Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc được xây dựng và trình Quốc hội tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật về kiến trúc để thể chế hóa, phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng, Nhà nước về đổi mới tư duy xây dựng pháp luật, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, thực hiện chính quyền địa phương 02 cấp, phân quyền, phân cấp, đơn giản hóa thủ tục hành chính, đáp ứng các yêu cầu phát triển văn hóa Việt Nam, phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số; bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật.

Mối quan hệ mật thiết giữa Luật Kiến trúc và việc bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc

Phát biểu tại phiên thảo luận tại Tổ 1 - Đoàn ĐBQH thành phố Hà Nội, Bộ trưởng Bộ Văn hoá, Thể thao và du lịch Lâm Thị Phương Thanh phân tích về Luật Kiến trúc trong mối quan hệ với các vấn đề văn hóa và các luật liên quan, đặc biệt là Luật Di sản văn hóa và việc bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc.

Bộ trưởng cho biết trong Luật Kiến trúc hiện hành có 7 điều liên quan đến lĩnh vực văn hóa. Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị cũng chỉ rõ kiến trúc không chỉ là một hoạt động kỹ thuật mà còn là biểu hiện quan trọng của văn hóa trong không gian sống. Vì vậy trong quá trình xây dựng luật, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã nghiên cứu, góp ý với cơ quan chủ trì soạn thảo một số nội dung có liên quan đến lĩnh vực văn hoá, đặc biệt là Luật Di sản văn hóa. Tuy nhiên, vẫn cần rà soát kỹ hơn các điều khoản của dự thảo luật để bảo đảm sự đồng bộ với các luật có liên quan. 

Về một số nội dung cụ thể, tại Điều 5 về bản sắc văn hóa dân tộc, Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh tán thành việc nhấn mạnh yếu tố bản sắc văn hoá, đồng thời thiết kế nội dung quy định theo hướng kết hợp 2 yếu tố: bản sắc văn hóa dân tộc và bổ sung các phương thức, nhiệm vụ, phong cách để kết hợp phong cách hiện đại, tiếp thu tinh hoa văn hóa, kiến trúc, kỹ thuật của thế giới. Như vậy sẽ đầy đủ và bao quát hơn là chỉ đơn thuần quy định về những thành phần của bản sắc văn hóa dân tộc, có thể kết hợp hài hòa giữa tinh hoa thế giới với các giá trị truyền thống để nâng cao thẩm mỹ kiến trúc nước nhà.

Đảm bảo tính đồng bộ giữa kiến trúc hiện đại và di sản, đặc biệt là kiểm soát tác động đến cảnh quan lịch sử và tính nguyên bản của các vùng miền

Có thể khẳng định kiến trúc liên quan trực tiếp đến sự phát triển của đô thị và nông thôn. Vừa qua, chúng ta triển khai chương trình Xây dựng Nông thôn mới rất thành công. Tuy nhiên, có ý kiến phản ánh rằng hình như chúng ta bị bê tông hóa quá nhiều trong quá trình xây dựng nông thôn mới. Tất cả những gì mang tính nguyên gốc, nguyên trạng và đặc sắc của nông thôn Việt Nam ở các vùng miền thì lại gần như bị đại trà hóa theo hướng bê tông hóa, công nghiệp hóa. 

Trước thực tế này, Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh đề nghị nghiên cứu bổ sung quy định về việc xem xét tác động đối với cảnh quan văn hóa, không gian lịch sử, tính toàn vẹn và tính xác thực của di sản trong trường hợp điều chỉnh không gian về kiến trúc, cảnh quan hoặc đối với các dự án có khả năng ảnh hưởng đến các khu vực di sản văn hóa. Trong thực tế, việc này khá phổ biến nên rất cần quan tâm, nhất là những việc liên quan đến tính toàn vẹn, chiều cao của công trình, mật độ xây dựng, hay tổ chức không gian cảnh quan và công trình điểm nhấn của đô thị cũng như nông thôn. “Xây dựng nông thôn mới thì kiên cố hóa là cần thiết, nhưng làm thế nào để giữ được bản sắc văn hóa, bản sắc của nông thôn Việt Nam tại các vùng miền trong quá trình xây dựng nông thôn mới là điều rất cần phải quan tâm” - Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh nhấn mạnh.

Đề xuất bổ sung các quy định về việc thi tuyển phương án kiến trúc cho các công trình mang tính biểu tượng tại những khu du lịch quốc gia

Hiện nay, chúng ta đang quy định 3 nhóm công trình bắt buộc thi tuyển, gồm: Nhà ga hàng không có quy mô đặc biệt, cấp I; Công trình biểu tượng về truyền thống văn hóa, lịch sử địa phương; Công trình quan trọng, điểm nhấn.

Theo Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh, quy định này chưa thực sự bao quát hết bởi thực tế có một số loại công trình không thuộc các nhóm này nhưng có ảnh hưởng khá lớn và mang tính biểu tượng quốc gia, đó là các Khu du lịch quốc gia. Bộ trưởng cho biết, hiện nay cả nước có 9 khu du lịch quốc gia và theo quy hoạch đến năm 2030 sẽ có khoảng 61 khu du lịch quốc gia. Mỗi khu du lịch quốc gia bao giờ cũng có các công trình mang tính biểu tượng, như trung tâm văn hóa gắn với đặc trưng vùng miền của khu du lịch đó, hay quảng trường trung tâm hoặc cổng vào khu du lịch quốc gia. Đó là những công trình văn hóa, kiến trúc mang tính biểu tượng rất lớn không chỉ ở vùng miền mà cho cả đất nước, góp phần thu hút khách du lịch cả trong nước và quốc tế.

Vì vậy, Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh đề nghị xem xét bổ sung nhóm công trình có giá trị biểu tượng quốc gia trong các khu du lịch quốc gia vào đối tượng bắt buộc phải thi tuyển kiến trúc. Việc này sẽ góp phần nâng cao chất lượng kiến trúc, tăng tính sáng tạo và giúp chúng ta có sự lựa chọn tốt nhất về thẩm mỹ, văn hóa và tính biểu tượng của các công trình quốc gia./.