Thể loại “đinh” của phát thanh hiện đại

Theo Nhà báo Đồng Mạnh Hùng – Trưởng Ban Thư ký Biên tập VOV, Trưởng Ban Giám khảo Hội đồng thi Phát thanh trực tiếp, đây luôn là nội dung hấp dẫn bậc nhất tại các kỳ liên hoan. Ông khẳng định:
“Phát thanh trực tiếp là một trong những thể loại hàng đầu của phát thanh. Lý do bởi vì nó thực hiện đồng thời với sự kiện xảy ra, thu hút sự chú ý rất lớn của công chúng và đòi hỏi ê-kíp sản xuất cũng như điều kiện kỹ thuật phải đáp ứng yêu cầu cao”.

Khác với các thể loại phát thanh thu sẵn, phát thanh trực tiếp mang trong mình yếu tố “thời điểm”, tức là thông tin được truyền tải ngay khi sự kiện đang diễn ra. Chính điều này tạo nên sức hấp dẫn đặc biệt: tính chân thực, tính tức thời và khả năng kết nối trực tiếp với thính giả. Không có cơ hội chỉnh sửa, không có “kịch bản an toàn”, mọi sai sót hay thành công đều diễn ra ngay trên sóng – đó là áp lực nhưng cũng là sức hút của thể loại này.

Trong bối cảnh truyền thông số phát triển mạnh mẽ, phát thanh trực tiếp không còn bó hẹp trong sóng phát thanh truyền thống mà còn được đưa lên nhiều nền tảng khác. Công chúng, đặc biệt là giới trẻ, có thể tham gia, tương tác và trở thành một phần của chương trình. Điều này cho thấy, phát thanh không đứng ngoài dòng chảy công nghệ mà đang thích nghi, mở rộng không gian tồn tại và gia tăng khả năng tiếp cận công chúng.

Mở rộng khung thời lượng, gia tăng chiều sâu nội dung

Một điểm mới đáng chú ý tại kỳ liên hoan năm nay là việc mở rộng thời lượng chương trình dự thi. Nếu trước đây, các chương trình phát thanh trực tiếp thường bị giới hạn trong 30 phút, thì năm 2026 đã linh hoạt hơn với các khung 30 phút và 45 phút.

Ông Đồng Mạnh Hùng, Trưởng Ban Giám khảo lý giải: “Không gian thông tin ngày càng lớn hơn. Các chương trình, đặc biệt là thời sự, cần đưa được nhiều nội dung, nhiều góc nhìn để người nghe có thể tương tác tốt nhất”.

Việc kéo dài thời lượng không đơn thuần là tăng “dung lượng phát sóng”, mà là cơ hội để các ê-kíp thể hiện chiều sâu nội dung, khả năng tổ chức chương trình và năng lực xử lý thông tin đa chiều. Một chương trình phát thanh trực tiếp tốt không chỉ cung cấp thông tin, mà còn phải tạo ra diễn đàn đối thoại, chia sẻ và kết nối.

Thực tế cho thấy, nhiều đơn vị tham gia đã lựa chọn những chủ đề mang tính thời sự cao, bám sát các chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước. Nổi bật là các chương trình triển khai Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ XIV vào thực tiễn, hay phản ánh những “điểm nghẽn” trong quá trình vận hành chính quyền hai cấp, từ đó đưa ra giải pháp tháo gỡ.

Đáng chú ý, nhiều chương trình đã mời được lãnh đạo cấp cao của địa phương như Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh tham gia đối thoại trực tiếp với người dân. Điều này biến chương trình phát thanh thành một “diễn đàn công khai”, nơi tiếng nói của chính quyền và người dân được kết nối theo thời gian thực.

Một trong những điểm nhấn mới của kỳ liên hoan năm nay là việc tôn vinh cá nhân và tập thể trong sản xuất phát thanh trực tiếp, bao gồm giải thưởng cho người dẫn chương trình xuất sắc và ê-kíp sản xuất xuất sắc. Ông Hùng cho biết:
“Chúng tôi coi người dẫn chương trình phát thanh trực tiếp gần như linh hồn của chương trình. Người dẫn hấp dẫn, thu hút thì chương trình sẽ đạt hiệu quả tốt”.

Không chỉ là người truyền tải nội dung, MC của phát thanh trực tiếp còn phải là “người điều phối”, “người xử lý tình huống” và thậm chí là “người cứu sóng” khi xảy ra sự cố. Trong môi trường trực tiếp, mọi tình huống bất ngờ đều có thể xảy ra: mất kết nối với phóng viên, trục trặc kỹ thuật, khách mời phản hồi ngoài kịch bản… Khi đó, bản lĩnh nghề nghiệp và khả năng ứng biến của người dẫn chương trình trở thành yếu tố quyết định. Như vậy, kỹ năng cốt lõi của phát thanh trực tiếp là “xử lý tình huống một cách linh hoạt nhất có thể để chương trình không bị đứt gãy mà vẫn giữ được sức hút”.

Nội dung đa dạng, từ vĩ mô đến đời sống thường nhật

Một điểm đáng ghi nhận tại kỳ liên hoan năm nay là sự đa dạng trong lựa chọn đề tài. Bên cạnh các vấn đề lớn như phát triển kinh tế – xã hội, tăng trưởng hai con số, cải cách hành chính…, nhiều chương trình đã đi sâu vào những câu chuyện đời sống gần gũi.

Đó có thể là các chủ đề về giáo dục, tâm lý, sức khỏe tinh thần, đất đai, nhà ở… Những nội dung tưởng chừng nhỏ bé nhưng lại chạm tới nhu cầu thiết thực của công chúng. Ông Hùng chia sẻ:
“Phát thanh trực tiếp không chỉ là những vấn đề vĩ mô mà còn là những gì rất đời thường, khiến người ta cảm thấy phát thanh gần gũi”.

Đặc biệt, sự tham gia của các chuyên gia, nhà tư vấn và chính người dân đã làm cho chương trình không còn là “một chiều thông tin”, mà trở thành không gian chia sẻ, trao đổi và đồng cảm.

Là nội dung thu hút sự quan tâm lớn, hội đồng chấm thi phát thanh trực tiếp cũng đối mặt với áp lực không nhỏ. Một chương trình không thể chỉ “đọc văn bản” hay trình bày thông tin khô cứng. Điều quan trọng là nó phải tạo ra được diễn đàn, có sức lan tỏa và trở thành điểm nhấn trong đời sống truyền thông.

Đáng chú ý, ông Hùng cũng bày tỏ mong muốn các đơn vị không chỉ đầu tư một chương trình “để đi thi”, mà cần đưa tinh thần và kỹ năng phát thanh trực tiếp vào hoạt động thường nhật mới tạo ra chiều sâu cho nội dung. Trong bối cảnh cạnh tranh khốc liệt của các loại hình truyền thông, câu hỏi đặt ra là: vì sao phát thanh vẫn có thể chạm tới trái tim công chúng?

Không giống truyền hình hay báo điện tử, phát thanh tiếp cận công chúng bằng âm thanh – một hình thức mang tính cá nhân hóa cao. Người nghe có thể tiếp nhận thông tin trong khi di chuyển, làm việc hay thậm chí là trong những khoảnh khắc cô đơn nhất.

Chính sự “đồng hành thầm lặng” ấy tạo nên giá trị đặc biệt của phát thanh. Một giọng nói, một câu chuyện, một chương trình – nếu đủ chân thành và hấp dẫn – có thể tạo ra sự kết nối sâu sắc với người nghe.

Hướng tới một không gian nghề nghiệp mở

Sau phần thi, Ban Tổ chức dự kiến sẽ tổ chức hội thảo chuyên đề về kỹ năng làm phát thanh trực tiếp trong điều kiện mới. Đây không phải là hội thảo lý thuyết, mà là diễn đàn trao đổi kinh nghiệm thực tiễn giữa những người trực tiếp tham gia sản xuất.

Ông Đồng Mạnh Hùng cho biết: “Mục tiêu của hội thảo là ngồi lại để xem cái gì thành công, cái gì chưa thành công, từ đó rút ra kinh nghiệm cho công việc hàng ngày”.

Điều này cho thấy, Liên hoan Phát thanh không chỉ là nơi “thi thố”, mà còn là môi trường học hỏi, nâng cao nghiệp vụ và thúc đẩy sự phát triển bền vững của ngành.

Nội dung thi “Phát thanh trực tiếp” tại Liên hoan Phát thanh toàn quốc lần thứ XVII năm 2026 tiếp tục khẳng định vai trò tiên phong của thể loại này trong hệ sinh thái báo chí hiện đại. Với những đổi mới về thời lượng, cách thức tổ chức, nội dung và tiêu chí đánh giá, phát thanh trực tiếp không chỉ phản ánh nhịp sống xã hội mà còn góp phần định hình cách thức làm báo trong thời đại số.

Ở đó, mỗi chương trình không chỉ là sản phẩm truyền thông, mà còn là một cuộc đối thoại, một không gian chia sẻ, và trên hết, là cầu nối giữa báo chí với công chúng – theo đúng tinh thần mà những người làm phát thanh luôn hướng tới: gần gũi, chân thành và sống cùng hơi thở cuộc sống.