Khai thác hiệu quả tiềm năng sẵn có

Những năm gần đây, du lịch Thái Nguyên đã có những bước tiến dài khi tận dụng hiệu quả vị thế cửa ngõ vùng Việt Bắc để thu hút đầu tư và đa dạng hóa loại hình trải nghiệm.

Trong dòng chảy đó, hồ Ba Bể được kỳ vọng trở thành hạt nhân kết nối, thúc đẩy chuỗi giá trị du lịch liên vùng phát triển mạnh mẽ và bền vững hơn.

Tuy nhiên dù hội tụ đủ điều kiện, song thực tế quy mô khai thác hiện vẫn còn hạn chế, đòi hỏi một chiến lược chuyển hướng bài bản nhằm tối ưu hóa giá trị của điểm đến này.

Hồ Ba Bể không chỉ là thắng cảnh mà còn giữ vai trò trục động lực trọng điểm trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội địa phương.

Vị thế này bắt nguồn từ những giá trị độc bản khi khu vực lòng hồ thuộc nhóm 20 hồ nước ngọt cần bảo vệ toàn cầu, đồng thời là Khu Ramsar và Di tích quốc gia đặc biệt.

Theo số liệu thống kê trong quý I.2026 ghi nhận khu du lịch đón khoảng 16.600 lượt khách, trong đó có hơn 2.100 khách quốc tế, đạt doanh thu gần 694 triệu đồng.

Kết quả này cho thấy tín hiệu tăng trưởng tích cực nhưng nhìn chung chưa tương xứng với tiềm năng vốn có của một danh thắng.

Để tháo gỡ, địa phương đang tập trung định hình sản phẩm dựa trên ba trụ cột chính gồm: du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng và du lịch văn hóa tâm linh.

Đáng chú ý, các hoạt động trải nghiệm như trekking, chèo kayak và lưu trú tại nhà sàn truyền thống đang tạo ra sức hút đặc biệt đối với phân khúc khách quốc tế.

Song hành cùng các sản phẩm trải nghiệm là hệ thống hạ tầng lưu trú với khoảng 78 cơ sở, chủ yếu là homestay ven hồ được cải tạo từ chính nhà sàn bản địa.

Nguồn lực này càng được củng cố khi nhiều sản phẩm tại đây đã đạt chuẩn OCOP, tạo tiền đề vững chắc để phát triển du lịch gắn liền với lợi ích cộng đồng.

Bên cạnh đó, cộng đồng địa phương ngày càng gắn bó mật thiết với sự phát triển của khu du lịch khi hàng trăm hộ gia đình cùng tham gia vận hành chuỗi dịch vụ đa dạng, trải dài từ kinh doanh lưu trú đến tổ chức các chương trình biểu diễn văn hóa nghệ thuật đặc sắc.

Chính nhờ sự tham gia này, các nghề thủ công như dệt thổ cẩm cùng những làn điệu dân ca truyền thống không chỉ được bảo tồn mà còn tạo ra giá trị kinh tế trực tiếp.

Hiện nay, du lịch đang tạo việc làm cho khoảng 300 lao động tại chỗ, trở thành sinh kế quan trọng giúp người dân gắn bó mật thiết với việc giữ gìn bản sắc văn hóa.

Từ sự ổn định về sinh kế, các giá trị phi vật thể như hát then, đàn tính và các lễ hội dân gian có điều kiện được khôi phục trở thành đặc sản thu hút khách thập phương.

Bên cạnh đó, dịch vụ vận chuyển cũng bước đầu được chuẩn hóa với 144 phương tiện đường thủy đủ điều kiện hoạt động cùng hệ thống bến bãi được quản lý chặt chẽ.

Mở lối phát triển bền vững

Dù đã có những nền tảng nhất định, song thực tế hiện nay hạ tầng vẫn thiếu đồng bộ, dẫn đến thời gian lưu trú trung bình chỉ đạt từ 0,5 - 2 ngày.

Ngoài ra, sự hạn chế trong khai thác các dịch vụ bổ trợ đã kéo theo mức chi tiêu của du khách duy trì ở ngưỡng thấp, do đó đặt ra bài toán về việc tạo dựng những giá trị gia tăng để thực sự giữ chân du khách.

Ghi nhận của PV, một số hạng mục phụ trợ như biển chỉ dẫn, bến bãi, điểm dừng chân chưa hoàn thiện, trong khi chất lượng dịch vụ còn nhỏ lẻ và chưa chuyên nghiệp.

Đáng lưu ý, công tác bảo vệ môi trường vẫn còn bất cập, nhất là tình trạng rác thải đầu nguồn đổ về hồ sau mưa lũ, gây áp lực trực tiếp lên hệ sinh thái nơi đây.

Phân tích về rào cản này, ông Đỗ Trọng Hiệp - Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Thái Nguyên cho rằng, nguồn nhân lực thiếu đào tạo bài bản đang gây khó khăn cho công tác quảng bá.

Đồng thời, một bộ phận người dân chưa ý thức đầy đủ về bảo tồn cảnh quan, tiềm ẩn nguy cơ thương mại hóa nếu không có sự quản lý và định hướng kịp thời.

Xuất phát từ thực trạng đó, địa phương xác định ưu tiên hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật, đồng thời xây dựng các sản phẩm đặc trưng gắn với từng không gian trải nghiệm.

Trọng tâm của giải pháp là đẩy mạnh xã hội hóa đầu tư để thu hút doanh nghiệp lớn, song song với việc chú trọng đào tạo nghiệp vụ và ngoại ngữ cho nhân lực tại chỗ.

Đặc biệt, công tác quản lý tài nguyên và kiểm soát xây dựng được đặt ở vị trí trung tâm nhằm giữ vững giá trị tự nhiên, tránh phá vỡ cảnh quan đặc thù của khu vực.

Hướng đi lâu dài là tiếp tục phát huy vai trò chủ thể của cộng đồng thông qua phát triển các làng nghề, chợ đêm và mô hình du lịch nông nghiệp trải nghiệm.

Theo Quy hoạch đến năm 2030, mục tiêu cốt lõi là đưa Ba Bể trở thành khu du lịch quốc gia và là trung tâm du lịch trọng điểm của vùng trung du miền núi phía Bắc.

Do đó cần tập trung vào việc đa dạng hóa dịch vụ, đồng thời kiểm soát chặt chẽ không gian xây dựng để bảo đảm sự cân bằng sinh thái tuyệt đối.

Dựa trên lợi thế kết nối vùng, Ba Bể hiện có điều kiện thuận lợi để tham gia sâu vào chuỗi liên kết du lịch Việt Bắc giúp mở rộng thị phần khách nội địa lẫn quốc tế.

Yêu cầu đặt ra lúc này cần phải tái cấu trúc dịch vụ để nâng cao chất lượng trải nghiệm và kéo dài thời gian lưu trú.

Trong bối cảnh cạnh tranh hiện nay, địa phương đang kiên trì với mục tiêu không tăng trưởng nóng, lấy sự nguyên sơ và hài hòa với thiên nhiên làm giá trị cốt lõi.

Đây không chỉ nhằm bảo tồn mà còn là điều kiện tiên quyết để tạo bản sắc riêng biệt giúp điểm đến khẳng định vị thế cạnh tranh bền vững.

Khi các giải pháp chiến lược được triển khai đồng bộ, Ba Bể sẽ dần trở thành hình mẫu về du lịch xanh, nơi tăng trưởng kinh tế luôn song hành cùng bảo vệ di sản.