Những năm gần đây, nhận thức của chính quyền các cấp, các cơ quan, đơn vị về vị trí, vai trò của hương ước, quy ước đối với quản lý xã hội tại cộng đồng dân cư tiếp tục được nâng lên. Công tác phối hợp giữa ngành văn hóa, ngành tư pháp, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức thành viên cũng đã tạo được sự đồng thuận của nhân dân trong việc tổ chức rà soát, sửa đổi, bổ sung, xây dựng mới hương ước, quy ước; lồng ghép trong triển khai thực hiện các phong trào trên địa bàn, phát huy công tác phối hợp giữa các cơ quan, ban, ngành, tổ chức. 

Công tác xây dựng thể chế, chính sách về xây dựng, thực hiện hương ước, quy ước được quan tâm thực hiện, tạo cơ sở pháp lý cho việc xây dựng các thiết chế quản lý tự quản, điều chỉnh các quan hệ xã hội tại cộng đồng dân cư. Đặc biệt, để triển khai thực hiện quy định tại khoản 3 Điều 22 Nghị định số 61/2023/NĐ-CP, hiện nay một số địa phương đã ban hành Nghị quyết của Hội đồng nhân dân tỉnh quy định mức hỗ trợ kinh phí xây dựng và thực hiện hương ước, quy ước của cộng đồng dân cư. Qua đó, đưa pháp luật, chủ trương, chính sách của Nhà nước đi vào cuộc sống; gìn giữ, phát huy truyền thống, tập quán tốt đẹp của cộng đồng dân cư ở cơ sở; bài trừ các hủ tục lạc hậu; hình thành giá trị chuẩn mực xã hội phù hợp với truyền thống, bản sắc của địa phương.

Hương ước, quy ước đã góp phần hỗ trợ pháp luật giúp ổn định an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội, phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân; động viên, tạo điều kiện để nhân dân thực hiện tốt các quyền và nghĩa vụ; giúp nhân dân tham gia, giám sát hoạt động của cơ quan nhà nước.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả tích cực, việc xây dựng và thực hiện hương ước, quy ước vẫn còn tồn tại những hạn chế. Một số bản hương ước, quy ước còn ôm đồm nhiều nội dung, sao chép, chưa thể hiện được truyền thống, bản sắc của địa phương, chưa sát với điều kiện, đặc điểm của từng cộng đồng dân cư do đó gây khó khăn cho quá trình tổ chức thực hiện. Một số cộng đồng dân cư do chưa nhận thức đầy đủ bản chất, nguyên tắc xây dựng, thực hiện hương ước, quy ước nên cho rằng để bảo đảm tính răn đe của các quy định đề ra trong hương ước, quy ước cần đưa vào hương ước, quy ước các biện pháp chế tài như phạt tiền, phạt vật chất giống các văn bản quy phạm pháp luật.

Bên cạnh đó, thực tiễn hiện nay cả nước đang thực hiện việc sắp xếp lại thôn, tổ dân phố với quy mô lớn hơn, phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Từ thực tiễn nêu trên, việc ban hành Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 61/2023/NĐ-CP ngày 16/8/2023 của Chính phủ về xây dựng và thực hiện hương ước, quy ước của cộng đồng dân cư là cần thiết.

Việc ban hành Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 61/2023/NĐ-CP ngày 16/8/2023 của Chính phủ về xây dựng và thực hiện hương ước, quy ước của cộng đồng dân cư nhằm triển khai nhiệm vụ được giao tại Quyết định số 125/QĐ-TTg ngày 16/01/2026 của Thủ tướng Chính phủ ban hành Chương trình công tác năm 2026 của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ; bảo đảm phù hợp, đồng bộ, thống nhất với các văn bản quy phạm pháp luật có liên quan; góp phần nâng cao hiệu quả công tác quản lý nhà nước về xây dựng và thực hiện hương ước, quy ước.

Dự thảo Nghị định được xây dựng bảo đảm phù hợp với Hiến pháp, Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở số 10/2022/QH15, Luật Tổ chức chính quyền địa phương số 72/2025/QH15; thống nhất với Nghị định số 150/2025/NĐ-CP ngày 12/6/2025 của Chính phủ quy định tổ chức các cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương và Ủy ban nhân dân xã, phường, đặc khu thuộc tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương (được sửa đổi bổ sung bởi Nghị định số 370/2025/NĐ-CP ngày 31/12/2025) và các văn bản quy phạm pháp luật khác có liên quan. Bảo đảm phù hợp với thực tiễn xây dựng, thực hiện hương ước, quy ước tại các địa phương; phát huy vai trò tự quản của cộng đồng dân cư; Khắc phục một số tồn tại, hạn chế trong công tác xây dựng, thực hiện hương ước, quy ước. Đồng thời, bảo đảm phù hợp với Quyết định số 178-QĐ/TW ngày 27/6/2024 của Bộ Chính trị về kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng, tiêu cực trong công tác xây dựng pháp luật; Nghị quyết số 110/2023/QH15 ngày 29/11/2023 của Quốc hội về kỳ họp thứ 6 Quốc hội khóa XV; Nghị quyết số 126/NQ-CP ngày 14/8/2023 của Chính phủ về một số giải pháp nâng cao chất lượng công tác xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật và tổ chức thi hành pháp luật nhằm ngăn ngừa tình trạng tham nhũng, lợi ích nhóm, lợi ích cục bộ.

Dự thảo giữ nguyên phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng như quy định tại Nghị định số 61/2023/NĐ-CP ngày 16/8/2023 về xây dựng và thực hiện hương ước, quy ước của cộng đồng dân cư.

Dự thảo Nghị định bao gồm 10 điều: Điều 1. Sửa đổi, bổ sung Điều 2; Điều 2. Bổ sung khoản 3 vào Điều 3; Điều 3. Sửa đổi, bổ sung một số khoản của Điều 5; Điều 4. Sửa đổi, bổ sung khoản 3 Điều 6; Điều 5. Sửa đổi, bổ sung điểm b khoản 3 Điều 11; Điều 6. Sửa đổi, bổ sung một số khoản của Điều 16; Điều 7. Sửa đổi, bổ sung một số điểm, khoản của Điều 21; Điều 8. Sửa đổi, bổ sung một số khoản của Điều 22; Điều 9. Thay thế Phụ lục của Nghị định số 61/2023/NĐ-CP; Điều 10. Điều khoản thi hành.

Dự thảo lấy ý kiến đến hết ngày 14/06/2026./.