Chiều 23.8, UBND tỉnh An Giang phối hợp với Bộ VHTTDL, Bộ Ngoại giao tổ chức Hội nghị tổng kết chương trình khảo sát thực địa của chuyên gia ICOMOS đánh giá hồ sơ đề cử Khu di tích khảo cổ Óc Eo - Ba Thê.

Dự Hội nghị có Thứ trưởng Bộ VHTTDL Hoàng Đạo Cương; Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Ngô Lê Văn; Phó Chủ tịch UBND tỉnh An Giang Lê Văn Phước; Đoàn chuyên gia ICOMOS...

Qua chuyến khảo sát, các chuyên gia ICOMOS đưa ra nhiều khuyến nghị nhằm tiếp tục hoàn thiện hồ sơ, tăng cường công tác bảo tồn, quản lý và phát huy giá trị di sản gắn với cộng đồng.

Tiếp thu các ý kiến của chuyên gia và chỉ đạo của các bộ, ngành Trung ương, tỉnh An Giang khẳng định quyết tâm thực hiện tốt công tác bảo tồn, quản lý và phát huy giá trị Khu di tích khảo cổ Óc Eo - Ba Thê; đồng thời đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số và phát triển du lịch theo hướng bền vững.

Giá trị nổi bật của Óc Eo - Ba Thê

Khu di tích khảo cổ Óc Eo - Ba Thê nằm ở vùng hạ lưu sông Mê Kông, thuộc Nam Bộ Việt Nam. Đây là quần thể khảo cổ có quy mô lớn, một trong những trung tâm tiêu biểu và toàn diện của văn hóa Óc Eo, phát triển rực rỡ từ khoảng thế kỷ I đến thế kỷ VII sau Công nguyên, gắn với sự hình thành và phát triển của vương quốc Phù Nam - một trong những thực thể chính trị sớm ở Đông Nam Á.

Hồ sơ đề cử gồm 4 khu vực thành phần có mối quan hệ hữu cơ, bổ sung chức năng cho nhau, gồm Khu vực núi Ba Thê (Khu A), Khu đô thị Óc Eo (Khu B), Giồng Xoài (Khu C) và Nền Chùa (Khu D). Tổng diện tích khu đề cử khoảng 453,1ha, vùng đệm rộng 946,3ha.

Bốn khu vực cùng phản ánh một hệ thống đô thị - tôn giáo - thương mại phát triển, với các không gian cư trú, sản xuất thủ công, kiến trúc tín ngưỡng, mạng lưới giao thông thủy và cửa ngõ hướng biển.

Giá trị nổi bật của Óc Eo - Ba Thê còn được thể hiện qua quy mô di tích, sự đa dạng về chức năng và khối lượng tư liệu khảo cổ học phong phú. Hàng nghìn hiện vật gồm tượng thờ, minh văn, đồ trang sức, khuôn đúc, công cụ sản xuất, tiền tệ và hàng hóa nhập khẩu từ Ấn Độ, Trung Hoa, Tây Á và Địa Trung Hải, cho thấy vị trí quan trọng của khu vực trong các mạng lưới giao lưu văn hóa, thương mại xuyên Á.

Trên cơ sở những giá trị nổi bật về lịch sử, văn hóa và khảo cổ học, Khu di tích khảo cổ Óc Eo - Ba Thê được đề cử theo tiêu chí (ii) và (iii) của Công ước Di sản Thế giới năm 1972.

Về phương diện cảnh quan, Óc Eo - Ba Thê nằm trong Tứ giác Long Xuyên, một bộ phận của đồng bằng hạ lưu sông Mê Kông được hình thành qua quá trình biến động mực nước biển, bồi tụ phù sa và những biến đổi địa chất trong thời kỳ Holocene.

Trong thiên niên kỷ I trước Công nguyên và những thế kỷ đầu Công nguyên, khu vực này từng là vùng ven biển - cửa sông rộng lớn với đầm lầy, kênh rạch tự nhiên và những dải đất cao giữa đồng bằng ngập nước. Trong không gian đó, núi Ba Thê nổi lên như một điểm địa hình quan trọng, cung cấp nơi cư trú cao ráo, nguồn nước ngọt và vật liệu xây dựng, đồng thời dần trở thành một không gian tín ngưỡng linh thiêng.

Tiếp tục hoàn thiện hồ sơ, bảo tồn di sản

Trong thời gian khảo sát, Đoàn chuyên gia ICOMOS làm việc với các cơ quan chuyên môn, tham quan bảo tàng, kho lưu giữ hiện vật và khảo sát nhiều di tích thành phần tại Khu di tích khảo cổ Óc Eo - Ba Thê.

Đoàn đã khảo sát tại xã Óc Eo và xã Mỹ Thuận, với các di tích cốt lõi như Linh Sơn Bắc, đỉnh núi Ba Thê, Linh Sơn tự, Linh Sơn Nam, Gò Tư Trâm, Gò Sáu Thuận, Gò Út Trạnh, Gò Út Ảnh, Gò Cây Trâm, Gò Cây Thị, Gò Giồng Cát, Gò Giồng Trôm, Lung Lớn và Hào thành cổ, Giồng Xoài, Nền Chùa…

Đặc biệt, các hoạt động tiếp xúc cộng đồng tại chùa Linh Sơn, xã Óc Eo và Khu di tích Nền Chùa, xã Mỹ Thuận đã cho thấy sự gắn kết giữa di sản văn hóa với đời sống xã hội của người dân địa phương. Đây cũng là yếu tố quan trọng trong định hướng bảo tồn di sản gắn với cộng đồng, bảo đảm người dân vừa là chủ thể tham gia bảo vệ di sản, vừa được hưởng lợi từ các giá trị mà di sản mang lại.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh An Giang Lê Văn Phước cho biết, trong quá trình khảo sát, đoàn chuyên gia đã đánh giá các hố khai quật, gò di tích, mốc bảo vệ và cảnh quan; đồng thời tìm hiểu sự gắn kết giữa di sản với đời sống cộng đồng.

Tại Hội nghị, Tiến sĩ Rima Hooja, chuyên gia ICOMOS Ấn Độ đánh giá cao công tác chuẩn bị của các bộ, ngành liên quan, lãnh đạo tỉnh và địa phương trong công tác chuẩn bị tài liệu, khảo sát thực địa Khu di tích khảo cổ Óc Eo - Ba Thê.

Theo đó, Tiến sĩ Rima Hooja đề nghị các bộ, ngành liên quan, lãnh đạo tỉnh, Ban Quản lý Di tích Văn hóa Óc Eo tỉnh và địa phương bổ sung các tư liệu, giá trị minh chứng nhằm làm rõ thêm các nội dung phục vụ quá trình đánh giá hồ sơ, hướng tới mục tiêu trọng tâm là mang lại lợi ích lâu dài cho di sản và cộng đồng.

Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hoàng Đạo Cương đánh giá chuyến khảo sát của chuyên gia ICOMOS là cột mốc quan trọng để đánh giá thực trạng di sản và tiếp tục hoàn thiện hồ sơ đề cử.

Thứ trưởng yêu cầu An Giang và các cơ quan quản lý tiếp tục thực hiện quy hoạch, cắm mốc di tích, bảo vệ cảnh quan; bảo vệ nghiêm các điểm khảo cổ tiềm năng, tránh nguy cơ thất thoát cổ vật.

Đồng thời, cần tăng cường gắn kết cộng đồng với di sản thông qua đẩy mạnh giáo dục học đường, tạo sinh kế bền vững cho người dân địa phương và triển khai hiệu quả công tác tuyên truyền, vận động nhân dân tự nguyện giao nộp các cổ vật thu gom được cho Nhà nước.

Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Ngô Lê Văn đánh giá cao sự chuẩn bị của tỉnh An Giang và các chuyên gia Việt Nam; đồng thời cho rằng Óc Eo - Ba Thê không chỉ có giá trị đối với lịch sử Việt Nam mà còn góp phần làm rõ vai trò của văn minh Đông Nam Á trong lịch sử khu vực và thế giới.

Hướng tới bảo tồn bền vững

Tiếp thu các khuyến nghị của chuyên gia ICOMOS và chỉ đạo của các bộ, ngành Trung ương, Phó Chủ tịch UBND tỉnh An Giang Lê Văn Phước khẳng định, việc được ghi danh là Di sản Thế giới không phải là đích đến cuối cùng, mà là sự khởi đầu của một trách nhiệm lớn hơn đối với di sản, cộng đồng và các thế hệ mai sau.

Theo đó, tỉnh An Giang sẽ tiếp tục huy động nguồn lực, tăng cường phối hợp với các cơ quan Trung ương, tổ chức chuyên môn, nhà khoa học và cộng đồng để thực hiện tốt công tác bảo tồn, quản lý và phát huy giá trị Khu di tích khảo cổ Óc Eo - Ba Thê.

Trong thời gian tới, tỉnh chú trọng bảo vệ tính toàn vẹn, tính xác thực của di sản; hoàn thiện hệ thống quản lý, bảo vệ các khu vực khảo cổ; tăng cường ứng dụng khoa học - công nghệ, chuyển đổi số trong nghiên cứu, quản lý và giới thiệu di sản. Cùng với đó là phát huy giá trị di sản thông qua giáo dục, truyền thông, hoạt động văn hóa và phát triển du lịch bền vững, tạo điều kiện để cộng đồng địa phương tham gia và hưởng lợi từ quá trình bảo tồn.

Với những giá trị nổi bật về lịch sử, văn hóa và khảo cổ học, Óc Eo - Ba Thê là tài sản quý giá không chỉ của An Giang mà còn của Việt Nam và khu vực Đông Nam Á.

Việc tiếp tục bảo tồn, quản lý và phát huy giá trị di sản một cách khoa học, bền vững sẽ góp phần gìn giữ những dấu tích quan trọng của nền văn minh Óc Eo - Phù Nam, đồng thời tạo nền tảng để di sản tiếp tục phát huy giá trị trong đời sống đương đại.