Nhiều hình thức vi phạm tác quyền trên môi trường số

Trong thực tế, việc vi phạm bản quyền tác giả diễn ra phổ biến dưới nhiều hình thức như truyền phát phát trái phép các trận đấu thể thao, sao chép và chia sẻ phim, âm nhạc, sách báo, buổi biểu diễn nghệ thuật… trên mạng xã hội.

Các website phim và bóng đá lậu liên tục đổi tên miền, dùng máy chủ nước ngoài để né tránh chặn IP. Các ứng dụng đọc sách hoặc sàn thương mại điện tử trích xuất, đăng tải ebook, audiobook công khai. Trên các nền tảng TikTok, YouTube, Facebook Reels, người vi phạm lách thuật toán nhận diện bản quyền bằng cách thay đổi bộ nhận dạng, tốc độ, chèn tiếng động.

Khi trí tuệ nhân tạo (AI) phát triển, việc vi phạm qua công nghệ AI thông qua việc tự động lấy nội dung từ các báo điện tử, các trang tin chính thống để đăng lại, hoặc dùng tác phẩm văn học, nghệ thuật, dữ liệu có bản quyền để huấn luyện mô hình AI khi chưa được phép.

Việc xử lý vi phạm thường khó khăn do đối tượng vi phạm thường đặt máy chủ ở nước ngoài, ẩn danh thông tin đăng ký và giao dịch qua tiền điện tử. Tác phẩm bị xâm phạm dễ dàng tiếp cận hàng triệu người dùng chỉ sau một thao tác chia sẻ. Bên cạnh đó, tâm lý chuộng đồ "miễn phí" của người dùng và nguồn lợi nhuận khổng lồ từ quảng cáo cá độ, cờ bạc, game bài trái phép dựa trên lượng truy cập cao khiến công tác bảo hộ bị hạn chế.

Các hành vi vi phạm bản quyền gây ra nhiều tác động tiêu cực toàn diện đến tác giả, doanh nghiệp và chính người vi phạm. Đối với tác giả và nhà phát hành, các tác giả không nhận được giá trị tương xứng, làm suy giảm động lực sáng tạo. Các hãng phim, công ty âm nhạc, đơn vị phân phối bị thất thu nghiêm trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tái đầu tư.

Người vi phạm có thể bị khóa tài khoản, mất uy tín, bị xử phạt hành chính lên tới hàng trăm triệu đồng, tiêu hủy tang vật, đình chỉ kinh doanh, hoặc phải bồi thường thiệt hại dân sự. Trong các trường hợp vi phạm quy mô lớn, có tổ chức và thu lợi bất chính cao, thậm trí người vi phạm sẽ bị xử lý hình sự với án phạt tù theo Điều 225 Bộ luật Hình sự.

Bảo vệ bản quyền trên môi trường số

Để bảo vệ bản quyền tác giả trên môi trường số, thời gian qua, các cơ quan chức năng đã “mạnh tay” xử lý các hành vi xâm phạm quyền tác giả trên không gian mạng tại Việt Nam với nhiều vụ việc xử lý ở mức khởi tố hình sự để tạo tính răn đe mạnh mẽ. Lực lượng công an đã triệt phá hàng loạt đường dây vi phạm quy mô lớn từ website phim lậu, vi phạm phát sóng thể thao đến hạ tầng âm nhạc số.

Điển hình, bảo vệ bản quyền với phim ảnh, các website phim lậu và hạ tầng phát sóng như hệ thống chiếu phim lậu Phimmoi, vào tháng 8/2021, Cơ quan Cảnh sát điều tra- Công an TP.HCM đã khởi tố vụ án hình sự về tội "Xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan" đối với trang web này, dù liên tục đổi tên miền (phimmoiz, phimmoizz...), hệ thống máy chủ của trang đã bị thu giữ và các tên miền bị chặn diện rộng.

Hay website Ghiền Phim (ghiendev.com) do nhóm đối tượng tại Hà Nội tận dụng dịch vụ đám mây quốc tế (Google Drive, OneDrive) và mã quảng cáo tự động để thu lợi bất chính hàng trăm triệu đồng/tháng đã bị Cơ quan An ninh điều tra truy tố theo Khung 2 Điều 225 Bộ luật Hình sự. Tháng 7/2026, Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu (Bộ Công an) khởi tố vụ án "Xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan" và "Rửa tiền" đối với mạng lưới phân phối trái phép hơn 26.000 bộ phim, thu lợi bất chính hàng trăm tỷ đồng. 

Đối với vi phạm phát sóng thể thao, cơ quan chức năng phối hợp với các tổ chức quốc tế (ACE, MPA) phong tỏa dải IP stream lậu các chương trình Ngoại hạng Anh và truyền hình (Xôi Lạc TV, Bestbuy IPTV), đồng thời khởi tố hình sự nhiều đối tượng vận hành hạ tầng phát lại tín hiệu trái phép. Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch cũng phối hợp ngăn chặn, tháo gỡ hơn 300 trang web phát sóng bóng đá, phim lậu và game trực tuyến.

Trong lĩnh vực bảo vệ bản quyền âm nhạc và sản xuất thiết bị giải trí, ngày 16/5/2026, Cơ quan CSĐT- Bộ Công an đã khởi tố 5 vụ án hình sự, 7 bị can liên quan đến các đơn vị lớn gồm BH Media, Lululola Entertainment, 1900 Group, Mây Sài Gòn và Trung tâm Giọng ca để đời. Các đơn vị này tự ý ghi âm, ghi hình tại các phòng trà, chương trình ca nhạc rồi đăng tải lên YouTube, Facebook để thu tiền quảng cáo mà không xin phép hay trả tiền bản quyền.

Ngày 01/8/2026, Cơ quan CSĐT- Công an TP. Hà Nội khởi tố Vũ Phi Điệp (Giám đốc Công ty TNHH Tập đoàn Điện tử Việt KTV) theo Điều 225 Bộ luật Hình sự. Đối tượng bị cáo buộc tự ý sao chép trái phép khoảng 1.500 tác phẩm âm nhạc, tích hợp vào đầu hát/màn hình VietKTV để bán ra thị trường 919 sản phẩm, thu lợi bất chính khoảng 852 triệu đồng và gây thiệt hại ước tính 600 triệu đồng cho VCPMC.

Dù “mạnh tay” xử lý, thực tế cho thấy, công tác bảo vệ bản quyền trên không gian mạng hiện nay vẫn đối mặt với những rào cản kỹ thuật phức tạp bởi các đối tượng thường xuyên đặt máy chủ ở nước ngoài và liên tục thay đổi địa chỉ IP, tên miền quốc tế để lẩn tránh các lệnh chặn truy cập. Các đối tượng liên tục sử dụng công nghệ cao để lẩn tránh, vi phạm không còn dừng ở hình thức thủ công mà đã chuyển sang việc sử dụng công nghệ AI để chỉnh sửa hình ảnh, biến đổi tần số âm thanh hoặc lật khung hình nhằm dễ dàng vượt qua các công cụ quét bản quyền tự động (như Content ID).

Hay các dữ liệu điện tử dễ bị xóa bỏ, thay đổi, định giá thiệt hại do vi phạm trên không gian mạng để làm căn cứ xử lý hình sự hoặc bồi thường dân sự rất phức tạp hay việc phối hợp phối hợp giữa chủ sở hữu quyền và doanh nghiệp hạ tầng trong việc gỡ bỏ các nội dung vi phạm vẫn còn chậm trễ…

Tuy nhiên, việc áp dụng các giải pháp kỹ thuật như DRM (Digital Rights Management), nhận dạng vân tay số, sử dụng AI để tự động phát hiện và chặn stream lậu theo thời gian thực, cùng với đó là hệ thống luật và các chỉ đạo bảo vệ bản quyền như Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi (2022), Nghị định 17/2023/NĐ-CP đã bổ sung các quy định cụ thể về quyền tác giả trong môi trường số và trách nhiệm pháp lý của nhà cung cấp dịch vụ mạng…

Bên cạnh đó, việc các cơ quan chức năng như Bộ Công an, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cùng phối hợp xử lý, gỡ bỏ các liên kết vi phạm, chặn IP các web phim lậu, bóng đá lậu, khởi tố hình sự các vụ án điển hình trong lĩnh vực bản quyền tác giả thời gian qua chính là minh chứng cho hành động quyết liệt của Chính phủ và các cơ quan thực thi pháp luật Việt Nam trong việc làm sạch môi trường mạng, bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho các chủ sở hữu trí tuệ.