Việc thực hiện Chương trình là công cụ trọng yếu cụ thể hóa các nghị quyết lớn của Đảng như Nghị quyết 19-NQ/TW (về nông nghiệp, nông dân, nông thôn), Nghị quyết 42-NQ/TW (về đổi mới thể chế, nâng cao hiệu quả phát triển kinh tế - xã hội), Kết luận số 65-KL/TW và Nghị quyết số 24-NQ/TW (về công tác dân tộc). Đồng thời, Chương trình góp phần thực hiện Chiến lược phát triển bền vững Việt Nam, Chiến lược tăng trưởng xanh và thích ứng biến đổi khí hậu.

Chương trình là cầu nối triển khai các chủ trương lớn của Đảng, gắn với các đột phá chiến lược về thể chế, hạ tầng, nhân lực; thúc đẩy khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, phát triển kinh tế tư nhân, hợp tác xã kiểu mới và nâng cao năng lực cạnh tranh của kinh tế nông thôn.

Theo cơ quan soạn thảo, việc triển khai Chương trình có tác động sâu sắc và toàn diện đến lĩnh vực văn hóa – xã hội, góp phần hiện thực hóa chủ trương của Đảng tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV về "xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; con người Việt Nam phát triển toàn diện". Chương trình trực tiếp cụ thể hóa các đột phá chiến lược về phát triển con người, giáo dục, văn hóa và môi trường xã hội lành mạnh.

Chương trình gắn phát triển kinh tế - xã hội với bảo tồn, tôn vinh và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của cộng đồng các dân tộc thiểu số (DTTS) và người dân sinh sống tại khu vực nông thôn, miền núi. Điều này bao gồm việc giữ gìn phong tục, tín ngưỡng, lễ hội, nghệ thuật dân gian, làng nghề và tri thức bản địa; đi đôi với xóa bỏ phong tục tập quán lạc hậu và thực hiện bình đẳng giới.

Hoạt động bảo tồn được lồng ghép với phát triển sinh kế, du lịch nông thôn, chương trình OCOP và làng nghề văn hóa, tạo nên mô hình "kinh tế văn hóa" – vừa bảo tồn di sản, vừa tạo thu nhập bền vững. Đây cũng là phương thức hiện thực hóa định hướng của Đảng tại Đại hội XIV về "bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân tộc trong dòng chảy phát triển hiện đại, hội nhập và số hóa".

Chương trình thúc đẩy phát triển hệ thống thiết chế văn hóa - thể thao cơ sở, mở rộng không gian sinh hoạt cộng đồng, phát huy Phong trào "Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa". Hoạt động này hướng tới xây dựng con người Việt Nam mới – có tri thức, kỹ năng, nhân ái, trách nhiệm – phù hợp với mục tiêu Đại hội XIV. Đời sống văn hóa của người dân vùng DTTS và miền núi được nâng lên, tạo nền tảng hình thành xã hội đồng thuận, đoàn kết, nghĩa tình và kỷ cương.

Tuy nhiên, trên thực tế, cả nước hiện có khoảng 76,3% thôn/bản/tổ dân phố có Nhà Văn hóa, nhưng chỉ khoảng 49,5% trong số đó đạt chuẩn theo quy định. Đặc biệt, ở vùng sâu, vùng dân tộc thiểu số, nhiều thiết chế còn thiếu, xuống cấp hoặc công năng chưa phù hợp với đặc thù văn hóa truyền thống, cho thấy nhu cầu cấp thiết phải đầu tư đồng bộ, hiệu quả hơn để đảm bảo quyền thụ hưởng văn hóa của người dân.

Thông qua các hợp phần về phát triển sản phẩm OCOP, du lịch cộng đồng, làng nghề văn hóa và không gian sinh thái - văn hóa, Chương trình góp phần chuyển hóa giá trị văn hóa thành nguồn lực phát triển, làm giàu đời sống vật chất và tinh thần của cộng đồng. Các hoạt động quảng bá, tôn vinh và khai thác giá trị di sản văn hóa góp phần hình thành hệ sinh thái kinh tế – văn hóa nông thôn, nơi văn hóa vừa là động lực, vừa là đích đến của phát triển.

Việc triển khai Chương trình dự kiến tạo tác động lan tỏa, đa chiều, góp phần hình thành không gian nông thôn hiện đại, toàn diện, bền vững, nâng cao đời sống người dân, thu hẹp chênh lệch phát triển giữa vùng DTTS và miền núi với các địa bàn khác trong cả nước và thúc đẩy phát triển bao trùm, ổn định, lâu dài của đất nước.