Quốc hội biểu quyết thông qua Nghị quyết của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển du lịch Việt Nam
Từ chủ trương chiến lược đến đột phá thể chế
Có những quyết sách quan trọng không chỉ bởi những điều khoản được ban hành, mà còn bởi thời điểm xuất hiện và khát vọng phát triển mà chúng gửi gắm. Nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù phát triển du lịch được Quốc hội thông qua tại Kỳ họp thứ 2, khóa XVI là một quyết sách như vậy. Trong bối cảnh đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới, du lịch không thể tiếp tục được nhìn nhận như một ngành dịch vụ đơn lẻ, càng không thể chỉ trông đợi vào vẻ đẹp thiên nhiên hay những lợi thế vốn có.
Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 22.8.2026 của Bộ Chính trị đã xác định yêu cầu phát triển du lịch Việt Nam trở thành ngành kinh tế mũi nhọn trong kỷ nguyên mới, với định hướng chất lượng cao, thông minh, xanh, sáng tạo, giàu bản sắc văn hóa. Nghị quyết nhấn mạnh tính liên ngành, liên vùng của du lịch và mối quan hệ giữa phát triển du lịch với công nghiệp văn hóa, quảng bá hình ảnh đất nước, nâng cao vị thế và sức mạnh mềm quốc gia. Đây là tư duy phát triển rất đáng chú ý: du lịch không chỉ tạo ra doanh thu trực tiếp mà còn mở rộng thị trường cho hàng hóa, dịch vụ, nghệ thuật, ẩm thực, làng nghề và những sản phẩm sáng tạo Việt Nam.
Nghị quyết mới của Quốc hội chính là bước cụ thể hóa quan trọng định hướng đó bằng công cụ pháp lý. Theo những nội dung được Chính phủ trình, cơ chế đặc thù hướng đến nhiều tầng nấc phát triển: từ du lịch cộng đồng, sinh thái, nông nghiệp, làng nghề đến dự án chất lượng cao, dự án động lực và những tổ hợp du lịch mang tính chiến lược. Việc phân tầng chính sách có ý nghĩa ở chỗ không áp dụng một công thức chung cho tất cả, mà đặt ưu đãi trong quan hệ với quy mô, khả năng lan tỏa, việc làm, tiến độ đầu tư và trách nhiệm xã hội.
Điều quan trọng hơn cả là sự chuyển dịch trong thước đo thành công. Một điểm đến đông khách chưa hẳn là một điểm đến phát triển tốt. Nếu du khách đến rồi đi nhanh, mức chi tiêu thấp, người dân địa phương hưởng lợi ít, tài nguyên và di sản chịu sức ép ngày càng lớn, thì tăng trưởng ấy khó có thể bền vững. Bởi vậy, những chỉ tiêu về thời gian lưu trú, giá trị gia tăng, chất lượng trải nghiệm, thu nhập của cộng đồng và bảo vệ môi trường phải trở thành tiêu chí đánh giá hiệu quả chính sách.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã thay mặt Bộ Chính trị ký ban hành Nghị quyết 26-NQ/TW. Trong văn kiện chiến lược này, định hướng chuyển mạnh mô hình phát triển du lịch “từ số lượng sang chất lượng, thông minh, xanh, sáng tạo” mang ý nghĩa như một yêu cầu đổi mới toàn diện. Điều cần làm tiếp theo là biến tinh thần ấy thành các dự án cụ thể, những sản phẩm có thương hiệu và sự thay đổi có thể cảm nhận được trong đời sống của người dân, doanh nghiệp và du khách.
Văn hóa phải trở thành linh hồn của sản phẩm du lịch
Nếu Nghị quyết 26 đặt ra yêu cầu phát triển du lịch thành ngành kinh tế mũi nhọn, thì Nghị quyết 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam bổ sung một nền tảng có tính quyết định: văn hóa không chỉ là đối tượng cần bảo tồn mà còn là nguồn lực nội sinh và động lực phát triển. Hai nghị quyết gặp nhau ở một điểm rất căn bản: muốn phát triển bền vững, Việt Nam phải biết chuyển hóa những giá trị văn hóa đặc sắc thành sức hấp dẫn, năng lực sáng tạo và giá trị kinh tế, đồng thời giữ gìn chiều sâu bản sắc dân tộc.
Chúng ta có di sản phong phú, cảnh quan đa dạng, ẩm thực đặc sắc, nhiều làng nghề và những cộng đồng lưu giữ tri thức bản địa quý giá. Nhưng tài nguyên văn hóa tự thân chưa tự động trở thành sản phẩm du lịch có sức cạnh tranh. Khoảng cách từ một di sản được biết đến đến một trải nghiệm khiến du khách xúc động, muốn quay trở lại và sẵn sàng chi trả là khoảng cách của tư duy sáng tạo, tổ chức dịch vụ, công nghệ, nhân lực và khả năng kể câu chuyện Việt Nam bằng ngôn ngữ của thời đại.
Bởi thế, những cơ chế hỗ trợ tổ hợp văn hóa, biểu diễn nghệ thuật, trung tâm giải trí, du lịch làng nghề, du lịch cộng đồng và các mô hình kinh doanh mới có ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi một ngành. Chúng có thể mở rộng không gian phát triển cho công nghiệp văn hóa: từ âm nhạc, điện ảnh, nghệ thuật biểu diễn đến thiết kế, thủ công mỹ nghệ, nội dung số và những trải nghiệm di sản ứng dụng công nghệ. Khi một buổi biểu diễn trở thành lý do để du khách đến thành phố, khi một bảo tàng trở thành không gian trải nghiệm hấp dẫn, khi sản phẩm của nghệ nhân địa phương có mặt trong chuỗi cung ứng du lịch, văn hóa thực sự được chuyển hóa thành giá trị phát triển.
Đặc biệt, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đối với một số tổ hợp biểu diễn nghệ thuật, trung tâm hòa nhạc, phố lễ hội và khu giải trí hoạt động xuyên ngày đêm là gợi mở đáng chú ý. Kinh tế đêm không đơn giản là kéo dài giờ bán hàng. Đó phải là sự kéo dài đời sống văn hóa của đô thị, nơi nghệ thuật, ẩm thực, thương mại, ánh sáng, không gian công cộng và nhịp sống cộng đồng kết hợp để tạo ra trải nghiệm khác biệt. Một Hà Nội giàu văn hiến, một Thành phố Hồ Chí Minh năng động, một Đà Nẵng giàu tiềm năng du lịch hoàn toàn có thể hình thành những sản phẩm đêm đặc sắc, nhưng phải đồng thời bảo đảm an toàn, trật tự, môi trường và quyền được nghỉ ngơi của cư dân.
Trong quá trình ấy, cần nhớ rằng người dân không thể chỉ là người đứng bên lề nhìn du lịch phát triển trên chính quê hương mình. Họ phải là chủ thể tham gia, sáng tạo và thụ hưởng. Một chính sách du lịch tốt phải giúp nghệ nhân có thêm thị trường, người trẻ có thêm việc làm, làng nghề có thêm sức sống, cộng đồng có thêm thu nhập và di sản có thêm nguồn lực để được bảo tồn. Nếu phát triển du lịch làm mất đi bản sắc, làm tổn thương môi trường sống và đẩy người dân ra khỏi không gian văn hóa của họ, thì chúng ta đã đánh đổi chính điều làm nên sức hấp dẫn lâu dài của điểm đến.
Để cơ chế đặc thù thực sự tạo nên sức bật mới
Một nghị quyết có thể mở đường, nhưng sức sống của nghị quyết phụ thuộc vào chất lượng tổ chức thực hiện. Chính sách ưu đãi chỉ phát huy tác dụng khi đến đúng đối tượng, khuyến khích đúng hành vi và tạo ra kết quả có thể đo lường. Vì thế, cùng với việc thu hút những nhà đầu tư có tiềm lực, cần đặc biệt quan tâm đến doanh nghiệp nhỏ và vừa, hợp tác xã, hộ kinh doanh, các chủ thể sáng tạo và cộng đồng địa phương. Đây chính là những lực lượng tạo nên sự phong phú, chân thực và khả năng lan tỏa của du lịch Việt Nam.
Trước hết, cần sớm hoàn thiện các quy định triển khai theo hướng minh bạch, dễ tiếp cận, giảm chi phí tuân thủ và phân định rõ trách nhiệm giữa các cơ quan. Những ưu đãi về thuế, đất đai, hạ tầng và thủ tục phải gắn với cam kết về tiến độ, chất lượng sản phẩm, việc làm cho lao động địa phương, liên kết chuỗi cung ứng và bảo vệ môi trường. Không thể để cơ chế phát triển du lịch trở thành con đường hưởng lợi từ đất đai hay ưu đãi mà thiếu sản phẩm du lịch thực chất. Cơ chế hậu kiểm, công khai tiến độ và thu hồi ưu đãi khi vi phạm vì thế có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.
Tiếp đó, cần xây dựng hệ sinh thái sản phẩm du lịch dựa trên liên kết văn hóa – du lịch – công nghệ – thương mại. Một địa phương không nhất thiết phải có công trình đồ sộ mới trở thành điểm đến hấp dẫn. Một tuyến du lịch di sản được kể chuyện tốt, một chương trình nghệ thuật chất lượng, một không gian sáng tạo gắn với làng nghề hay một lễ hội được tổ chức chuyên nghiệp đều có thể tạo ra sức hút lớn. Điều quyết định là khả năng kết nối thành chuỗi trải nghiệm, quảng bá hiệu quả và xây dựng thương hiệu bền vững.
Cùng với đó là chính sách phát triển nhân lực và chuyển đổi số. Du lịch chất lượng cao đòi hỏi đội ngũ làm nghề có kiến thức văn hóa, ngoại ngữ, kỹ năng phục vụ, năng lực quản trị và sự nhạy bén với công nghệ. Trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, thực tế ảo hay các nền tảng số có thể giúp cá nhân hóa trải nghiệm, quản trị điểm đến, quảng bá di sản; nhưng công nghệ chỉ thực sự có ý nghĩa khi làm sâu sắc thêm sự kết nối giữa con người với văn hóa, chứ không thay thế chiều sâu cảm xúc của trải nghiệm.
Một điểm đáng quan tâm nữa là khả năng kết nối thị trường quốc tế. Những định hướng về thị thực linh hoạt, khách lưu trú dài ngày, khách công vụ kết hợp du lịch, du lịch chăm sóc sức khỏe và người làm việc từ xa cần được triển khai có chọn lọc, gắn với an ninh, chất lượng dịch vụ và khả năng đáp ứng của từng điểm đến. Mục tiêu không phải chỉ thu hút thêm lượt khách, mà là tạo dựng những mối quan hệ lâu dài giữa Việt Nam với bạn bè quốc tế, biến mỗi chuyến đi thành một cơ hội hiểu thêm, yêu thêm đất nước và con người Việt Nam.
Ngày 24.11.2026, chúng ta kỷ niệm 80 năm Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất và đón Ngày Văn hóa Việt Nam đầu tiên. Trong không khí ấy, quyết sách mới của Quốc hội càng gợi lên một suy nghĩ sâu sắc: văn hóa và du lịch không phải hai con đường song song. Văn hóa làm nên chiều sâu và bản sắc của du lịch; du lịch mở rộng không gian sống, không gian sáng tạo và khả năng lan tỏa của văn hóa. Khi được kết nối bằng thể chế phù hợp, hai lĩnh vực có thể cùng tạo nên động lực phát triển mới cho đất nước.
Đích đến cuối cùng không chỉ là những con số tăng trưởng ấn tượng, những khu du lịch hiện đại hay những dòng khách quốc tế ngày càng đông. Đích đến còn là một Việt Nam được thế giới biết đến bằng vẻ đẹp của thiên nhiên, chiều sâu của lịch sử, sự phong phú của văn hóa và sự thân thiện, sáng tạo của con người. Để mỗi du khách đến Việt Nam không chỉ mang về những bức ảnh đẹp, mà còn mang theo một tình cảm đẹp. Và để mỗi người dân Việt Nam thực sự được hưởng lợi, được tự hào và được góp phần kể câu chuyện đất nước mình với thế giới.
Theo Báo Văn hoá