Đó là chấp nhận đánh đổi thành tích ngắn hạn để đầu tư cho tương lai. Nhìn rộng ra, tư duy từ môn thể thao vua cũng chính là lời giải cốt lõi cho bài toán hệ thống đang đặt ra với thể thao thành tích cao Việt Nam.

Định hình bộ khung trẻ và tư duy từ sớm, từ xa

Thay vì đặt áp lực thành tích ngắn hạn bằng các suất quá tuổi, VFF chủ trương không áp chỉ tiêu huy chương tại ASIAD 2026 để tạo cơ hội cọ xát cho lực lượng kế cận. Phó Chủ tịch VFF Nguyễn Xuân Vũ khẳng định, đây là bước chuẩn bị dài hơi hướng tới hai mục tiêu trọng điểm: SEA Games 34 năm 2027, vòng chung kết U23 châu Á - 2028 và vòng loại Olympic Los Angeles - 2028. Cách làm này cũng tương tự những gì bóng đá Việt Nam từng thử nghiệm tại ASIAD 19 ở Hàng Châu (Trung Quốc), nơi nhiều gương mặt trẻ đã bứt phá để trở thành trụ cột của đội tuyển quốc gia hiện nay.

Chuẩn bị cho giải đấu vào tháng 9 tới tại Nhật Bản, Ban huấn luyện dự kiến vận hành bộ khung trẻ làm nòng cốt với những nhân tố như: Cao Văn Bình, Lê Văn Thuận, Nguyễn Công Phương, Nguyễn Lê Phát, kết hợp mắt xích lứa U23 dạn dày kinh nghiệm là Nguyễn Đình Bắc. Sự bổ sung này được kỳ vọng là điểm tựa chuyên môn lẫn tâm lý, giúp các cầu thủ trẻ thích nghi nhanh với sơ đồ chiến thuật đang được rèn giũa tại Trung tâm Đào tạo bóng đá trẻ Việt Nam.

Động thái này cho thấy sự chủ động trong việc chấp nhận nhường bước tại sân chơi lớn nhất châu lục, nơi bóng đá Việt Nam vẫn tồn tại khoảng cách lớn về trình độ để tập trung nguồn lực xây dựng chân đế cho lứa cầu thủ sinh từ năm 2005 trở về sau. Đến năm 2028, khi bước vào vòng chung kết U23 châu Á tranh vé đi Olympic, tập thể trẻ của ngày hôm nay sẽ tích lũy đủ số giờ thi đấu quốc tế cần thiết để tạo ra sức cạnh tranh sòng phẳng.

Việc không đặt nặng chỉ tiêu thành tích tại ASIAD 2026 xuất phát từ một thực tế ở hệ thống đào tạo trẻ: Sự thiếu hụt thời lượng “thực chiến” của cầu thủ ở cấp câu lạc bộ. Theo dữ liệu từ VFF, nếu không lọt vào vòng chung kết quốc gia, hành trình của các đội lứa U17, U19 và U21 tại vòng loại thường chỉ gói gọn trong 3 đến 4 tuần với khoảng 6 đến 8 trận đấu. Khi tần suất thi đấu nội địa chưa cao, các giải đấu cấp châu lục trở thành môi trường cọ xát cần thiết để bù đắp khoảng trống thực chiến. Thực tế này cũng làm thay đổi tiêu chí đánh giá năng lực nguồn kế cận. Tại V.League, việc Đông Á Thanh Hóa trao cơ hội cho các nhân tố U20, U21 như: Lê Văn Thuận, Nguyễn Ngọc Mỹ, Nguyễn Văn Tùng hay Võ Nguyên Hoàng... là minh chứng cho thấy xu hướng sử dụng cầu thủ trẻ.

Từ sân cỏ đến... bài toán hệ thống

Thách thức về mật độ cọ xát và nhu cầu tối ưu hóa hệ thống giải đường dài cho lực lượng kế cận không phải câu chuyện riêng của bóng đá, mà là bài toán chung của thể thao thành tích cao Việt Nam khi tiếp cận ngưỡng cửa châu lục.

Ở môn điền kinh, một vận động viên trẻ trung bình chỉ có 2-3 cơ hội thi đấu chính thức mỗi năm. Nguyên Trưởng bộ môn điền kinh Dương Đức Thủy chia sẻ, việc chủ yếu "tập chay" dài ngày khiến vận động viên dễ hụt hơi, vỡ nhịp trước cường độ biến động của các đấu trường lớn như ASIAD. Mô hình này hoàn toàn đối lập với các quốc gia có phong trào điền kinh mạnh như Nhật Bản, Hàn Quốc - nơi mạng lưới giải đấu phân cấp sâu từ học đường đến chuyên nghiệp vận hành quanh năm.

Thực trạng tương tự cũng xuất hiện trên đường đua xanh của bộ môn bơi lội. Mô hình dồn nguồn lực cho một vài kình ngư xuất sắc đi tập huấn nước ngoài dài hạn tuy mang lại những cột mốc huy chương, nhưng chưa thể bảo đảm tính bền vững cho cả hệ thống. Tiến trình sàng lọc lực lượng kế cận đạt thông số tiệm cận châu Á tất yếu bị ngắt quãng ngay khi các nhân tố chủ lực xuống phong độ. Nhóm môn võ thuật thế mạnh như: Taekwondo, karate, wushu hay boxing cũng chịu áp lực tương tự.

Trong khi đó, mô hình vận hành của bóng chuyền nữ Việt Nam lại mang đến gợi ý thực tiễn. Sự bứt phá về vị thế của đội tuyển quốc gia gắn liền với việc gia tăng mật độ thi đấu quốc tế thông qua các giải đấu liên tục từ cấp khu vực đến thế giới như: AVC Challenge Cup, SEA V.League, FIVB Challenger Cup...

Chấp nhận đưa nòng cốt U21 tham dự ASIAD 2026 hay đẩy mạnh tần suất thi đấu quốc tế của bộ môn bóng chuyền là những tín hiệu cho thấy sự thay đổi trong tư duy hoạch định đường dài của thể thao Việt Nam. Tuy nhiên, việc đưa các cầu thủ mười chín, đôi mươi vào một giải đấu khắc nghiệt tầm châu lục cũng sẽ mang đến rủi ro.

Do đó, tư duy “ươm mầm” chỉ đạt hiệu quả nếu VFF có lộ trình đầu tư đồng bộ sau giải đấu, từ chế độ dinh dưỡng, y tế đến việc tăng tần suất ra sân của cầu thủ tại môi trường chuyên nghiệp trong nước. Và trên hết là sự kiên nhẫn từ người hâm mộ trước những kết quả thử nghiệm ban đầu tại ASIAD 2026.