Tại hội thảo, các ý kiến đều thống nhất rằng trong kỷ nguyên số, di sản không thể chỉ là những ký ức được cất giữ mà phải được vận hành như một nguồn lực sống. Khi được kết nối giữa quá khứ và hiện tại, giữa con người với các nguồn lực xã hội, di sản sẽ trở thành một dòng chảy giá trị xuyên suốt. Trong đó, sự thấu hiểu và tinh thần chia sẻ chính là nền tảng để tạo ra những sản phẩm văn hóa có chiều sâu.

Phân tích sâu hơn về khái niệm này, Nhà báo Nguyễn Thế Khoa nhận định: Công nghiệp văn hóa (Cultural Industries) chính là các ngành sản xuất, phân phối sản phẩm và dịch vụ văn hóa dựa trên tài nguyên văn hoá, sự sáng tạo, kỹ năng và công nghệ. Mục tiêu cốt lõi là tạo ra giá trị kinh tế song hành với việc bảo tồn bản sắc dân tộc.

Đây là sự giao thoa tất yếu giữa bảo tồn văn hóa và phát triển kinh tế công nghiệp. Nhà báo Nguyễn Thế Khoa khẳng định: “Trong tất cả các lĩnh vực, nhất là với kiến trúc, thủ công mỹ nghệ, điện ảnh, âm nhạc… việc nghiên cứu, bảo tồn, phát huy, khai thác kết nối một cách tài năng và sáng tạo các di sản văn hoá vật thể và phi vật thể đã đem đến những bước tiến vượt bậc cho công nghiệp văn hoá đất nước”.

Minh chứng rõ nét nhất là sự bùng nổ của thị trường nội địa. Năm 2024 và 2025, phim Việt chiếm ưu thế áp đảo tại rạp chiếu. Đáng chú ý, sự xuất hiện của "Mưa đỏ" – một tác phẩm do Điện ảnh Quân đội sản xuất về thành cổ Quảng Trị – đã gây chấn động phòng vé khi thu về hơn 700 tỷ đồng sau một tháng ra rạp, vươn lên dẫn đầu danh sách phim Việt có doanh thu cao nhất mọi thời đại. Tương tự, "Địa đạo: Mặt trời trong bóng tối" cũng ghi nhận mức 174 tỷ đồng.

Ở mảng âm nhạc, di sản bước qua ranh giới nội địa để vươn tầm quốc tế. MV "Bắc Bling" của Hòa Minzy là một hiện tượng toàn cầu khi kết hợp thông minh các giai điệu quan họ, ca trù cùng tiết tấu pop - rock đương đại. Với 266 triệu lượt xem trên YouTube và lọt top 3 thịnh hành thế giới, tác phẩm này phá vỡ mọi kỷ lục trước đó của nhạc Việt, mở ra hướng đi đầy tiềm năng trong việc xuất khẩu văn hóa.

Nhìn nhận di sản dưới góc độ một "nguồn vốn nội dung" (content capital), Nhà báo Lê Quốc Vinh đã đưa ra những ví dụ thực tiễn về sức mạnh của việc chuyển hóa di sản.

Tại Việt Nam, tiết mục Trống cơm mang âm hưởng rap và pop đương đại trong chương trình Anh trai vượt ngàn chông gai đã khiến khán giả lớn tuổi bất ngờ, đồng thời chinh phục hoàn toàn giới trẻ. Đây là minh chứng điển hình cho việc tái sinh di sản, đưa một giai điệu truyền thống đi thẳng vào đời sống với tư cách một sản phẩm sáng tạo mới.

Nhìn ra thế giới, bộ phim Shōgun (2024) với kỷ lục 18 giải Emmy là một khuôn mẫu về công nghiệp văn hóa. Tác phẩm này vượt khỏi ranh giới giải trí để thúc đẩy toàn bộ hệ sinh thái kinh tế sáng tạo của Nhật Bản. Từ du lịch di tích thời Edo, trải nghiệm kiếm đạo, trà đạo đến hệ thống sản phẩm phái sinh đều bùng nổ doanh thu. Di sản đã tạo ra chuỗi giá trị thương mại toàn cầu và củng cố vững chắc sức mạnh mềm quốc gia.

Soi chiếu vào thực tế trong nước, Nhà báo Lê Quốc Vinh thẳng thắn chỉ ra những điểm nghẽn cần khơi thông: "Việt Nam sở hữu một kho tàng di sản phong phú, từ ẩm thực, âm nhạc, thủ công mỹ nghệ đến tri thức bản địa và lễ hội truyền thống. Vấn đề nằm ở chỗ chúng ta chưa có một hệ sinh thái đủ mạnh để chuyển hoá nguồn tài nguyên này thành công nghiệp. Cụ thể, chúng ta còn thiếu một chuỗi giá trị hoàn chỉnh, khi mạnh ở khâu sáng tạo ban đầu nhưng yếu ở thương hiệu, phân phối và xuất khẩu.

Chúng ta thiếu hạ tầng sáng tạo, bao gồm các studio thiết kế, quỹ đầu tư nội dung, không gian sáng tạo và cơ chế bảo vệ sở hữu trí tuệ. Và đặc biệt, chúng ta thiếu nguồn nhân lực có khả năng kết nối giữa văn hoá, thị trường và công nghệ".

Bổ sung góc nhìn từ nghệ thuật biểu diễn, Nhà biên kịch Lê Quý Hiền khẳng định sân khấu truyền thống (Chèo, Tuồng, Cải lương) chính là sản phẩm độc bản, lưu giữ "mã gen" văn hóa dân tộc. Điển hình như nghệ thuật múa rối nước, đây là thỏi nam châm hút khách quốc tế tại Việt Nam, đồng thời là lời vẫy gọi du khách đầy hiệu quả thông qua hàng ngàn đêm diễn ở nước ngoài.

Đặc trưng lớn nhất của sân khấu là sự cộng hưởng cảm xúc đám đông và tính liên tục trong thưởng thức. Ông đưa ra phép so sánh: "Nếu so với tác phẩm văn học, có thể nói số khán giả trong khán phòng là số lượng ấn phẩm xuất bản và mỗi đêm diễn là một lần tái bản có 'sửa chữa và bổ sung'".

Là một nghệ thuật tổng hợp, sân khấu đòi hỏi sự tham gia của thiết kế mỹ thuật, thời trang, kỹ thuật số, qua đó trực tiếp kích cầu chuỗi cung ứng xã hội và các dịch vụ du lịch, lưu trú đi kèm. Từ nền móng truyền thống, sân khấu đang linh hoạt thích nghi qua nhiều mô hình như sân khấu hộp, sân khấu thể nghiệm, sân khấu quảng trường để đáp ứng đa dạng nhu cầu của khán giả hiện đại.

Từ góc độ thực tế ngành du lịch, ông Hà Văn Siêu, Phó Cục trưởng Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam đề xuất những giá trị di sản cần được kiểm kê, đánh giá và công nhận bài bản. Việc công nhận không chỉ mang ý nghĩa danh xưng mà còn giúp di sản có “tên gọi”, “ địa chỉ”, “vị trí” rõ ràng, tạo bệ phóng để phát huy giá trị trong thực tiễn.

Theo ông Hà Văn Siêu, du lịch hiện đại không chỉ là tham quan đơn thuần mà là hành trình cảm xúc, tác động vào toàn bộ giác quan của du khách thông qua các sản phẩm được dẫn dắt theo chủ đề. Ông nhấn mạnh bản chất của dịch vụ du lịch là phải mang lại sự thỏa mãn trọn vẹn cho mọi giác quan của người trải nghiệm. Trong đó, mỗi thành tố từ nhà đầu tư, nghệ sĩ đến các nhà sáng tạo nội dung và đơn vị truyền thông cần phối hợp đồng bộ để tạo hiệu ứng cộng hưởng cho hệ sinh thái công nghiệp văn hóa.

Từ những góc nhìn đa chiều của các đại biểu, có thể thấy điểm chạm chung để biến di sản thành tài sản chính là yêu cầu khơi thông một hệ sinh thái sáng tạo đồng bộ - từ khâu bảo tồn, thiết kế sản phẩm, phân phối thương mại đến việc định hình lại thói quen tiêu dùng văn hóa.

Phát biểu kết luận hội thảo, NSND Vương Duy Biên, nguyên Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Chủ tịch Hiệp hội Phát triển công nghiệp văn hóa Việt Nam khẳng định di sản chính là hồn cốt dân tộc. Với 54 dân tộc anh em, Việt Nam sở hữu 54 dòng chảy truyền thống và bản sắc quý giá. Đây là nguồn tài nguyên đặc biệt đòi hỏi những người làm công nghiệp văn hóa phải biết trân trọng, khai thác và lan tỏa.

Định hình kim chỉ nam cho chặng đường tới, ông nêu rõ: “Công nghiệp văn hóa cần được định hướng bằng 'sáu chữ': Sáng tạo - bản sắc - lan tỏa”. Khi thực hiện tốt ba trụ cột này, ngành sẽ hoàn thành sứ mệnh đưa di sản bước ra đời sống đương đại bằng những giá trị mới, hấp dẫn và bền vững./.