Chương trình Phát triển Hạ tầng sáng tạo là sáng kiến do Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội và Tạp chí Kiến trúc – Hội Kiến trúc sư Việt Nam khởi xướng trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, với sự đồng hành của UNESCO, Tập đoàn Sovico, các trường đại học, doanh nghiệp cùng nhiều đối tác trong nước và quốc tế.

Phát biểu tại buổi lễ, Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội Phạm Tuấn Long, năm 2026 được thành phố xác định là năm trọng tâm của Đề án Thiết kế sáng tạo. Nếu như trước đây các hoạt động chủ yếu diễn ra vào những tháng cuối năm thì từ đầu năm 2026, Hà Nội đã triển khai chuỗi sự kiện kết nối nghệ nhân, nghệ sĩ, làng nghề, doanh nghiệp và cộng đồng sáng tạo nhằm lan tỏa giá trị văn hóa, di sản và phát huy vai trò của thiết kế trong phát triển đô thị. 

Theo ông Phạm Tuấn Long, việc phát động Cuộc thi Thiết kế không gian sáng tạo 2026 gắn với Chương trình Phát triển Hạ tầng sáng tạo xuất phát từ nhu cầu thực tiễn của thành phố trong quá trình cải tạo các công viên và không gian công cộng. “Hà Nội có hàng trăm không gian công cộng với những đặc điểm lịch sử, cảnh quan và quy mô khác nhau, vì vậy cần những giải pháp thiết kế phù hợp cho từng địa điểm“ - ông Phạm Tuấn Long nhấn mạnh.

Điểm nhấn của chương trình là Cuộc thi Thiết kế không gian sáng tạo 2026 với chủ đề “Hà Nội: Đánh thức không gian đô thị” được tổ chức trên quy mô toàn quốc, hướng tới kết nối kiến trúc sư, nhà thiết kế, nghệ sĩ, chuyên gia, nhà nghiên cứu, sinh viên và cộng đồng sáng tạo cùng đề xuất những mô hình mới cho không gian đô thị Hà Nội, không chỉ về hình thức kiến trúc mà còn trong mối quan hệ với cơ chế chính sách, phương án tài chính, mô hình quản trị và nguồn lực cộng đồng.

Cuộc thi tập trung vào 3 hạng mục: Hạ tầng thúc đẩy sáng tạo, tập trung tái kích hoạt các không gian công cộng và thiết chế cộng đồng như quảng trường, vườn hoa, công viên, gầm cầu, nhà ga, tuyến phố đi bộ, nhà văn hóa, khu chung cư hoặc khu ở cũ…Giải pháp cần bảo đảm tính hòa nhập, khuyến khích cộng đồng tham gia và có khả năng vận hành bền vững.

Không gian sáng tạo từ các công trình chuyển đổi chức năng, đề xuất chuyển đổi nhà máy cũ, trụ sở dôi dư, thiết chế văn hóa hoạt động chưa hiệu quả và các công trình đô thị có tiềm năng thành không gian phục vụ công nghiệp văn hóa. Cuộc thi khuyến khích các giải pháp can thiệp tối thiểu, chi phí hợp lý, linh hoạt và phù hợp để thử nghiệm những mô hình mới.

Bảo tồn và phát huy không gian kiến trúc, quy hoạch truyền thống, hướng tới xây dựng các mô hình sáng tạo tại khu vực ven đô, làng cổ và làng nghề; kết nối di sản, tri thức thủ công và nguồn lực địa phương với thiết kế, giáo dục, du lịch, công nghệ và thị trường đương đại. Các đề xuất cần vừa bảo tồn bản sắc, vừa tạo ra giá trị kinh tế – xã hội mới cho cộng đồng.

Trong quá trình Cuộc thi diễn ra, những ý tưởng và tác phẩm nào có khả năng triển khai, ứng dụng thực tiễn ngay trong việc chỉnh trang, tạo cảnh quan cộng cộng trên địa bàn thành phố Hà Nội cũng được Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội cùng UBND các xã, phường, đơn vị liên quan đưa vào ứng dụng.

Trong khuôn khổ sự kiện, tọa đàm "Nghệ thuật công cộng và bản sắc đô thị Hà Nội - Từ những điểm can thiệp đến hệ sinh thái sáng tạo" cũng giới thiệu dự án "Ngỡ ngàng Hà Nội" (Hanoi Surprises) - Kết nối nghệ thuật các không gian công cộng.

Dự án gợi mở cách xây dựng hệ sinh thái sáng tạo đô thị từ một mạng lưới các điểm can thiệp, thay vì những tác phẩm hoặc sự kiện đơn lẻ. Trong giai đoạn triển khai, dự án sẽ tiến hành nghiên cứu 46 điểm nghệ thuật đường phố, phân bổ theo 5 nhóm không gian, gồm: Không gian Di sản, Không gian Kẻ chợ, Không gian Tương lai, Không gian Sinh thái và Không gian Cộng đồng. Các điểm can thiệp này trải từ chợ Đồng Xuân, tháp nước Hàng Đậu, các ngõ nhỏ phố cổ, trạm biến áp đô thị, khu vực gầm cầu, bãi giữa sông Hồng đến sân chung của các khu tập thể, chung cư cũ.

Sau thời gian triển khai, ban tổ chức Lễ hội Thiết kế Sáng tạo sẽ lựa chọn một số điểm nổi bật để triển khai thí điểm.

Thông qua chương trình, Ban tổ chức kỳ vọng, các cuộc thi, khảo sát, dự án nghệ thuật và tọa đàm sẽ tạo nền tảng để phát hiện nguồn lực, kết nối cộng đồng, thử nghiệm mô hình mới và từng bước xây dựng hệ sinh thái sáng tạo gắn với bản sắc văn hóa, đáp ứng nhu cầu phát triển của Hà Nội trong giai đoạn mới../.