Thực hiện Công điện số 38 của Thủ tướng Chính phủ về tập trung chỉ đạo thực hiện quyết liệt các giải pháp đấu tranh, ngăn chặn, xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, từ 7/3-5/2026, các lực lượng chức năng trên cả nước đã phát hiện 2.036 vụ việc có dấu hiệu xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Trong đó, 1.616 vụ đã bị xử lý hành chính với tổng số tiền phạt hơn 17,8 tỷ đồng; trị giá hàng hóa vi phạm hơn 115,5 tỷ đồng. Có 1.606 tổ chức, cá nhân bị xử lý.

Đáng chú ý, công tác đấu tranh trên không gian mạng ghi nhận nhiều kết quả tích cực. Các cơ quan chức năng đã ngăn chặn truy cập đối với tổng cộng 1.073 trang web vi phạm, gồm các website phim lậu, truyện lậu, các website bán hàng có dấu hiệu xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp và 612 trang truyền hình trái phép.

Đối với các hành vi có dấu hiệu tội phạm, cơ quan chức năng đã khởi tố 44 vụ việc nghiêm trọng; phê duyệt quyết định khởi tố 43 vụ án; có quyết định truy tố đối với 5 vụ án; 4 vụ án đã được tòa án thụ lý và 4 vụ với 4 bị can đã được đưa ra xét xử.

Xét theo đối tượng quyền sở hữu trí tuệ bị xâm phạm, lực lượng chức năng đã xử lý hành chính 27 vụ xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan; 1.587 vụ xâm phạm quyền đối với nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý; 2 vụ xâm phạm các đối tượng sở hữu trí tuệ khác. Đồng thời, đã xử lý hình sự 7 vụ xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan theo Điều 225 Bộ luật Hình sự cùng hàng chục vụ việc khác liên quan đến quyền sở hữu công nghiệp.

Vi phạm bản quyền trên môi trường số ngày càng phức tạp

Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hồ An Phong cho biết, theo Luật Sở hữu trí tuệ, phần mềm máy tính được xem là một loại hình tác phẩm và được bảo hộ quyền tác giả như các tác phẩm văn học. Người sáng tạo ra tác phẩm này không nhất thiết phải đăng ký bản quyền, vì vậy, rất khó để bảo hộ cho họ.

"Nếu doanh nghiệp sử dụng phần mềm máy tính không có bản quyền thì khi đó sẽ sản xuất ra hàng hóa với giá rẻ hơn, ảnh hưởng đến cạnh tranh bình đẳng trên thị trường, từ đó ảnh hưởng đến môi trường kinh doanh", ông Hồ An Phong nói.

Thứ trưởng nhấn mạnh, đây là lĩnh vực rất phức tạp. Khó khăn lớn nhất hiện nay là công tác giám định và thực thi quyền sở hữu trí tuệ. Việc phát hiện hành vi vi phạm không quá khó, nhưng để giám định, xác lập căn cứ pháp lý phục vụ xử lý vi phạm lại là vấn đề rất khó khăn.

Thời gian qua, Việt Nam đã đạt được nhiều kết quả tích cực và được cộng đồng quốc tế ghi nhận trong công tác bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ. Một trong những vấn đề nổi lên là tình trạng vi phạm bản quyền trên môi trường số, bao gồm hành vi phát tán trái phép các nội dung thể thao, âm nhạc, điện ảnh và nhiều loại hình nội dung số khác nhằm trục lợi.

Đáng chú ý, sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng đã có nhiều chuyển biến tích cực. Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã tăng cường phối hợp với Bộ Công an trong việc trao đổi thông tin, xử lý các vụ việc vi phạm và chuyển hồ sơ sang cơ quan tố tụng đối với những trường hợp có dấu hiệu hình sự. Trong thời gian qua, các cơ quan chức năng đã phối hợp ngăn chặn, xử lý và tháo gỡ 301 trang mạng vi phạm, lừa đảo trên môi trường số.

Song song với đó, hệ thống pháp luật cũng tiếp tục được hoàn thiện nhằm đáp ứng các cam kết quốc tế, trong đó có việc bổ sung các quy định xử lý hình sự đối với hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Áp lực từ các cam kết quốc tế là rất lớn, đòi hỏi Việt Nam phải thực thi nghiêm túc để xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, thuận lợi và hấp dẫn hơn đối với nhà đầu tư.

Cũng theo Thứ trưởng Hồ An Phong, thực hiện Công điện số 38/CĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, Bộ đã thành lập 4 đoàn thanh tra chuyên ngành, đồng thời chỉ đạo các Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch các địa phương thực hiện 129 cuộc kiểm tra, thanh tra liên quan.

Tuy nhiên, công tác xử lý vi phạm trên môi trường số vẫn gặp nhiều khó khăn do nhiều máy chủ đặt ở nước ngoài. Vì vậy, ngoài các biện pháp kỹ thuật, Thứ trưởng cho rằng Việt Nam phải tăng cường hợp tác, đàm phán với các nền tảng xuyên biên giới như TikTok, Facebook và các nền tảng số khác để yêu cầu gỡ bỏ các nội dung vi phạm bản quyền. Bộ cũng tăng cường tiếp nhận, xử lý nhanh các phản ánh, tố giác liên quan đến quyền tác giả; những vụ việc vượt thẩm quyền sẽ được chuyển cơ quan công an để điều tra, xử lý theo quy định.

Theo Thứ trưởng Hồ An Phong, bên cạnh việc duy trì các chiến dịch kiểm tra, xử lý thường xuyên, cần tiếp tục củng cố và nâng cao hiệu quả hoạt động của bộ máy quản lý nhà nước trong lĩnh vực quyền tác giả và sở hữu trí tuệ.

Trước hết, cần tăng cường phân cấp cho các địa phương. Thực tế cho thấy nhiều địa phương hiện vẫn thiếu đội ngũ cán bộ chuyên trách về bảo vệ quyền tác giả và quyền sở hữu trí tuệ ở cấp sở.

Thứ hai, cần tập trung khắc phục điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là khâu thực thi, đặc biệt là công tác giám định. Mặc dù công tác xây dựng pháp luật, đàm phán quốc tế và hoàn thiện cơ chế chính sách đã đạt được nhiều kết quả, song năng lực thực thi vẫn còn hạn chế. Điều này đòi hỏi phải tiếp tục đầu tư về công nghệ, trang thiết bị, đồng thời tăng cường đào tạo nguồn nhân lực chuyên môn sâu. Các tổ chức quốc tế đã và đang hỗ trợ Việt Nam trong lĩnh vực này, tuy nhiên yêu cầu thực tiễn vẫn rất lớn.

Cuối cùng, cần tiếp tục rà soát, sắp xếp vị trí việc làm theo hướng nâng cao hiệu quả hoạt động, không nhất thiết tăng biên chế nhưng phải bố trí đủ nhân lực chuyên trách tại các địa phương, đặc biệt là các thành phố lớn - nơi thường xuyên phát sinh các hành vi vi phạm quyền sở hữu trí tuệ. Đội ngũ này sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc tham mưu cho các sở, ngành và hỗ trợ các cơ quan thực thi pháp luật trong công tác kiểm tra, xử lý vi phạm.

Hoàn thiện hệ thống pháp luật

Đại diện Bộ Công an cho biết, một trong những giải pháp trọng tâm hiện nay là tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật nhằm nâng cao hiệu quả xử lý các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Bộ Công an đang phối hợp với Bộ Tư pháp và các bộ, ngành liên quan nghiên cứu sửa đổi, bổ sung Bộ luật Hình sự theo hướng tăng nặng chế tài đối với các hành vi vi phạm liên quan đến quyền sở hữu trí tuệ quy định tại Điều 225 và Điều 226; đồng thời nghiên cứu bổ sung các quy định xử lý hành vi trộm cắp tín hiệu cáp, tín hiệu vệ tinh và các hành vi vi phạm mới phát sinh trong môi trường số.

Để nâng cao năng lực thực thi, thời gian qua lực lượng Cảnh sát kinh tế đã phối hợp với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức tập huấn cho lực lượng chức năng tại 34 tỉnh, thành phố nhằm nâng cao nhận thức pháp luật và kỹ năng xử lý các vụ việc liên quan đến sở hữu trí tuệ.

Theo Báo Chính phủ