa đọc. Sự bùng nổ của Internet, mạng xã hội, trí tuệ nhân tạo và các nền tảng nội dung số đã tạo ra những phương thức tiếp cận tri thức hoàn toàn mới. Việc đọc không còn bị giới hạn trong những trang sách in truyền thống, mà đã mở rộng sang các hình thức đa dạng như sách điện tử, sách nói, thư viện số, nền tảng đọc trực tuyến…

Những thay đổi này mang lại nhiều cơ hội to lớn trong việc phổ cập tri thức, mở rộng khả năng tiếp cận thông tin cho mọi tầng lớp nhân dân, đặc biệt là giới trẻ. Tuy nhiên, bên cạnh đó cũng đặt ra không ít thách thức. Thói quen đọc đang có xu hướng bị phân mảnh; việc đọc sâu, đọc có hệ thống dần bị thay thế bởi cách tiếp nhận thông tin nhanh, ngắn, thiếu chiều sâu. Đồng thời, sự tràn lan của thông tin trên không gian mạng cũng làm gia tăng nguy cơ tiếp nhận tri thức sai lệch, thiếu kiểm chứng. Thực tiễn đó đòi hỏi chúng ta không chỉ quan tâm đến việc phát triển văn hóa đọc theo chiều rộng, mà còn phải chú trọng đến chất lượng đọc, kỹ năng đọc và năng lực tiếp nhận thông tin của người đọc trong kỷ nguyên số.

Hội thảo thu hút sự quan tâm của các nhà nghiên cứu, nhà quản lý, giảng viên, học viên, sinh viên, những người làm công tác thư viện, xuất bản và các lĩnh vực liên quan. BTC cho biết, 28 tham luận gửi về theo 3 nhóm nội dung chính: Tập trung phân tích và đánh giá tác động của sự phát triển công nghệ số đối với văn hóa đọc; Phân tích và đánh giá thực trạng văn hóa đọc trong kỷ nguyên công nghệ số; Định hướng các giải pháp phát triển văn hóa đọc trong kỷ nguyên công nghệ số, trong đó đặc biệt nhấn mạnh đến vấn đề sự phối hợp giữa hai ngành thư viện và xuất bản. 

Cùng với đó là những ý kiến trao đổi, đóng góp đầy tâm huyết và trách nhiệm để mang tới một cách toàn diện về thực trạng văn hóa đọc trong bối cảnh chuyển đổi số, phân tích những cơ hội và thách thức đối với ngành Thư viện và Xuất bản, đồng thời chia sẻ những mô hình hay, cách làm hiệu quả và đề xuất các giải pháp khả thi đồng bộ, mang tính chiến lược và lâu dài nhằm phát triển văn hóa đọc trong thời gian tới tại Hội thảo phần nào minh chứng cho sự quan tâm về chủ đề này.

Tại Hội thảo, nhận diện hoạt động phát triển văn hoá đọc hiện nay, PGS.TS.GVCC. Nguyễn Thế Dũng, trường ĐH Văn hoá TP.HCM cho rằng, văn hóa đọc là một trong những nền tảng quan trọng góp phần hình thành tri thức, phát triển nhân cách, năng lực tự học và bảo đảm sự phát triển bền vững của mỗi cá nhân cũng như toàn xã hội. Trong bối cảnh chuyển đổi số cùng với sự thay đổi nhanh của phương thức tiếp cận thông tin, kiến thức và tri thức, văn hóa đọc đang đứng trước nhiều cơ hội và thách thức mới. Từ đó, để nhận diện nội hàm, tình hình, xu hướng phát triển và đôi điều định hướng hoạt động văn hóa đọc nước ta hiện nay. Kết quả cho thấy hoạt động này ngày càng đa dạng về chủ thể tham gia, phong phú về hình thức tổ chức hoạt động và có xu hướng gắn kết chặt chẽ với công nghệ, truyền thông và giáo dục. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại những hạn chế như tính phong trào, thiếu tính bền vững, sự chênh lệch về điều kiện tiếp cận và những tác động từ môi trường truyền thông số.

PGS.TS.GVCC. Nguyễn Thế Dũng nêu một số vấn đề đặt ra trong phát triển văn hoá đọc hiện nay như: Thói quen đọc đang chịu tác động mạnh từ môi trường truyền thông số, số lượng hoạt động khuyến đọc tăng nhưng hiệu quả chưa thực sự bền vững, sự chênh lệch về điều kiện tiếp cận văn hoá đọc vẫn còn rõ rệt, sự phối hợp giữa các chủ thể trong phát triển văn hoá đọc chưa chặt chẽ và chất lượng đọc và năng lực thông tin của người đọc còn hạn chế. Từ thực trạng này, PGS.TS.GVCC. Nguyễn Thế Dũng đưa ra một số định hướng để nâng cao hiệu quả hoạt động phát triển văn hoá đọc như: đổi mới nhận thức về phát triển văn hoá đọc theo hướng lâu dài, bền vững, phát triển thư viện số theo hướng hiện đại, thân thiện và gắn với nhu cầu người sử dụng thư viện. Bên cạnh đó, gắn hoạt động đọc với quá trình dạy- học trong nhà trường, phát huy vai trò của gia đình và cộng đồng trong xây dựng và duy trì thói quen đọc bền vững. Đồng thời, tăng cường sự phối hợp giữa các ngành và các chủ thể liên quan.

Đóng góp ý kiến tại Hội thảo, PGS.TS. Đỗ Thị Quyên, trường ĐH Văn hoá Hà Nội, tập trung phân tích sự biến đổi của văn hoá đọc trong bối cảnh hệ sinh thái xuất bản số đnag dịch chuyển mạnh mẽ. Từ thực tiễn các xu hướng mới như sách nói (Audiobook), mô hình kinh tế thuê bao (Subscription model) và sự thâm nhập của trí tuệ nhân tạo (AI), PGS.TS. Đỗ Thị Quyên làm rõ diện mạo của văn hóa đọc hiện đại trước áp lực cạnh tranh từ các loại hình giải trí ngắn. Trên cơ sở đó, bà đề xuất hệ thống giải pháp bao gồm: thực thi mô hình kể chuyện đa phương tiện, thúc đẩy cộng đồng đọc tương tác và chuẩn hóa năng lực số cho độc giả. Đây là những trụ cột cốt lõi nhằm định hình và phát triển văn hóa đọc bền vững trong kỷ nguyên số.

Từ kinh nghiệm của một đơn vị có bề dày hoạt động lâu năm trong lĩnh vực xuất bản, ThS. Trần Đình Ba, Phó Giám đốc- Phó Tổng Biên tập NXB Tổng hợp TP.HCM cho rằng, phát triển văn hoá đọc trong bối cảnh kỷ nguyên công nghệ số là yêu cầu bức thiết đặt ra đối với toàn xã hội về sự chuyển dịch của văn hóa đọc sang một thời đại mà ở đó, những tiện ích công nghệ đã thay đổi rất nhiều thói quen, văn hóa đọc của con người. Từ đó, ThS. Trần Đình Ba chia sẻ về việc xây dựng thói quen đọc sách cho trẻ cùng một số giải pháp đưa ra, trong đó ông nhấn mạnh tới giải pháp liên quan nhiều tới các trụ cột giáo dục: gia đình-nhà trường-xã hội. Ông cũng đưa ra một hình ảnh thực tế giữa thanh niên Việt Nam với thanh niên phương Tây qua Việt Nam du lịch liên quan tới thói quen đọc sách, “Dễ thấy, đó là những cuốn sách, thậm chí đã cũ, được mang theo trong balo du lịch để đọc khi nghỉ ngơi. Họ không cưỡng ép bản thân phải làm thế, đó là một thói quen đã được định hình từ nhỏ, để trở thành một thói quen sinh hoạt tự thân về sau. Vì vậy, với trẻ em, thay vì trao cho các em chiếc điện thoại chứa đầy những tiện ích giải trí không kiểm soát được, hãy trao cho các em cuốn sách hay, hợp, đúng lứa tuổi, và mệnh lệnh từ trái tim, “hãy cầm sách, và đọc””, ThS. Trần Đình Ba chia sẻ.

Hội thảo cũng ghi nhận nhiều tham luận, ý kiến đóng góp về thực trạng văn hoá đọc tại Việt Nam cùng các giải pháp phát triển văn hóa đọc trong thời đại công nghệ số, như: Đổi mới hoạt động xuất bản, thúc đẩy văn hóa đọc, góp phần nâng cao chất lượng hệ giá trị văn hóa ở TP.HCM trong bối cảnh mới; Phát triển văn hóa đọc trong hệ sinh thái xuất bản hiện đại; Văn hóa đọc số của sinh viên đại học Việt Nam; Hình thành văn hóa đọc ở mối quan hệ nhà trường, gia đình và xã hội trong thời kỳ chuyển đổi số; Xây dựng thói quen đọc sách cho trẻ-động lực của văn hóa đọc thời công nghệ số tại TP.HCM;

Sự biến đổi văn hóa đọc trong kỷ nguyên số và những thách thức đối với ngành thư viện-xuất bản; Văn hóa đọc của giới trẻ trong kỷ nguyên số: từ hành vi cá nhân đến sự tương tác cộng đồng; Nâng cao năng lực đọc số cho sinh viên trong bối cảnh bùng nổ thông tin và trí tuệ nhân tạo; Tăng cường liên kết giữa nhà trường-thư viện-doanh nghiệp thúc đẩy văn hóa đọc trong kỷ nguyên số; Duy trì thói quen đọc khi chuyển sang thiết bị điện tử; Hoàn thiện pháp luật về sở hữu trí tuệ đối với thư viện số-giải pháp nền tảng để phát triển văn hóa đọc trong kỷ nguyên công nghệ số; Phối hợp giữa gia đình, nhà trường, thư viện và doanh nghiệp xuất bản trong phát triển văn hóa đọc cho thanh niên thời kỳ kỷ nguyên số; Xây dựng văn hóa đọc cho học sinh tiểu học: mô hình thực tiễn tại Trường tiểu học Trưng Vương phường Tam Thắng, TP.HCM…