Phát biểu đề dẫn tọa đàm, Chủ tịch Hiệp hội Xúc tiến phát triển Điện ảnh Việt Nam TS. Ngô Phương Lan cho biết: Với lợi thế đặc biệt của loại hình nghệ thuật được hình thành bởi kỹ thuật và công nghệ, với ngôn ngữ đặc thù của hình ảnh chuyển động, điện ảnh tiếp cận nguồn tri thức của dân tộc nói riêng và nhân loại nói chung một cách hết sức riêng biệt. 

Không chỉ ghi lại hay minh họa di sản, điện ảnh có thể khơi mở những câu chuyện, tái hiện ký ức, làm sống động những giá trị tưởng như đã quen thuộc và đưa chúng đến với công chúng bằng một cách nhìn mới. Nói một cách khác, điện ảnh đã làm cho di sản đi vào đời sống đương đại, mở ra những cách nhìn mới và trở thành chất liệu cho sáng tác.

Tuy nhiên, để làm được điều đó, theo TS. Ngô Phương Lan, cần những tài năng và có một môi trường sáng tạo thuận lợi. Ươm mầm tài năng và phát triển công nghiệp sáng tạo là hai vấn đề mang tính kết nối. Vai trò của người sáng tạo, đặc biệt là thế hệ trẻ, trở nên rất quan trọng. Từ truyền thống trọng hiền tài, trọng tri thức của dân tộc, chúng ta đặt ra câu hỏi về việc phát hiện, khuyến khích và tạo cơ hội cho những tài năng mới.

Ở góc độ ngành công nghiệp nội dung, tài năng và thị trường cũng không thể tách rời. Có tài năng mới có tác phẩm tốt; có tác phẩm tốt mới tạo được công chúng; có công chúng mới hình thành thị trường; và chỉ khi các yếu tố ấy được kết nối trong một hệ sinh thái sáng tạo thì công nghiệp điện ảnh mới có thể phát triển bền vững.

TS. Ngô Phương Lan cho rằng, vấn đề đặt ra không chỉ là làm thế nào đưa di sản lên màn ảnh, mà rộng hơn là làm thế nào để di sản trở thành nguồn lực cho sáng tạo; những sáng tạo từ di sản có thể tiếp cận công chúng, tạo ra giá trị văn hóa, xã hội, kinh tế và trở thành một phần của đời sống công nghiệp văn hóa Việt Nam.

Phát biểu tại tọa đàm, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Tạ Quang Đông nhấn mạnh, chủ đề của tọa đàm có ý nghĩa thiết thực trong bối cảnh Đảng và Nhà nước đang đặt ra những yêu cầu mới đối với sự nghiệp phát triển văn hóa. Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam đã xác định văn hóa và con người là nền tảng, nguồn lực nội sinh, động lực và trụ cột của phát triển bền vững; đồng thời đặt yêu cầu phát triển mạnh các ngành công nghiệp văn hóa, xây dựng hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực văn hóa.

Theo Thứ trưởng Tạ Quang Đông, đối với điện ảnh, yêu cầu có tính lâu dài đó là cần phải đặt tài năng và sức sáng tạo của con người ở vị trí trung tâm; cần chuyển từ tư duy chủ yếu đào tạo người làm nghề sang chú trọng hơn việc phát hiện và phát triển tài năng sáng tạo. Một nền điện ảnh muốn có những tác phẩm có giá trị và sức cạnh tranh quốc tế phải bắt đầu từ kịch bản, từ người viết, người đạo diễn, nhà sản xuất và cả một đội ngũ chuyên môn được đào tạo bài bản, có tư duy mới và khả năng làm việc trong môi trường quốc tế.

Cùng với đó, việc phát triển điện ảnh phải gắn với việc khai thác có trách nhiệm nguồn tài nguyên văn hóa của dân tộc. Di sản không chỉ là đối tượng cần bảo tồn mà còn là nguồn lực để sáng tạo những giá trị mới. Nghị quyết 80 đặt yêu cầu nhận diện đầy đủ, khai thác hiệu quả tài nguyên văn hóa, lấy di sản làm trung tâm và hướng tới bảo tồn, phát huy, phát triển bền vững các giá trị văn hóa. Đây là một định hướng rất đáng chú ý đối với điện ảnh.

Tuy nhiên, Thứ trưởng Tạ Quang Đông lưu ý, khai thác di sản thông qua điện ảnh đòi hỏi sự hiểu biết, tôn trọng tính xác thực và trách nhiệm đối với lịch sử, văn hóa. Sáng tạo không đối lập với bảo tồn; ngược lại, sáng tạo có trách nhiệm có thể làm cho di sản được nhận thức sâu hơn và có đời sống mới trong xã hội đương đại.

Với vai trò là cơ quan quản lý nhà nước về điện ảnh, Thứ trưởng Tạ Quang Đông khẳng định, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch sẽ tiếp tục quan tâm hoàn thiện cơ chế, chính sách để tạo môi trường thuận lợi cho sáng tạo, phát triển nguồn nhân lực và thúc đẩy điện ảnh tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị của công nghiệp văn hóa.

Thứ trưởng kỳ vọng, từ những trao đổi tại tọa đàm, sẽ có thêm những đề xuất cụ thể về đào tạo, phát hiện và trọng dụng tài năng; về cơ chế để điện ảnh tiếp cận và phát huy giá trị di sản; qua đó góp phần thực hiện hiệu quả những chủ trương mới của Đảng và Nhà nước về phát triển văn hóa và công nghiệp văn hóa.

Tọa đàm “Điện ảnh và Di sản - Từ ươm mầm tài năng đến phát triển công nghiệp sáng tạo” đặt ra một chuỗi vấn đề xuyên suốt trong hành trình đưa di sản đến với điện ảnh. Tọa đàm đã diễn ra với 3 phần:

Phần I với chủ đề “Di sản - nguồn cảm hứng sáng tạo trong điện ảnh và câu chuyện ươm mầm tài năng” tập trung trao đổi về cách giới trẻ tiếp cận lịch sử và di sản trong bối cảnh hiện nay; những rào cản khi khai thác đề tài lịch sử - giáo dục bằng điện ảnh; vai trò của các nền tảng số trong việc đưa nội dung gắn với giáo dục di sản đến gần công chúng trẻ.

Nội dung này cũng được kết nối trực tiếp với Cuộc thi phim ngắn “Hiền tài hôm nay” - nơi người trẻ tiếp cận các câu chuyện về tri thức, người thầy, tài năng, sự học và cống hiến bằng ngôn ngữ của thế hệ mình.

Phần II với chủ đề “Quay phim tại di sản - cân bằng giữa bảo tồn và sáng tạo” tập trung trao đổi về các yêu cầu, nguyên tắc và giới hạn khi quay phim tại di tích lịch sử và di sản văn hóa, trong đó có Văn Miếu - Quốc Tử Giám; các giải pháp kỹ thuật, mỹ thuật, tổ chức sản xuất; kinh nghiệm thực tiễn trong nước và một số mô hình quốc tế có thể tham chiếu.

Nếu hai phần đầu đi từ chất liệu đến người kể chuyện và từ ý tưởng đến điều kiện sản xuất, phần III “Từ di sản đến công nghiệp sáng tạo - cơ hội cho các địa phương” tập trung thảo luận tiềm năng khai thác di sản như một nguồn tài nguyên nội dung cho điện ảnh; khả năng kết nối điện ảnh với du lịch văn hóa và các ngành công nghiệp sáng tạo; đồng thời đặt ra câu chuyện về môi trường sản xuất, cơ chế hỗ trợ và vai trò chủ động của địa phương.

Thông qua cuộc đối thoại giữa nhà nghiên cứu, nghệ sĩ điện ảnh, nhà sản xuất, nhà quay phim, đơn vị quản lý di sản, đại diện địa phương, tọa đàm hướng tới việc tìm kiếm những cách tiếp cận thực chất hơn để di sản không chỉ được gìn giữ, mà tiếp tục trở thành nguồn cảm hứng cho sáng tạo, nuôi dưỡng tài năng và tham gia vào sự phát triển của công nghiệp văn hóa trong đời sống đương đại…/.