Những vấn đề này được nhiều đại biểu, chuyên gia và đại diện doanh nghiệp chia sẻ tại Lễ phát động Cuộc thi Khởi nghiệp Đổi mới sáng tạo Du lịch TP.HCM lần thứ IV năm 2026 diễn ra vào sáng ngày 30/9, tại Đại học Kinh tế TP.HCM (UEH), dưới sự chỉ đạo của Sở Du lịch TP.HCM.

Theo ông Phạm Huy Bình, Giám đốc Sở Du lịch TP.HCM, trong 9 tháng đầu năm 2026, khách quốc tế đến thành phố ước đạt hơn 8,5 triệu lượt, khách nội địa hơn 39,5 triệu lượt, tổng thu du lịch ước đạt 282.696 tỷ đồng. Kết quả này vừa phản ánh đà phục hồi và phát triển của ngành du lịch, vừa đặt ra yêu cầu tiếp tục đổi mới sản phẩm, nâng cao chất lượng dịch vụ và gia tăng trải nghiệm cho du khách.

Trong bối cảnh đó, yêu cầu đổi mới không còn chỉ nằm ở việc tạo thêm sản phẩm mới, mà còn là khả năng nhận diện đúng nhu cầu thị trường, giải quyết những điểm nghẽn trong hành trình của du khách, nâng cao hiệu quả vận hành và xây dựng những mô hình kinh doanh có khả năng tồn tại lâu dài.

Đổi mới sáng tạo phải bắt đầu từ bài toán thực tiễn

Một điểm được nhấn mạnh xuyên suốt tại chương trình là đổi mới sáng tạo trong du lịch không nên dừng ở việc tạo ra những ý tưởng mới lạ, mà phải xuất phát từ những vấn đề thực tế của thị trường và có khả năng tạo ra giá trị cụ thể.

Theo ông Phạm Huy Bình, những ý tưởng mới trong du lịch nên bắt đầu từ các vấn đề cụ thể trong hành trình của du khách hoặc trong hoạt động của doanh nghiệp. Một ý tưởng tốt không nhất thiết phải xuất phát từ điều quá lớn, mà quan trọng là hiểu đúng vấn đề, kiên trì thử nghiệm và sẵn sàng điều chỉnh dựa trên phản hồi của thị trường.

Cách tiếp cận này cho thấy đổi mới sáng tạo trong du lịch ngày càng được đặt gần hơn với nhu cầu thực tế. Thay vì chỉ tập trung vào yếu tố mới lạ, sản phẩm và giải pháp cần chứng minh khả năng ứng dụng, tạo giá trị cho người sử dụng và giải quyết được những vấn đề cụ thể của ngành.

Từ những yêu cầu thực tế của ngành, Giám đốc Sở Du lịch TP.HCM cho rằng kinh tế đêm, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo, du lịch văn hóa - sáng tạo, vận hành xanh và thương mại hóa kết quả nghiên cứu là những không gian còn nhiều dư địa phát triển.

Riêng đối với kinh tế đêm, ông Phạm Huy Bình cho rằng vấn đề không chỉ nằm ở việc kéo dài thời gian hoạt động của các dịch vụ. Để tăng mức chi tiêu và thời gian lưu trú của du khách, thành phố cần hình thành những chuỗi trải nghiệm đủ hấp dẫn, trong đó ẩm thực, giải trí, nghệ thuật, mua sắm, giao thông và không gian công cộng được kết nối với nhau.

Tương tự, việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo hay dữ liệu lớn chỉ tạo ra khác biệt khi công nghệ thực sự giải quyết được nhu cầu. Công nghệ có thể giúp du khách tiếp cận thông tin thuận tiện hơn, cá nhân hóa trải nghiệm; giúp doanh nghiệp dự báo nhu cầu; đồng thời hỗ trợ cơ quan quản lý hiểu rõ hơn về dòng khách và khả năng chịu tải của điểm đến.

Ông Trần Trọng Tuyên, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TP.HCM, cho rằng đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực du lịch không chỉ là ứng dụng công nghệ hay tạo ra một sản phẩm mới, mà còn là quá trình tái tạo giá trị từ những nguồn lực sẵn có.

Theo đó, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo có thể tham gia vào nhiều khâu, từ nâng cao chất lượng trải nghiệm, sử dụng hiệu quả tài nguyên, bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa đến xây dựng những mô hình kinh doanh có khả năng phát triển bền vững.

Tuy nhiên, công nghệ chỉ thực sự tạo ra giá trị khi gắn với nhu cầu thị trường và những bài toán cụ thể. Ông Trần Trọng Tuyên nhấn mạnh: “Đừng chờ đến khi ý tưởng hoàn hảo mới bắt đầu. Hãy bắt đầu từ một vấn đề thực tế, thử nghiệm, đo lường, đặc biệt là lắng nghe thị trường và liên tục hoàn thiện”.

Theo Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TP.HCM, một ý tưởng chỉ thực sự có ý nghĩa khi giải quyết được một vấn đề cụ thể, tạo ra giá trị cho xã hội và có khả năng phát triển thành sản phẩm, dịch vụ hoặc mô hình kinh doanh bền vững.

Tạo hệ sinh thái kết nối tri thức, doanh nghiệp và thị trường

Nếu đổi mới sáng tạo bắt đầu từ vấn đề thực tiễn, khả năng biến ý tưởng thành sản phẩm lại phụ thuộc lớn vào mức độ kết nối giữa các nguồn lực trong hệ sinh thái.

Tiến sĩ Đinh Công Khải, Phó Giám đốc Đại học Kinh tế TP.HCM, cho rằng việc kết nối tri thức, nghiên cứu, công nghệ với các nguồn lực xã hội có ý nghĩa quan trọng trong quá trình tìm kiếm những lời giải mới cho sự phát triển của ngành du lịch.

Theo ông, những bài toán thực tế của ngành cần được chuyển hóa thành các nhiệm vụ đổi mới sáng tạo, sau đó kết nối với nguồn lực tri thức và công nghệ để hình thành giải pháp. Những giải pháp có tiềm năng cần tiếp tục được thử nghiệm, đưa vào ứng dụng, tiến tới thương mại hóa và nhân rộng nếu chứng minh được hiệu quả.

Trong chuỗi liên kết này, mỗi chủ thể giữ một vai trò khác nhau. Cơ quan quản lý xác định yêu cầu phát triển và những vấn đề cần giải quyết; trường đại học, chuyên gia và nhà khoa học cung cấp nguồn lực tri thức; doanh nghiệp mang đến góc nhìn thực tiễn và nhu cầu thị trường; các startup phát triển giải pháp mới; trong khi nhà đầu tư bổ sung nguồn lực để các mô hình có thể mở rộng.

“Quá trình đổi mới không dừng lại ở việc hình thành ý tưởng mà phải kéo dài từ nhận diện vấn đề, xây dựng giải pháp, thử nghiệm đến kết nối thị trường và đầu tư” Tiến sĩ Đinh Công Khải nhấn mạnh.

Theo đó, các chương trình nghiên cứu, hoạt động ươm tạo, mạng lưới chuyên gia, doanh nghiệp và những không gian thử nghiệm có thể trở thành cầu nối để các giải pháp được kiểm chứng trong điều kiện thực tế trước khi tiếp tục hoàn thiện.

Việc hình thành một hệ sinh thái như vậy cũng giúp khai thác hiệu quả hơn nguồn lực đổi mới sáng tạo của thành phố. Thay vì các chủ thể hoạt động riêng lẻ, sự liên kết giữa cơ quan quản lý, cơ sở đào tạo, doanh nghiệp, nhà đầu tư và cộng đồng sáng tạo có thể góp phần rút ngắn khoảng cách từ ý tưởng đến thị trường.

Khai thác Văn hóa bản địa và phát triển bền vững tạo thêm không gian cho sản phẩm mới

Bên cạnh công nghệ và mô hình liên kết hệ sinh thái, phát triển bền vững và khai thác giá trị văn hóa bản địa cũng được nhìn nhận là những hướng quan trọng trong quá trình làm mới sản phẩm du lịch TP.HCM.

Chia sẻ tại chương trình, Hoa hậu Lê Nguyễn Bảo Ngọc, Nhà sáng lập Gen Zero, cho rằng mỗi startup hoặc tổ chức khi xây dựng mô hình cần xác định rõ vấn đề mình muốn giải quyết và việc giải quyết vấn đề đó đóng góp như thế nào vào các mục tiêu xã hội.

Từ góc nhìn phát triển bền vững, Hoa hậu Lê Nguyễn Bảo Ngọc cho rằng du lịch có mối quan hệ chặt chẽ với điều kiện tự nhiên, cảnh quan, con người và văn hóa. Vì vậy, phát triển du lịch không thể tách rời nhiệm vụ bảo tồn những nguồn lực đang tạo nên sức hấp dẫn của điểm đến.

"Những sáng kiến mới có thể được gắn với các mục tiêu phát triển bền vững, hướng tới các sản phẩm vừa mang lại hiệu quả kinh tế, vừa đóng góp tích cực cho môi trường và xã hội." - Hoa hậu Lê Nguyễn Bảo Ngọc nhấn mạnh.

Nếu phát triển bền vững mở ra yêu cầu làm mới sản phẩm từ góc độ môi trường và xã hội, văn hóa bản địa lại cung cấp một nguồn chất liệu khác cho hoạt động sáng tạo.

Ông Phạm Thiên Vũ, đại diện startup Gánh Show chia sẻ, chương trình được hình thành từ hành trình sáng tác của 60 diễn viên trong khoảng 60 ngày tại TP.HCM. Các nghệ sĩ tìm kiếm những lát cắt của đời sống đô thị như nắng - mưa, ngày - đêm, tân - cổ, sau đó chuyển hóa thành ngôn ngữ trình diễn.

Qua quá trình thử nghiệm và tiếp nhận phản hồi của khán giả, hình ảnh “gánh” dần trở thành biểu tượng xuyên suốt, gắn với lịch sử hình thành vùng đất Nam Bộ và dấu ấn của các cộng đồng di dân.

Từ thực tế này, ông Vũ cho rằng mỗi vùng đất đều có nghệ sĩ, câu chuyện và chất liệu văn hóa riêng. Vấn đề là làm thế nào tổ chức lại những nguồn lực ấy để tạo thành sản phẩm có khả năng phục vụ công chúng và tham gia vào chuỗi giá trị du lịch.

Mô hình Gánh Show được xây dựng trên ba nền tảng: hình thành mạng lưới nghệ sĩ có khả năng sáng tác liên tục từ chất liệu địa phương; kết nối các lực lượng sáng tạo để tạo ra sản phẩm hoàn chỉnh; và xây dựng hệ sinh thái kinh doanh giúp hoạt động sáng tác, trình diễn tạo được nguồn thu để duy trì lâu dài.

Theo ông Phạm Thiên Vũ, khi một vùng đất có chương trình trình diễn kể được câu chuyện về đất, nước, con người và đời sống bản địa, sản phẩm đó có thể trở thành một phần của mô hình du lịch văn hóa. Giá trị tạo ra không chỉ nằm ở trải nghiệm dành cho du khách mà còn ở khả năng gia tăng giá trị cho địa điểm và những chủ thể tham gia vào hệ sinh thái.

Từ kinh nghiệm phát triển sản phẩm, ông Phạm Thiên Vũ cũng nhìn nhận khởi nghiệp là hành trình “thử và sai”. Điều quan trọng không phải tránh hoàn toàn sai lầm, mà là phát hiện vấn đề sớm, điều chỉnh nhanh và tạo ra phiên bản tốt hơn sau mỗi lần thử nghiệm.