Đây là diễn đàn học thuật và thực tiễn quan trọng nhằm đánh giá toàn diện những giá trị đặc sắc của di sản văn hóa Chăm, đồng thời đề xuất các giải pháp bảo tồn, phát huy hiệu quả các giá trị văn hóa trong bối cảnh chuyển đổi số, hội nhập quốc tế và phát triển du lịch bền vững.

Hội thảo quy tụ khoảng 250 đại biểu, trong đó có hơn 100 giáo sư, phó giáo sư, tiến sĩ đầu ngành, các nhà khoa học thuộc Hội đồng Di sản văn hóa quốc gia; đại diện các cục, vụ, viện trực thuộc Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch; lãnh đạo UBND tỉnh Khánh Hòa, lãnh đạo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch các địa phương có đồng bào Chăm sinh sống cùng nhiều chuyên gia, nhà quản lý trong lĩnh vực văn hóa, du lịch và di sản.

Ban Tổ chức cho biết đã tiếp nhận 77 chuyên đề và bài tham luận chuyên sâu của các nhà nghiên cứu, chuyên gia, nhà quản lý trong và ngoài tỉnh. Các tham luận tập trung phân tích nhiều góc độ về giá trị lịch sử, văn hóa, nghệ thuật của di sản Chăm, những thách thức đặt ra trong công tác bảo tồn hiện nay cũng như đề xuất các giải pháp phát huy giá trị di sản gắn với phát triển kinh tế - xã hội.

Phát biểu khai mạc Hội thảo, đồng chí Nguyễn Long Biên, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hòa khẳng định, dân tộc Chăm là một trong những cộng đồng dân tộc có bề dày lịch sử, sở hữu nền văn hóa đặc sắc, đóng góp quan trọng vào kho tàng văn hóa đa dạng của Việt Nam. Những giá trị ấy được thể hiện phong phú qua hệ thống kiến trúc đền tháp, nghệ thuật điêu khắc, tín ngưỡng, lễ hội, tiếng nói, chữ viết, âm nhạc, nghệ thuật trình diễn dân gian, nghề thủ công truyền thống cùng nhiều loại hình di sản vật thể và phi vật thể độc đáo.

Theo đồng chí Nguyễn Long Biên, trải dài từ khu vực Nam Trung Bộ đến Nam Bộ, dấu ấn văn hóa Chăm hiện diện rõ nét qua hệ thống các đền tháp cổ kính, các làng nghề truyền thống, các lễ hội đặc sắc cùng nhiều thiết chế văn hóa, bảo tàng và công trình tín ngưỡng. Đây không chỉ là tài sản văn hóa quý giá của cộng đồng người Chăm mà còn là nguồn lực quan trọng để phát triển du lịch văn hóa, góp phần quảng bá hình ảnh đất nước và con người Việt Nam.

Đặc biệt, nghệ thuật làm gốm của người Chăm được UNESCO ghi danh vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp của nhân loại năm 2022 đã mở ra cơ hội lớn để quảng bá văn hóa Chăm ra thế giới, đồng thời đặt ra yêu cầu cấp thiết trong việc xây dựng các giải pháp bảo tồn lâu dài, bảo đảm tính bền vững của di sản trong bối cảnh mới.

Lãnh đạo UBND tỉnh Khánh Hòa nhấn mạnh, việc phát huy giá trị di sản văn hóa Chăm gắn với phát triển du lịch không chỉ góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa truyền thống mà còn tạo động lực phát triển kinh tế địa phương, nâng cao đời sống của đồng bào Chăm. Vì vậy, Hội thảo được kỳ vọng sẽ tiếp nhận nhiều ý kiến tâm huyết, những sáng kiến và giải pháp có giá trị từ các nhà khoa học, nhà quản lý, doanh nghiệp du lịch nhằm khai thác hiệu quả tiềm năng văn hóa Chăm, tạo sự hài hòa giữa bảo tồn và phát triển.

Trong khuôn khổ Hội thảo, các đại biểu tập trung thảo luận hai nhóm nội dung lớn. Nhóm thứ nhất xoay quanh công tác bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa Chăm trong giai đoạn hiện nay, với nhiều tham luận có chiều sâu khoa học. Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Văn Kim phân tích những giá trị nổi bật của văn hóa Chămpa tại Khánh Hòa trong dòng chảy lịch sử và không gian văn hóa khu vực. Phó Giáo sư, Tiến sĩ Ngô Văn Doanh làm rõ giá trị nghệ thuật đặc sắc của hệ thống đền tháp Chămpa tại Khánh Hòa và những vấn đề đặt ra trong công tác bảo tồn.

Các chuyên gia của Viện Bảo tồn Di tích cũng trình bày những giải pháp ứng dụng công nghệ trong bảo quản vật liệu kiến trúc đền tháp Chăm nhằm nâng cao hiệu quả bảo tồn lâu dài trước tác động của thời tiết, môi trường và biến đổi khí hậu. Trong khi đó, đại diện Cục Di sản văn hóa tập trung phân tích các giải pháp bảo vệ và phát huy giá trị nghệ thuật làm gốm của người Chăm sau khi được UNESCO ghi danh, nhấn mạnh vai trò của cộng đồng trong việc gìn giữ và trao truyền nghề truyền thống.

Nhóm nội dung thứ hai tập trung vào các giải pháp phát huy hiệu quả giá trị văn hóa Chăm gắn với phát triển du lịch bền vững. Các tham luận đã tiếp cận vấn đề từ nhiều góc nhìn thực tiễn, từ việc phát huy giá trị làng nghề truyền thống Bàu Trúc, Mỹ Nghiệp; khai thác di sản văn hóa Chăm tại An Giang; phát huy các bộ sưu tập hiện vật Chăm trong hệ thống bảo tàng; bảo tồn các giá trị khảo cổ học Chămpa đến kinh nghiệm bảo tồn các di tích Chăm phục vụ phát triển du lịch tại các địa phương.

Một trong những nội dung nhận được nhiều sự quan tâm là tham luận về ứng dụng công nghệ số trong bảo tồn và phát huy di sản văn hóa Chăm. Các chuyên gia cho rằng chuyển đổi số đang mở ra cơ hội lớn để số hóa tư liệu, xây dựng cơ sở dữ liệu di sản, phát triển bảo tàng số, triển lãm trực tuyến, tham quan thực tế ảo cũng như mở rộng khả năng tiếp cận của công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ đối với các giá trị văn hóa truyền thống. Việc ứng dụng dữ liệu số không chỉ hỗ trợ hiệu quả công tác nghiên cứu, quản lý di sản mà còn góp phần quảng bá văn hóa Chăm đến đông đảo du khách trong nước và quốc tế.

Nhiều ý kiến tại Hội thảo cũng cho rằng bảo tồn văn hóa Chăm cần đặt cộng đồng vào vị trí trung tâm. Người dân vừa là chủ thể sáng tạo, lưu giữ, thực hành di sản, vừa là đối tượng trực tiếp hưởng lợi từ các chính sách phát triển văn hóa và du lịch. Vì vậy, các chương trình bảo tồn cần gắn chặt với sinh kế, đào tạo nguồn nhân lực, hỗ trợ phát triển làng nghề, bảo tồn tiếng nói, chữ viết, nghệ thuật trình diễn dân gian và các lễ hội truyền thống của đồng bào Chăm.

Các đại biểu đồng thời kiến nghị tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách nhằm huy động hiệu quả nguồn lực xã hội cho công tác bảo tồn di sản; tăng cường phối hợp giữa các địa phương có đồng bào Chăm sinh sống; thúc đẩy nghiên cứu khoa học, hợp tác quốc tế, đào tạo đội ngũ cán bộ chuyên môn về bảo tồn di sản và phát triển du lịch văn hóa.

Theo Ban Tổ chức, toàn bộ các ý kiến, tham luận và kiến nghị tại Hội thảo sẽ được tổng hợp đầy đủ để báo cáo các cơ quan có thẩm quyền, làm cơ sở tham mưu hoàn thiện chính sách, tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa Chăm trong giai đoạn mới.

Hội thảo không chỉ góp phần làm rõ những giá trị nổi bật của văn hóa Chăm trong tiến trình lịch sử dân tộc mà còn mở ra nhiều định hướng mới về phát triển văn hóa gắn với chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo và phát triển du lịch bền vững. Những kết quả đạt được từ Hội thảo được kỳ vọng sẽ tiếp tục lan tỏa tinh thần gìn giữ di sản, khơi dậy niềm tự hào dân tộc, đồng thời tạo động lực để các địa phương có đồng bào Chăm sinh sống khai thác hiệu quả các giá trị văn hóa phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, góp phần xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc trong kỷ nguyên phát triển mới./.