Góp ý vào dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về phát triển văn hóa Việt Nam, đại biểu Thạch Phước Bình - Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Vĩnh Long nhấn mạnh, cùng với chương trình mục tiêu quốc gia về văn hóa thì việc ban hành Nghị quyết của Quốc hội về phát triển văn hóa Việt Nam là hết sức cần thiết và cấp bách.

Tham gia ý kiến về cơ chế ưu đãi đầu tư trong lĩnh vực văn hóa tại Điều 5 của dự thảo nghị quyết, đại biểu đánh giá cao việc dự thảo chuyển đổi từ hỗ trợ trực tiếp bằng ngân sách sang tạo lập cơ chế ưu đãi để khơi thông nguồn lực xã hội. Việc áp dụng thuế giá trị gia tăng 5% đối với một số hoạt động văn hóa là một tín hiệu tích cực vì nó tác động trực tiếp đến chi phí dịch vụ, qua đó mở rộng khả năng tiếp cận của người dân.

Tuy nhiên, về mặt kỹ thuật lập pháp, đại biểu đề nghị cần làm rõ hơn phạm vi biểu diễn nghệ thuật, nếu không xác định rành mạch chính sách rất dễ bị mở rộng sang các hoạt động giải trí thuần túy, làm giảm hiệu quả hỗ trợ đối với những lĩnh vực văn hóa thực sự khuyến khích.

Đối với cơ chế hồi hương cổ vật, tác phẩm nghệ thuật, theo đại biểu, đây là một chính sách có ý nghĩa không chỉ về văn hóa mà còn về chủ quyền, biểu tượng và ký ức quốc gia. Trên thực tế, các giao dịch quốc tế trong lĩnh vực này đòi hỏi tốc độ xử lý rất nhanh, nếu thủ tục xác nhận mục đích phi lợi nhuận, thủ tục tài chính, thủ tục hải quan vẫn nặng về tiền kiểm thì chính sách rất khó phát huy tác dụng. Theo đại biểu, điểm cần hoàn thiện ở đây là phải thiết kế một cơ chế xử lý nhanh gọn, có đầu mối rõ ràng, đủ để nhà sưu tập hoặc cơ quan có thẩm quyền chớp được cơ hội ngay khi hiện vật xuất hiện trên thị trường.

Đối với mô hình đô thị di sản, đại biểu cho rằng đây là hướng đi có triển vọng bởi phát triển di sản hôm nay không thể chỉ dừng ở bảo tồn nguyên trạng mà phải gắn với không gian sống, với dịch vụ, với du lịch văn hóa và với sinh kế của người dân. Tuy nhiên, nếu không có bộ tiêu chí thống nhất từ trung ương thì rất dễ phát sinh hai xu hướng, hoặc địa phương lúng túng không dám làm hoặc làm theo hướng thương mại hóa một cách quá mức. Vì vậy, đại biểu đề nghị cần có tiêu chí rõ về giới hạn khai thác, ngưỡng bảo tồn và trách nhiệm giám sát để bảo đảm hài hòa giữa phát triển và giữ gìn.

Ngoài ra, chính sách về quỹ đất, trụ sở công dôi dư là một nội dung rất thiết thực trong nghị quyết này, đại biểu cho rằng nút thắt của đầu tư văn hóa ở nhiều nơi không chỉ thiếu tiền mà còn thiếu mặt bằng phù hợp cho phát triển văn hóa. Nhưng để chính sách này đi vào thực chất, cơ chế cho thuê, giao sử dụng cần phải công khai, minh bạch và có ưu đãi đủ để hấp dẫn. Đồng thời, nên mở rộng khả năng tiếp cận cho khu vực tư nhân, nhất là các chủ thể tham gia cung ứng sản phẩm văn hóa công ích. Bởi vì, nếu chỉ bó hẹp trong khu vực nhà nước thì văn hóa hoặc hoạt động văn hóa khó tạo sức lan tỏa.

Về bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa tại Điều 6, đại biểu cho rằng điểm tiến bộ lớn của dự thảo là đã chuyển từ tư duy bảo tồn tĩnh sang bảo tồn động, tức là không chỉ giữ gìn di sản như một đối tượng trưng bày mà gắn di sản với đời sống cộng đồng, với sinh kế, với phát triển địa phương. Đây là cách tiếp cận phù hợp, bởi chỉ khi di sản sống trong cộng đồng di sản mới có sức bền. Tuy nhiên, để chính sách này không bị dàn trải, trước hết cần xác lập tiêu chí rõ ràng, thế nào là giá trị văn hóa có nguy cơ bị mai một.

Theo đại biểu, ây không chỉ là vấn đề kỹ thuật mà còn là cơ sở để ưu tiên nguồn lực. Nếu tiêu chí không rõ, địa phương nào cũng có thể đề xuất, lĩnh vực nào cũng có thể xin hỗ trợ, cuối cùng nguồn lực sẽ bị chia nhỏ, không tạo ra hiệu quả rõ nét.

Đại biểu Thạch Phước Bình cũng đề nghị nhìn nhận công nghệ số như một công cụ bảo tồn quan trọng với nhiều di sản đang đứng trước nguy cơ mất đi, không thể phục hồi. Việc số hóa bằng công nghệ 3D, thực tế ảo, tư liệu số hóa không chỉ là giải pháp kỹ thuật mà còn là giải pháp mang tính chiến lược. Đây là cách lưu giữ ký ức văn hóa cho các thế hệ sau, đồng thời mở ra khả năng tiếp cận mới đối với công chúng trẻ.

Đối với cơ chế hồi hương cổ vật: Vấn đề cốt lõi là phải có tính chủ động, nếu mọi việc đều phải qua quy trình xin chủ trương kéo dài chúng ta rất dễ bỏ lỡ cơ hội. Theo đại biểu, cần nghiên cứu cơ chế Hội đồng chuyên gia thường trực và quỹ dự phòng chuyên biệt để bảo đảm khả năng ra quyết định nhanh trong trường hợp cần thiết.

Đối với nghệ thuật truyền thống: Thực tế cho thấy, khó khăn lớn nhất hiện nay không chỉ là kinh phí hay cơ sở vật chất mà thiếu công chúng kế cận. Nếu không giải quyết được bài toán khán giả thì đầu tư nhiều đến đâu cũng khó tạo sức sống lâu dài. Vì vậy, cần chú trọng các chương trình đào tạo người thụ hưởng, người thưởng thức văn hóa, đặc biệt là khán giả trẻ, thính giả trẻ; đưa nghệ thuật truyền thống vào trường học, không gian trải nghiệm và hoạt động giáo dục văn hóa một cách thường xuyên hơn. 

Nêu ý kiến thảo luận, đại biểu Lê Thị Thanh Xuân - Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Đắk Lắk đánh giá cao nỗ lực của Ban soạn thảo khi đã tham mưu Chính phủ trình Quốc hội dự thảo Nghị quyết về phát triển văn hóa Việt Nam. Việc đưa dự thảo nghị quyết này vào chương trình kỳ họp thứ Nhất thể hiện sự quyết tâm cao trong việc thể chế hóa ngay các nghị quyết quan trọng của Đảng.

Góp ý vào khoản 1 Điều 6 dự thảo nghị quyết về chính sách của Nhà nước trong việc bảo tồn, phát huy giá trị truyền thống tốt đẹp của các dân tộc Việt Nam, các giá trị văn hóa có nguy cơ mai một, đại biểu đề nghị Ban soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, thiết kế nội dung này cần cụ thể và thể hiện rõ nội hàm của giá trị truyền thống tốt đẹp, nguyên tắc, thứ tự ưu tiên để xác định giá trị văn hóa truyền thống có nguy cơ mai một để bảo tồn, có thể thiết kế trong dự thảo nghị quyết này hoặc sau này triển khai các chính sách để cụ thể hóa nghị quyết này, đảm bảo được yêu cầu, mục tiêu đã xác định.