Trung Quốc là một trường hợp thành công đặc biệt về giảm nghèo. Trong 4 thập kỷ qua, Trung Quốc đã đạt được những thành tựu giảm nghèo ngoạn mục, trở thành quốc gia dẫn đầu thế giới về số người thoát nghèo. Từ năm 1981 đến 2017, gần 800 triệu người Trung Quốc đã thoát nghèo theo chuẩn nghèo quốc tế của World Bank (WB) với thu nhập bình quân dưới 1,9 USD/ngày (2011 PPP), chiếm gần 75% tổng số người thoát nghèo trên toàn thế giới trong cùng giai đoạn. Đến năm 2021, Trung Quốc tuyên bố đã xóa bỏ hoàn toàn tình trạng nghèo cùng cực trên cả nước.

Nếu đo lường theo chuẩn nghèo đa chiều của UNDP, kết quả giảm nghèo cũng rất ấn tượng trong thập kỷ qua, với tỷ lệ người nghèo đa chiều đã giảm từ 12,5% vào năm 2002 xuống còn 3,9% vào năm 2014.

Động lực giảm nghèo của Trung Quốc thời gian qua dựa trên 2 trụ cột chính. Thứ nhất là chuyển đổi kinh tế trên diện rộng; tăng trưởng kinh tế nhanh và liên tục trong thời gian dài đã mở ra những cơ hội kinh tế mới và tăng thu nhập bình quân. Thứ hai là sự cần thiết thực hiện các hỗ trợ hướng mục tiêu để giảm nghèo kinh niên/cùng cực; ban đầu các hỗ trợ nhắm đến những địa bàn bất lợi về địa lý và thiếu cơ hội phát triển, sau đó nhắm đến từng hộ gia đình. Cụ thể:

Trung Quốc chuyển đổi kinh tế thông qua tăng hiệu suất nông nghiệp, sau đó là công nghiệp hóa từng bước (ban đầu là những ngành thâm dụng lao động, sự bùng nổ các xí nghiệp thôn trấn – TVEs, định hướng xuất khẩu) và gần đây là đẩy mạnh phát triển dịch vụ, qua đó tạo cơ hội việc làm tốt hơn cho nhiều người hơn, gắn với đô thị hóa có kiểm soát, tạo thu nhập cao hơn từ di cư nông thôn- thành thị. Đi kèm là phát triển hạ tầng kết nối và cải thiện giáo dục đào tạo.

Tiếp đó, Trung Quốc tập trung hỗ trợ hướng mục tiêu. Ban đầu từ giữa những năm 1980, đất nước tỷ dân này chú trọng vào đầu tư định hướng phát triển hướng mục tiêu theo địa bàn, tập trung vào các hương trấn nghèo nhất, sau đó từ năm 2001 dần đầu tư tập trung sâu hơn vào các thôn nghèo nhất trên cả nước.

Sau này từ giữa những năm 2000 khi nghèo đi dần vào lõi (khi tỷ lệ nghèo giảm xuống dưới 10%), hộ nghèo ngày càng phân tán, vai trò giảm dần của tăng trưởng kinh tế đối với giảm nghèo, thì tập trung hơn vào các chính sách hướng mục tiêu đến từng người/từng hộ, thực hiện theo cách tiếp cận "giảm nghèo theo địa chỉ", trong đó chú trọng các chính sách cải thiện dịch vụ cơ bản, an sinh xã hội, đảm bảo thu nhập tối thiểu cho người già và đối tượng khó khăn đặc thù.

Trong hơn 1 thập kỷ vừa qua (từ những năm 2010 đến nay), Trung Quốc tiếp tục điều chỉnh cách hỗ trợ hướng mục tiêu toàn diện và bao trùm hơn, bao gồm cả mục tiêu tăng thu nhập vượt chuẩn nghèo và một hệ mục tiêu đa chiều về các dịch vụ cơ bản (mặc dù Trung Quốc vẫn áp dụng chuẩn nghèo thu nhập, không chính thức áp dụng chuẩn nghèo đa chiều, nhưng thực tế các mục tiêu và giải pháp giảm nghèo mang tính đa chiều rõ nét).

Một số kinh nghiệm và bài học giảm nghèo bền vững của Trung Quốc được WB và Tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế (OECD) tổng kết như sau: Thời gian đầu ưu tiên giảm nghèo theo định hướng đầu tư phát triển (khi nghèo còn phổ biến), sau đó sẽ tăng cường dần giảm nghèo dựa trên tái phân phối (khi nghèo đã đi vào lõi). Cách tiếp cận từng bước "thử nghiệm, nhân rộng, thể chế hóa" được Trung Quốc thực hiện khá thành công.

Tiếp đó, là vai trò quan trọng cốt lõi của tạo việc làm cho lao động ở khu vực nông thôn: thông qua đổi mới sản xuất nông nghiệp, phát triển các xí nghiệp thôn trấn, dòng di chuyển lao động nông thôn – thành thị.

Tầm quan trọng của giáo dục và cơ sở hạ tầng- bài học này của Trung Quốc cũng tương tự như của nhiều nước khác.

Cải thiện quản trị giảm nghèo, Trung Quốc cam kết và trách nhiệm giải trình cao đối với giảm nghèo ở tất cả các cấp; nắm chắc từng địa bàn nghèo và từng hộ nghèo, xác định rõ nguyên nhân, giải pháp, cách thức huy động nguồn lực, giám sát và đánh giá. Tăng cường cán bộ về các địa bàn nghèo. Đến đầu năm 2020, đã có 255.000 đội công tác với 2,9 triệu cán bộ từ các cơ quan chính quyền cấp trên và doanh nghiệp nhà nước được tăng cường về các thôn nghèo và dễ tồn thương với thời gian công tác mỗi đội 2-3 năm. Cải thiện quản trị giảm nghèo gắn liền với cơ chế thị trường.

Trung Quốc cũng thực hiện các sáng kiến về giảm nghèo gắn với tăng trưởng xanh, bảo vệ môi trường sinh thái, minh chứng là quốc gia này dẫn đầu về phát triển năng lượng tái tạo trên thế giới. Trung Quốc cũng đã cam kết giảm dần và đưa lượng phát thải các bon ròng về 0 (cam kết lượng phát thải ròng đạt cực đại vào năm 2030 và về 0 vào năm 2060).

Tuy nhiên, trên thực tế, các vấn đề môi trường như là hệ quả của một giai đoạn dài tập trung vào tăng trưởng kinh tế nhanh đang là một thách thức lớn của Trung Quốc. Bên cạnh đó, giảm bất bình đẳng giữa các vùng miền, các nhóm dân cư để đạt tầm nhìn "thịnh vượng chung" của Trung Quốc vẫn là thách thức lớn.

Công cuộc giảm nghèo của Trung Quốc sẽ không dừng lại khi thu nhập bình quân và mức sống chung tăng lên, chuẩn nghèo của Trung Quốc có thể được nâng lên trong thời gian tới (Trung Quốc đã điều chỉnh chuẩn nghèo thu nhập 3 lần trong 40 năm qua, hiện đang ở mức dưới 2,3$/ngày) và sẽ lại có hàng trăm triệu người tiếp tục ở dưới mức chuẩn nghèo quốc gia cần được tiếp tục hỗ trợ.